سرویس موسیقی هنرآنلاین: به خاطر دارم یکی از شبکههای داخلی مشغول پخش سریالی بود و در انتهای آن ناگهان صدای خواننده تیتراژ آن گوشم را قلقلک کرد، از این بابت که مانند دیگر تیتراژها تکرار در کارش دیده نمیشد. کنجکاو شدم و توانستم پیدایش کنم.
گرشا رضایی سالهاست در عرصه موسیقی مشغول فعالیت است، اما هنوز به آن جایگاهی که لایق آن است دست پیدا نکرده است. با این وجود از تلاش دست برنمیدارد. او چندی پیش اولین آلبومش را با نام "آبی" روانه بازار کرد. با او به بهانه این اثر به گفتوگو نشستهایم:
شما پس از چندین سال فعالیت در عرصه موسیقی بالاخره امسال اولین آلبوم خود را منتشر کردید. چرا اینقدر دیر به فکر انتشار آلبوم افتادید و چرا آلبومتان با حواشی فراوانی به بازار موسیقی ارائه شد؟
ابتدا در مورد حواشی که فرمودید بگویم که سختافزار پخش و توزیع آلبوم همهاش بازی و قصه است و اصل و ذات هنر، همان زیبایی و لذتی است که فکر میکنم مردم از کار من بردند. اینکه مخاطبان از کار من لذت بردند، برایم کافی است و اینکه فلان شرکت من را بکوبد یا نکوبد خیلی برایم مهم نیست. این مسائل شاید در کوتاهمدت یک اتفاق باشد، اما در بلندمدت اثر آن از بین میرود.
من در بچگی میخواندم و از همان زمان خوانندگی را دوست داشتم. پس از آن در دوران جوانی چندین سال تدریس کردم ولی رمقی برای خواندن نداشتم. وقتی در این سالها به عنوان آهنگساز با خوانندگان مختلف کار میکردم و میدیدم که خوانندگانی با نرمافزارها در دل مردم جای باز میکردند و خوانندگانی که واقعاً صدای خوبی دارند، محبوبیت آنچنانی نداشتند، با خودم میگفتم که چه فرقی میکند که کسی صدای خوبی داشته باشد یا نداشته باشد. شاید مهم مدل موی خوانندگان یا کلیپهای ماهوارهای است! شاید خیلی وقت است که محتوای موسیقی در این مملکت مورد توجه قرار نمیگیرد. آنقدر در این سالها تولید موسیقی زیاد بوده است، واقعاً دیگر رمقی برای کار کردن من وجود نداشت. این تولیدات زیاد، مخاطب را هم خسته میکند و آنها هم دیگر وقتشان را برای پیدا کردن آثار خوب موسیقی صرف نخواهند کرد.
در ادامه و پس از آثاری که برای خوانندگان مختلف در ژانرهای متفاوت ساختم، تصمیم گرفتم که از این نعمتی که خدا به من داده است استفاده کنم و بخوانم. در گیرودار این مسائل بودم که تیتراژ سریال "دولت مخفی" به من پیشنهاد شد. خیلی برایم جالب بود که یک تهیهکننده و کارگردان به من پیشنهاد یک تیتراژ دادند، اما در ادامه چند قطعه برای این سریال خواندم. سریال "دولت مخفی" یک سریال دفاع مقدسی بود که به یکباره به یک سریال موزیکال تبدیل شد و مخاطب هر لحظه منتظر بود تا گرشا رضایی قطعهای در این سریال بخواند که این لطف را مدیون آقایان علیرضا جباری تهیهکننده، راما قویدل کارگردان و علی توسلی آهنگساز سریال هستم. پس از آن به خودم آمدم که این دو قطعه خیلی مورد استقبال قرار گرفته و باید در ادامه خواننده را جدیتر دنبال کنم.
این را همینجا بدون پرده بگویم که از هر حرکتی که بخواهد یک هنرمند را مانند ماکارونی به یک بسته تبلیغاتی تبدیل کند، متنفر هستم. مثلاً هیچگاه به روزنامهها پول نخواهم داد که مرا تبلیغ کنند. شاید این نوع تبلیغات بخشی از صنعت موسیقی باشد، اما عقیده شخصی من این است که یک شاعر، خواننده یا آهنگساز، ماکارونی یا سس مایونز نیست که من پول بدهم تا تبلیغم کنند. در سابق رسانهها به عنوان وظیفه خودشان از هنرمندان حمایت میکردند، مثلاً شما تصور کنید که اگر در دهههای شصت یا هفتاد قرار بود شهرام ناظری در سالنی روی صحنه برود، خود رسانهها او را تبلیغ میکردند. الآن شرایط به گونهای است که خیلی از مردم خوانندگانی را به لطف تبلیغات به اسم و تصویر میشناسند که تا به حال صدای آنها را اصلاً نشنیدهاند. رسانهها باید به اقتضای شغلیشان به حرکت کردن این جریان کمک و از آثار استاندارد حمایت کنند. متأسفانه خیلی از اصحاب رسانه هم به این سمت رفتهاند که این قضیه را به عنوان تجارت نگاه میکنند. مخلص کلامم این است که اصحاب فرهنگ و رسانه که اسمش رویش است و عنوان آن اصحاب معاملات نیست، باید به وظیفه خودشان عمل کنند.
در هر صورت ادامه فعالیت من به آلبوم "آبی" منجر شد. تصور من از اینکه آلبومم منتشر شود این بود که چقدر با آدمهایی برخورد خواهم کرد که به عنوان حامیان هنر و فرهنگ، به من کمک خواهند کرد، اما تصورم کاملاً غلط بود و شکسته شد و دیدم که موسیقی ما چیزی جز تجارت در آن وجود ندارد، آن هم تجارت غیرحرفهای و چرک! من از آلبومم بسیار راضی هستم. این روزها پیشنهادهایی برای اجرا هم دارم، اما انجام نمیدهم. منتظر اجراهای بزرگتر هستم که با تمام قدرت شروع کنم نه با شک و تردید و اما و اگرها. این اولین بار است که این خبر را میدهم، روز بعد از انتشار آلبوم "آبی"، من کلید آلبوم دومم را زدم. تمام شعرهای این آلبوم تکمیل شده و هماکنون مراحل تولید خود را میگذراند و امیدوارم بتوانم آن را در پاییز سال 1395 منتشر کنم.
چرا تا به این اندازه نام رنگها برایتان مهم است؟
دلیل خاصی ندارد. شخصیت من مینیمال است. آدم مینیمالیستی هستم و در کل سادهگرایم. خیلی با المانهای ساده ارتباط برقرار میکنم. در فیلم، نقاشی، هنرهای تجسمی و موسیقی، مینیمالیست را دوست دارم. و نام آبی، در عین اینکه سه حرف و خیلی ساده است، اما یک دنیاست.
این دید شماست. "آبی" هم مانند دیگر اسامی، یک اسم معمولی است و همه متوجه آن هنر تجسمی یا داخلیاش نمیشوند. مخاطب عام که شما را نمیشناسد و وارد فروشگاهی میشود تا یک آلبوم موسیقی بخرد، از میان اسامی و جلد آلبومهای مختلف که اکثراً رنگ و بوی ضد عاشقانگی دارند، نامی همچون "آبی" با طرح روی جلد آن به چشمشان میخورد، به نظر شما این مخاطب آن چیزی که شما در نام "آبی" دیدهاید را میبیند تا مرغوب به خرید آلبومتان شود؟
راجع به طراحی کاور آلبوم خودم هم از آن راضی نیستم و موافقم که طراحی خوبی نداشت، اما از اسم آلبوم کاملاً دفاع میکنم. واقعاً از این قطعات موسیقی با ترانههای سادهنگری ضد عشق که این روزها در موسیقی کشور باب شده است خسته شدهام. شاید آلبوم من فرار از این سمتوسوی بود. خدایی نکرده نمیخواهم به کسی توهین کنم یا کسی را مسخره کنم، اما برخی خوانندگان ما نام آلبومشان به اندازه یک جمله طولانی است، من علاقهای به اینگونه نامگذاریها ندارم و ترجیح میدهم که بگویم "آبی". همین آلبوم نام اولیهاش، "ماه و کمانچه" بود که اسم خیلی برازنده و قشنگی هم بود، اما احساس کردم که مخاطب این پیشداوری را میکند که موسیقی این آلبوم سنتی است، به همین دلیل نام آن را به "آبی" تغییر دادم.
در آلبوم بعدیتان با چه کسانی همکاری کردهاید؟
در این آلبوم با یار عزیز این روزهایم، امیرحسین الهیاری کار کردهام. هر روز که میگذرد بیشتر متوجه میشوم که ایشان چقدر در کارشان حرفهای هستند. یکی دو ملودی هم از دوست همیشگیام، رضا پاکروان دارم، اما تقریباً 80 درصد آلبوم خود گرشا رضایی خواهد بود. البته یک سری ملودی در این آلبوم دارم که برای 10،12 سال پیش است. بعضیها میگویند که چند ترانه از فلان شاعر و چند آهنگ از فلان آهنگساز بگیر و آلبومت را جمع کن، اما من تن به این کار نمیدهم. همه در مورد آلبوم "آبی" از من خرده گرفتند، اما من ترجیح میدهم خود کارهایم را انجام دهم.
با نظرتان مخالفم. در ایران وقتی یک نفر تمام بار آلبوم را به روی خودش میکشد، دچار تکرار میشود. به نظر من در یک آلبوم و مخصوصاً در بخش ترانه باید حداقل از دو سه نفر کمک گرفت تا بتوان از دایره واژگان وسیعتری بهره برد؟
در مورد آلبوم "آبی" میتوانم کاملاً از آن دفاع کنم. ترانههای این آلبوم کاملاً رنگارنگ هستند و ما در این آلبوم گذرهایی به ادبیات کلاسیک، محلی یا شاملویی زدهایم. موسیقی این آلبوم هم همین وضعیت را دارد. این را به عنوان دفاعیه میگویم که گرشا رضایی از اول تا آخر مراحل تولید آلبوم با امضای خودش حضور دارد، اما هرگز دو قطعه پشت هم که شبیه به یکدیگر باشند نمیشنوید. البته کیفیت آن را نمیتوانم بگویم که قطعاً خوب است، این را مردم تشخیص خواهند داد، اما در مورد تکراری نبودن آثارم من از کار خودم دفاع میکنم.
پس کلاً فکر میکنید اگر تواناییاش را داشته باشید مشکلی وجود ندارد خودتان همه کارهای آلبومتان را به دوش بکشید؟
بله. خیلی با این مسئله موافقم. احساس خوبی به من میدهد. به من یک موسیقی فیلم برای شبکه یک به نام "بدرقه نو" پیشنهاد شد، چون قصه در جنوب اتفاق میافتاد من برای اجرای موسیقی جنوبی نیاز به نوازنده بربط و عود داشتم، اما از نوازنده بربط استفاده نکردم و ترجیح دادم با برداشت خودم نسبت به موسیقی جنوب، آن اثر را تولید کنم. لاجرم من یک عود خریدم و ظرف دو سه روز خودم آن را برای موسیقی "بدرقه نو" نواختم.
در ایران افرادی بودند که تمام بار موسیقی آثارشان را بر روی دوش خودشان میگذاشتند و به همین خاطر به تکرار رسیدند و حالا کسی اشتیاقی برای گوش کردن به آنها ندارد. در حقیقت این افراد در آلبومهای آغازین خود متنوع ظاهر میشدند اما بعدها کلیشهای شدند. آلبوم "آبی" شما هم از لحاظ تنوع بسیار خوب است، اما فکر نمیکنید در آینده ممکن است به سرنوشت آن خوانندگان دچار شوید؟
من وقتی آهنگ "دلم گرفته ای رفیق" که دومین کارم بود و خیلی محبوب شد، منتشر کردم، همه به من گفتند که همین روال را پیش بگیر و مانند آن بخوان، اما من کاملاً آن فضا را کنار گذاشتم چون یک بار آن را خوانده بودم و دلیلی نداشت دوباره آن را تکرار کنم. خیلی خوشحالم که تا قبل آلبوم "آبی"، آلبومی را منتشر نکردم چون باعث شد که خیلی چیزها را یاد بگیرم. سبکهای مختلفی را کار کردهام، سازهای سنتی مینوازم، موسیقی راک، بلوز یا جز کار کردهام. من به سلیقه مخاطبانم خیلی احترام میگذارم، اما عقیده خودم هم برایم مهم است. منتظر نمینشینم ببینم چه کاری از من گل خواهد کرد تا مانند آن را بخوانم. مُد خود من هستم. اگر حافظ شیرازی قرار بود به مُد توجه کند، باید میرفت سر قبرستان برای مردم اشعار مینوشت و پول میگرفت. ممکن است همه از خود من متنفر باشند، اما سعی میکنم خودم باشم و ادا درنیاورم.
در آلبوم قبلیتان اثر یا آثاری وجود داشت که به قطعاتی از خوانندگان دیگر شباهت داشت، در مورد آلبوم بعدی سعی خواهید کرد که این اتفاق رخ ندهد؟
به نظر شما کاملاً احترام میگذارم ولی من یا هر آرتیست دیگری مجبور است که طبق یک سری چارچوب قراردادها کار کند. مثلاً اگر قرار است موسیقی الکترونیک تولید کنید، این موسیقی تعریف مشخصی در همه دنیا دارد که حتی خلاقترین آدمها در این کار نیز آن را رعایت خواهند کرد که این رعایت کردنها ممکن است ناخودآگاه شما را یاد اثری دیگر بیندازد. من فقط از یک چیز تأثیر مستقیم میگیرم و آن هم موسیقی محلی است. یعنی اگر کسی به من بگوید که اثر "سوار و اسب و بارون" شبیه به یکی از آثار موسیقی آذری است، من این حرف را میپذیرم.
یعنی کاور شده است؟
خیر. کاور نشده. تأثیر گرفتهام. کاور یعنی از صفر تا صد یک ملودی را کپی کنید.
وقتی موسیقی شما را کسی بشنود و بگوید این همان قطعهای است که قبلاً از کسی دیگر شنیدهام، یعنی کاور شده است...
نگویید همان است. زمانی شما به عنوان یک مخاطب میگویید که این همان ملودی است، من به شما احترام میگذارم ولی در جوابتان میگویم که کار من هرگز کاور نیست، اما اگر زمانی در جایگاه یک کارشناس بگویید که من کاور کردهام، آنوقت باید با زبان تخصصی شبههای که وارد کردهاید را ثابت کنید. پس اگر در موسیقیهای محلی من متوجه شدید که شبیه قطعات دیگر محلی صدا میدهد، باید بدانید که قصد من همین بوده که به مخاطب کم سن و سال خودم بگویم که ببینید موسیقی سرزمین مادریتان چقدر زیباست! من یک ایرانی هستم و دوست ندارم موقع خواندن لهجه انگلیسی یا هر جای دیگری به خودم بگیرم. به همین دلیل دوست دارم در آینده هم به موسیقی محلی و تلفیق آن با موسیقی مدرن روی بیاورم.
شما وقتی انگلیسی هم میخوانید، کسی فکر نمیکند که یک آدم فارسیزبان دارد آن را میخواند. در باب این موضوع هم صحبت کنید؟
پروژه بعد از آلبوم دوم حتماً یک پروژه بینالمللی خواهد بود که توضیحش را خواهم داد. من در کار بینالمللیام در هر کجای دنیا باشم و با احترام به تمام ملتها، حرف اولم این است که من ایرانی هستم.
اینکه بگویید من یک ایرانی هستم، به نظرم فقط یک شعار است. شما با قطعه خارجی که میخوانید، قرار نیست ایرانی بودنتان زیر سؤال برود. شاید خارجی خواندن شما بیشتر از محلی خواندنتان مخاطب داشته باشد؟
اگر قرار بر سیاست این شکلی بود، باید میرفتم در بازار مشغول کار میشدم. ما همه یادمان رفته است که چه وظیفهای داریم و در جایگاهی آمدهایم که یک سری وظایف از پیش تعیین شده است. حرفهای من شعار نیست، همه اینها درد است. من سالها موسیقی تدریس کردهام، اینها درد یک معلم است. مردم ما از اصالت خود خجالت میکشند، متأسفانه از آنکه بگویند اهل کدام منطقه ایران هستند طفره میروند. من اصالتاً لُر هستم و بعضاً با بعضی افراد همکلام میشوم که به جای معرفی اصالت واقعیشان، خود را حتی به اصالتهای خارجی مانند روس بودن مرتبط میکنند. چرا ما باید از اصالت خود فرار کنیم؟ پس من اصلاً شعار نمیدهم و بسیار آدم ناسیونالیستی هستم اما به بقیه ملیتها هم احترام میگذارم.
چه زمانی باید منتظر اولین اجرای زندهتان باشیم؟
در حال مذاکره و دریافت مجوز هستم. گروهم را جمعآوری میکنم، شرایط را میسنجم و به محض اینکه ببینم شرایط مناسب است، اولین اجرایم را برگزار خواهم کرد.
اعضای گروهتان را معرفی میکنید؟
فعلاً در مرحله تستگیری هستم. من قبلاً رهبر ارکستر بودهام و گروه داشتهام. دغدغهام این است که جوانهای جویای نام و جوانتر را انتخاب کنم. برای آنکه با جوانان بهتر میتوانم گروهم را شکل بدهم. با آدمهای حرفهایتر، کار کردن خیلی سخت است. شما به یک نوازنده چیرهدست نمیتوانید هر لحظه بگویید که چگونه برای شما بنوازد، بالاخره او هم ترجیحات خود را دارد، اما با یک نوازنده جوان راحتتر میتوان تبادلنظر کرد و دقیقاً چیزی را که میخواهی از او درخواست کرد.
دیگر برای تیتراژ سریال پیشنهادی نداشتید؟
یک پیشنهاد از سازمان برای نوروز دارم. قطعهای با ترانه دکتر الهیاری میسازم که قرار است ویدئویی برای آن تهیه شده تا در تلویزیون نمایش داده شود، قطعه صوتی آن نیز در رادیو منتشر خواهد شد، اما پیشنهادی برای تیتراژ نداشتهام.
فکر میکنید دوباره موفقیت "دولت مخفی" را تکرار کنید؟
نمیدانم. من عقیدهام این است که تا روزی که زنده هستم، خودم را به کسی تحمیل نمیکنم. یعنی درخواست دهم که با من مصاحبه شود یا عکسی از من منتشر شود، شاید روزی این کارها را کردهام، اما حالا پشیمان شدهام و دیگر این کار را نخواهم کرد. اگر من شایسته خواندن تیتراژ باشم، به من پیشنهاد خواهند کرد و اگر آن کار خوب باشد، من پیشنهادشان را خواهم پذیرفت و برای آنها خواهم خواند، اما خودم دنبال این کار را نخواهم گرفت.
احساس میکنم که دلتان از اهالی رسانه پر است و از آنها دلخورید. این دلخوری برای چیست؟
اول این را بگویم که من دوستان رسانهای خوب، با وجدان، با فرهنگ و با سواد هم دارم، اما وقتی رسانه جای کسانی میشود که فقط پول خرج میکنند و خودشان را تحمیل میکنند، من خودم را کنار میکشم و سعی میکنم کار نکنم. هر کاری را باید به کسی داد که تخصصش را دارند.
از نحوه پخش آلبومتان هم دلخورید؟
نمیشود نامش را پخش بگذارید. چون کار ما به آن صورت پخش نشد، فقط به صورت رسمی منتشر شد. همین که صرفاً منتشر شد و خدا را شکر با همین شرایط بسیار از طرف مردم مورد لطف قرار گرفتم، راضی هستم. اما پخش آلبوم من در حدی بود که خودم هم میتوانستم آن را چاپ کنم و توزیع کنم!
الان بهترین زمان است که بپرسم بازخورد آلبومتان چگونه بود؟
من اگر کاری را منتشر کنم و پس از گذر زمان، خودم بتوانم آن را گوش دهم، اسمش را کار موفق میگذارم چون در وهله اول باید کار از دل برآید تا به دل بنشیند. خیلی خودم از آلبوم "آبی" راضی هستم. وقتی کسی را میبینم که آلبوم "آبی" را گوش میدهد، میگویم خدا را شکر. اما تجربه من میگوید که الآن برای قضاوت در مورد آلبوم آبی زمان مناسبی نیست. من اردیبهشت یا خرداد سال آینده نتیجه قطعی کارم را خواهم گرفت. تا اینجا که خوب بوده و مهمتر از همه اینکه خودم از این کار راضی بودهام و از آن دفاع میکنم.
در این زمان تک آهنگی از شما منتشر میشود؟
بله در همین روزهای آتی قطعهای با نام "جاده هراز" منتشر خواهم کرد و اثری را هم برای عید به نام "نوروز" منتشر خواهم کرد که همان قطعه سفارشی سازمان صداوسیما است.
آلبوم بعدی هم قرار است مانند آلبوم آبی متنوع باشد؟
آلبوم دومم را خیلی دوست دارم. این آلبوم را بیشتر از "آبی" دوست دارم. این آلبوم پاییزی است و کمتر از آلبوم قبلی بازاری خواهد بود. آلبوم آرامی است و آن اکتیو بودن آبی را ندارد.
برای پخش آلبومتان با همان شرکت کار خواهید کرد؟
خیر. به دنبال این هستم که با شرکت جدیدی همکاری کنم.
شما رهبر ارکستر شهرام شکوهی بودید، چرا دیگر با او کار نکردید؟
شهرام شکوهی دوست خوب من و یکی از چند ده خوانندهای است که با آنها کار کردهام. تداوم نداشتن همکاری ما دلیل خاصی ندارد، همانطور که تداوم نداشتن همکاریام با خوانندگان دیگر هم بدون دلیل بوده است.
حالا که آلبوم آبی منتشر شده، پیش خودتان نمیگویید که ایکاش زودتر آلبومی را با صدای خودم به بازار ارائه میکردم؟
ببینید حالا آن زمانی است که من به خودم اطمینان پیدا کردهام. من بعد از 16 سال کار موسیقی مداوم، تازه به جایگاه و پله اول رسیدهام و به خودم اجازه دادهام کاری را منتشر کنم. سالهای گذشته اصلاً به خودم اجازه انتشار کار نمیدادم، تا به این اندازه در کارم سختگیر هستم!
مینا آتشی