سرویس سینما// مازیار شیبانی‌فر

یکی از کارهای بسیار خوبی که تلویزیون از حدود چند سال قبل به انجام آن دست زده و طی سال‌های گذشته با استقبال قابل توجهی از سوی مردم مواجه شده، تولید و پخش فیلم‌ها و سریال‌های مناسبتی است. این موضوع از یک سو میزان توجه رسانه ملی به مناسبت‌های ملی و مذهبی را نشان می‌دهد و از سوی دیگر بر پرکردن درست و مناسب اوقات فراغت مردم تاکید دارد. نکته مهم و اساسی در این بین پایین بودن کیفیت فیلم و سریال‌های مناسبتی و نیاز به تشکیل بانک فیلمنامه قوی است.

در سال‌هایی نه چندان دور، وقتی یک مناسبت ملی یا مذهبی پیش می آمد - به خصوص در مورد مناسبت‌های مورد توجه در ماه‌های محرم یا رمضان - تلویزیون یا از برنامه‌های عادی خود دست می‌کشید و برنامه‌هایی کم محتوا با جذابیت‌های اندک پخش می‌کرد که معمولا به دل مخاطب نمی‌نشست یا به طور کلی شبکه‌ها تعداد ساعت‌های پخش خود را به شدت کاهش می‌دانند و هیچ برنامه‌ای پخش نمی‌شد!

از اوایل دهه 70 که شبکه‌های تلویزیونی هم از نظر کمیت و ساعت‌های پخش و هم توجه به کیفیت و جذب مخاطبان بیشتر گسترش قابل توجهی یافت و توانست بسیاری از مردم را به خود جلب کند، مناسبت‌های ملی و مذهبی سال برای خودشان در تلویزیون جایگاه خاصی یافتند. به نوعی که برای هر کدام از این مناسبت‌ها برنامه‌های ویژ‌ه‌ای تعریف شد. یکی از این مناسبت‌ها که توانست فیلم‌ها و سریال‌های اختصاصی برای خود داشته باشد، ماه مبارک رمضان بود.

اکنون چند سالی است مدیران تلویزیون برای این ماه تدارک ویژه می‌بینند. فیلم‌های تلویزیونی ویژه و مهمتر از آن سریال‌هایی که برای پیش و پس از اذان مغرب در نظر گرفته است، هر سال مخاطبان زیادی را به خود فرا می‌خواند. یکی از دلایلی که باعث چنین استقبال گسترده‌ای شده، استفاده از مضامین طنز در چنین آثاری است. رضا عطاران که جزو طنزپردازان خوب کشور محسوب می‌شود تاکنون چند سریال برای ماه مبارک رمضان ساخته است.

اما پاشنه آشیل آثار مناسبتی به خصوص در ماه مبارک رمضان، کیفیت فیلمنامه‌های ارایه شده است. یکی از مسایلی که باعث می‌شود به کیفیت این آثار لطمه جدی وارد شود، تکراری بودن سوژه‌ها، دم دستی بودن قصه‌ها، کم ارزش بودن دیالوگ‌های نوشته شده و گاه بی‌کیفیتی در دیگر عناصر قصه‌پردازی و تصویرسازی است. موضوعی که طی سال های گذشته به اعتماد عمومی مردم درباره کیفیت و تاثیرگذاری این آثار لطمه زده است.

یکی از مشکلاتی که در فیلمنامه سریال‌های مناسبتی ساخته شده در ماه مبارک رمضان دیده می‌شود، سنخیت نداشتن کامل موضوع این سریال‌ها با مناسبت مورد نظر است. یعنی گاه موضوع کلی به ماه مبارک رمضان می‌پردازد و در داستان اتفاقات در این ماه می افتد و درونمایه‌هایی هم که مطرح می شود همانند گذشت، گشاده دستی، بخشش، توجه به یتیمان و مستندان، صله رحم و دیگر مضامین مذهبی به ماه مبارک رمضان ارتباط دارد، ولی سریال از حال و هوای چنین ماهی تهی است.

یعنی اگر چند دیالوگی که تاکید می‌کند قصه در فضای رمضان اتفاق می‌افتد از سریال حذف شود، چنین آثاری را در هر وقت دیگری از سال نیز می توان پخش کرد. یعنی زمان پخش جزء جدایی ناپذیری از سریال محسوب نمی‌شود و فقط اشاره‌ای و فضاسازی کلی وجود دارد و از توجه به عمق موضوع یا حتی بازتاب دادن فضای حاکم بر چنین ماهی به مخاطب خبری نیست.

در چنین مواقعی وقتی انتقادهای مردم و منتقدان بیان می‌شود، بیشتر کارگردان‌ها از نداشتن وقت کافی و آماده نبودن فیلمنامه و مشکلاتی از این دست نام می‌برند. این در حالی است که ماه مبارک رمضان یک اتفاق ناگهانی و بدون برنامه ریزی نیست. بلکه همه مسلمان‌ها می‌دانند که این ماه در چه زمانی وجود دارد و زمان آن نیز تا حدودی ثابت است. بنابراین مدیران و برنامه ریزان تلویزیون به راحتی می توانند برای آن برنامه ریزی کنند.

تشکیل بانک فیلمنامه یکی از راه های موثر برای ارایه فیلمنامه‌های باکیفیت در زمانی مناسب است. یعنی در طول سال تلویزیون باید ضمن استفاده از فیلمنامه‌نویسانی که مد نظر دارد و دادن فراخوان به منظور ارایه فیلمنامه از سوی نویسندگان جوان، یک بانک فیلمنامه ایجاد کند و با ثبت این آثار آنها را به موقع در اختیار کارگردان‌ها قرار دهد تا آنها پس از مطالعه این آثار از آنها استفاده کنند. یا در صورت نیاز به بازنویسی این آثار دست بزنند. در این صورت می توان امیدوار بود که سریال‌های مناسبتی سر صبر و حوصله ساخته خواهند شد و از کیفیت لازم نیز برخوردار می‌شوند.