سرویس موسیقی هنرآنلاین: هشتاد و هفت سال پیش در چنین روزی سوم مهرماه؛ حسن کسائی ( یا همان پدر نی ایران) در شهر اصفهان دیده به جهان گشود. در سالروز شکفتن این استاد بزرگ موسیقی، مروری بر زندگی و آثارش خواهیم داشت:
خانه پدری
خانه پدرش در کوچه باغ کلم، محله بیدآباد اصفهان بود. او مردی تاجرپیشه بود که علاقه فراوانی به موسیقی و هنرمندان موسیقی داشت، در نتیجه در اوقات فراغت، خانهاش محفل نامآوران موسیقی زمان بود از جمله: سید حسین طاهرزاده، اکبرخان نوروزی، مهدی نوایی، جلال تاج اصفهانی، اسماعیل ادیب خوانساری، محمد طاهرپور (طاهرزاده)، غلامرضاخان سارنج، شعبان خان شهناز، حسین، علی و جلیل شهناز و ابوالحسنخان صبا ( در سفرهایی که به اصفهان میرفت) . بنابراین حسن کسایی در خانهای پرورش یافت که به قول خودش " گاهواره موسیقی " بود .
فراگیری موسیقی
او در سن پنج سالگی با فراگیری آواز و گوشههای موسیقی نزد جلال تاج اصفهانی و ادیب خوانساری به دنیای موسیقی راه یافت. در ابتدای نوجوانی و با شنیدن ساز پیرمردی نینواز، به این ساز علاقمند شد و مدتی را نزد مهدی نوایی به فراگیری اصول نوازندگی نی پرداخت . درک محضر استاد صبا در سالهای بعد، او را به "باغ صد رنگِ" موسیقی رهنمون ساخت.
کسائی جوان توانست در طی سالها شاگردی و دوستی با صبا، با ساختار صحیح و کلاسیک موسیقی ایران آشنا شود. بدین ترتیب بود که برای اولین بار توانست دستگاه ماهور، راست پنجگاه، نوا، چهارگاه و بسیاری از گوشهها را با ساز نی اجرا کند. همچنین موفق شد راست کوکهای نی را با این ساز دشوار اجرا نماید.
نخستین اجرای رادیویی
کسائی ، در سن پانزده سالگی (1322) در رادیو ایران قطعهای در دستگاه سهگاه به همراه "چهارمضراب زنگ شترِ" صبا اجرا کرد که بسیار مورد توجه و تشویق استادش صبا قرار گرفت.
قطعه سلام
قطعه معروف "سلام" را در سن بیست و یک سالگی ساخت که در سالهای بعد؛ از معروفترین قطعات موسیقی ایران شد و در میان مردم خاص و عام محبوبیت بسیار یافت.
نی و ارکستر
او در سال 1327 نی را برای نخستین بار به رادیو ارتش اصفهان برد و در سالهای بعد با ارکسترهای متعدد رادیو ایران به سرپرستی هنرمندانی چون؛ ابوالحسن صبا، حسین یاحقی، حبیب الله بدیعی، مرتضی محجوبی، محمد میرنقیبی، همایون خرم و دیگران به فعالیت خود در این زمینه ادامه داد. کسایی در سال 1335 به دعوت داود پیرنیا به برنامه "گلها" دعوت شد و تا سال 1357 ( گُلچین هفته) با این سلسله برنامه همکاری مؤثر داشت.
سبک نوین نی نوازی
کسائی در امتداد نینوازان گذشته؛ با پای بندی به اصالتهای موسیقی ایرانی، در گامی بلند و در دوره موسیقی نوین ایران که با فعالیت علینقی وزیری آغاز شده بود؛ موجد سبک نوین نینوازی در ایران شد و به این ساز ملّی و میهنی جایگاهی متفاوت و متمایز بخشید . او از انگشت شمار موسیقیدانان ایران است که به شهرت و اعتباری جهانی دست یافته است. به طوری که هابیل علی اُف ( نوازنده چیره دست کمانچه) درباره او گفته است : "استاد حسن کسائی شخصیتی است که با هنر خود هر شنوندهای را مفتون کرده و موسیقی شرق را در تمام جهان ثبوت بخشیده است ."
سه تار کسائی
حسن کسائی نوازندگی ساز سه تار را از اویل دهه سی آغاز کرد و از نوازندگانی چون ابوالحسن صبا، عبدالحسین صبا، ارسلان درگاهی و احمد عبادی تأثیر بسیار گرفت تا آن که در سالهای بعد به سبکی منحصر به فرد در نوازندگی این ساز دست یافت.
دیدگاه کسائی نسبت به هنر
او هرگز خود را در اختیار سنّتهای گذشته و ردیفهای سنّتی قرار نداد، بلکه سنتهای پیشین را در اختیار هنری والاتر و برتر به کار گرفت. ساختهها و نواختههای کسائی به گونهای بوده است که نه تنها نی نوازان که بخش عمدهای از جامعه موسیقی را تحت تاثیر قرار داده است. ساختن و اجرای پیش درآمدها، مقدمهها، چهارمضرابها، قطعات و رنگهای مختلف او تأثیری بسیاری بر فُرم و محتوا در موسیقی ایرانی داشته است.
شاگردان
بدون تردید هزاران نی نواز به طور مستقیم و غیرمستقیم شاگردی کسائی را کردهاند و امروزه این سبک در سطوح مختلف و به طور گسترده دنبال میشود.
آثار منتشر شده
آلبومهای منتشر شده از استاد حسن کسائی در این سالها عبارتند از : از کرانِ زنده رود ، پس از سکوت، یارانِ زنده رود، به اصفهان رو، گفت و گوی نی و عود، دختر گُلفروش، گفت و گوی نی و تار، قصّه های عشق مجنون، ردیف موسیقی ایرانی ( با اجرای نی )، ردیف موسیقی ایران (با اجرای سه تار و آواز)، نای جان.
تازهها
آثار قدیم و جدید این استاد نام آور موسیقی ایران در دست آمادهسازی به منظور انتشار است . همچنین مجموعههای نُت، فیلم مستند زندگی، کتاب زندگی و موسیقی کسایی، از دیگر کارهای در دستِ تهیه، تنظیم و انتشار است.
وقتی موسیقی ایران به سوگ نشست !
استاد حسن کسائی در 25 خرداد 1391 درگذشت و در مجموعه تخت پولاد اصفهان - بر اساس وصیت خود - در فاصله کمی از مزار جلال تاج اصفهانی به خاک سپرده شد.
انتهای پیام/