سرویس سینمایی هنرآنلاین: کیومرث پوراحمد کارگردانی است که دست به تولید اثر در هر ژانری زده اغلب موفق بوده، در تلویزیون مجموعه‏ های ماندگاری تولید کرده؛ مثلا یکی "قصه‏‌های مجید" برای نوجوانان که هنوز هم به عنوان یکی از بهترین ‏ها برای آن گروه سنی مطرح است و دیگری "سر نخ" که جزو معدود سرمایه‌‌های صدا‌و‌سیما در ژانر کارآگاهی و معمایی است. در سینما نیز، هم درام موفق ساخته، هم شاعرانه خوب ساخته و در "اتوبوس شب" هم که مربوط به هفت سال پیش است، در ژانر سینمای جنگ، تجربه ‏ای متفاوت خلق کرده است، هر چند تازه‌ترین فیلمش انتقادهایی را در پی داشته است. این گفت‌وگو البته ارتباطی با فیلم در حال اکران او ندارد. به این بهانه که تلویزیون، مدت‌هاست مجموعه‌ای کارآگاهی ـ معمایی تولید نکرده، سراغ او رفته‌ایم تا از این کاستی و همچنین ویژگی‌های این‌گونه مجموعه‌ها برایمان بگوید و البته از اثر به‌یادماندنی خودش در این حوزه یعنی "سر نخ".

مردم بازی و فریب را دوست دارند مجموعه تلویزیونی "سر نخ" را دوست داشتم شبیه پوآرو بسازم. البته بیش‏تر از پوآرو به "کلمبو" نظر داشتم که مجموعه ای کارآگاهی بود. در این دو مجموعه از اکشن و خشونت خبری نیست، بلکه بسیار معقول و زیرکانه مخاطبش را با قصه معمایی جذابش پیش می‏ برد. پوراحمد، حرف‌هایش درباره "سرنخ" را این‌گونه شروع می‌کند. او معتقد است در "پوآرو" و "سر نخ"، وجوه عاطفی قصه بر زوایای معمایی‏ اش می‏ چربد: "لزوما گلوله ‏ای شلیک نمی‏ شود و خونی نمی ‏بینید... اتفاق‏ ها، اغلب پیش از شروع قصه افتاده ‏اند یا در شرف وقوع ‏اند و در هیچ ‏یک از این صورت ‏ها، خشونتی در کار نیست. حتی پیداکردن قاتل و مجرم که کار اصلی کارآگاه است در وجوه بعدی اهمیت است، بلکه تنها معما و وجوه عاطفی و روان‏شناختی اثر مطرح است؛ عاطفه‏ ای که حتی بین کارآگاه و قاتل و خانواده مقتول هم برقرار است و دیده می ‏شود.» کارگردان "شب یلدا"از همان ابتدا به مجموعه های پلیسی و کارآگاهی علاقه داشته و از مخاطبان همیشگی "آیرون ساید" با آن صندلی چرخدارش بوده است که سال‏ های پیش از وقوع انقلاب از تلویزیون پخش می ‏شده. از این جا بوده که او یکی از بهترین آثار تلویزیونی را در این ژانر ساخته و سال‏ ها پیش از صدا و سیما پخش شده است. این علاقه او ناظر بر آگاهی اش از جذاب ‏بودن این ژانر برای مخاطب نیز هست: این حقیقتی است که ژانر معمایی و کارآگاهی همیشه پرمخاطب بوده است. مردم دوست دارند معمایی طرح شود و آن‏ها بتوانند با کنار هم چیدن پازل ‏ها در حل‏ کردن آن معما مشارکت داشته باشند. آن‏ها از طرح بازی و فریب لذت می‏ برند.

به زیر میز مربوطه دست نمی‏ برم! "سر نخ" همچنان یکی از معدود تولیدات صدا و سیما در ژانر معمایی ـ کارآگاهی است. از پوراحمد می‏ پرسم چرا دیگر اراده ‏ای در صدا و سیما برای تولید مجموعه ‏های کارآگاهی دیده نمی‏ شود؟ می ‏گوید بارها طرح‏های پیشنهادی ‏اش را رد کرده‏ اند و پیشنهادهای سازمان هم با سلیقه‏ اش هماهنگ نبوده. او از دست‏ های پنهان معروف در صدا و سیما می‏ گوید. حرف ‏هایی را که این‏جا می‏زند اصرار دارد با «گویا» و «به نظر می‏ رسد» شروع کند تا برخورندگی ‏اش همه مدیرانی را که در مجموعه سازمان صدا و سیما مشغولند شامل نشود: گویا و به نظر می ‏رسد اغلب مجموعه ‏های تلویزیونی وقتی ساخته می‏ شوند که برای تولید لابیرنتی بزنید به زیرِ میزِ مدیر مربوطه! من هم در هیچ لابیرنتی نیستم. از این رو طرح‏ هایم پذیرفته نمی‏ شود. پوراحمد معتقد است دوگانه «خودی» و «غیر خودی» به‏ شدت در مناسبات صدا و سیما حاکم است و می‏ گوید: پیش‏ ترها مساله این بود که چه کسی بیش از بقیه مسلمانی‏ اش را می‏ تواند ثابت کند؛ اما حالا حتی این ملاحظه هم مطرح نیست و نکات دیگری جایگزین شده. باید گفت، فساد، تا بن دندان صدا و سیما لایه دوانده است.

از زمان پخش مجموعه‏ هایی چون "سر نخ" و "کارآگاه علوی" سال‏ ها می‏ گذرد و پس از آن تولیداتی از این دست در تلویزیون بیش‏تر به حادثه‏ ای ـ پلیسی با محوریت اکشن سوق داده شده‏ اند. این حقیقتی است که پوراحمد هم به آن اشاره می‏ کند و دلایلش را این‏گونه برمی ‏شمارد: دلیل عمده شاید مربوط به این است که ناجا به عنوان یکی از حامیان ساخت سریال‏ های پلیسی، در پاره ای از موارد بیش‏تر علاقه به ساخت این‏ گونه از سریال ‏ها نشان می ‏دهد؛ گاه آرتیست‏ بازی، شلیک، هلیکوپتر هواکردن و ماشین‏ چپ ‏کردن را دوست دارد و شاید به این دلیل است که دوست دارد قدرت خودش را نشان دهد. نیروی انتظامی در این‏گونه مجموعه‏ ها، در پی مقتدرنشان دادن خود است که البته اشکالی هم ندارد و باز هم تاکید می‏کنم در پاره ای مواقع این‏ گونه است. پوراحمد می‏ گوید مهدی فخیم‏ زاده، از کارگردانان چندمجموعه پلیسی سال‏ های اخیر یک‏بار به او گفته دوست دارد بعد از "خواب و بیدار" مجموعه‏ ای بسازد مثل "سر نخ" و گویا چون با سازمان به توافق نرسید پس از آن مجموعه موفق نشد دست به تولید مجموعه ‏ای مشابه بزند.

از "سر نخ 2" خبری هست؟ می‏ گوید حالا دیگر دغدغه ساخت مجموعه کارآگاهی ندارد اما همان موقع‏ ها که "سر نخ" پخش می‏ شده، یک قسمت نهایی باقی‏مانده بوده که توسط برادرش مهرداد پوراحمد ساخته می‏ شود: بعد از این‏که قسمت آخر را مهرداد ساخت، تلویزیونی‏ ها خیلی از نتیجه کار لذت بردند و به برادرم پیشنهاد دادند سری دوم را بسازد. حتی احمدرضا معتمدی طرح سری دوم را با مشاوره من نوشت، اما مثل باقی کارها روی زمین ماند و ساخته نشد.

جامعه وقت برای حل معما ندارد می‏ پرسم علاوه بر سینما و تلویزیون، چرا در ادبیات هم اثری در ژانر کارآگاهی تولید نمی ‏شود و دلیلش از نظر او چیست؟ معتقد است حجم بزرگی از توان رمان‏ نویسی ما در نوشتن رمان‏ های عامه‏ پسند زنانه صرف شده اما این را خیلی هم منفی نمی‏گوید: بدیهی است جامعه ‏ای که هنوز پرسش ‏های بسیاری از تاریخ، اجتماع و فرهنگش دارد، وقت معما حل کردن نداشته باشد. مشکلات اجتماعی و فرهنگی متعدد، ژانر کارآگاهی را به خلوت برده باشد.

انتهای پیام/

صابر محمدی