سرویس موسیقی هنرآنلاین: صلاحالدین خضری پژوهشگر فرهنگ کردی متولد و ساکن شهرستان مهاباد یکی از شهرهای کردنشین آذربایجان غربی است. وی کارگردان و تهیهکننده مستند "خج و سیامند" و نیز پژوهشگر و مجری مستندهای "ژیوار" و "ژیلما" است. رشته اصلی هنری صلاح خضری بیتخوانی و یا خنیاگری است. در فرهنگ کردی بیتخوان به روایت منظومههای حماسی، آیینی، عرفانی و غنایی میپردازد.
خضری در گفتوگو با خبرنگار هنرآنلاین به توضیح آیینهای نوروزی منطقه مکریان پرداخت و گفت: مکریان شامل شهرهای مهاباد، سردشت، بوکان، اشنویه، بانه و حدفاصل آنهاست. یکی از مهمترین جشنهای موسیقایی که در استقبال آیین نوروز در این منطقه برگزار میشود جشن بیلن دانن (بیل را زمین بگذار) است.
وی ادامه داد: جشن بیلن دانن را مردم مکریان پس از بارش آخرین برف سال اجرا میکنند. بیلن دانن به این معنی است که بیل را که تاکنون با آن برفهای زمستانی را پارو میکردی زمین بگذار زیرا زمستان سرآمده و بهار فرارسیده است. در این جشن که یک شبانه روز طول میکشد مردم روستاها جمع میشوند و آتش بزرگی را روشن میکنند. دو بیل را روی هم میگذارند، به یک طرف آن یک تکه نان و به طرف دیگرش میوه درخت مازو (زالزالک) میبندند. سپس بیل را پرت میکنند، اگر بیل از سمت نان بیفتد نویددهنده سال پر رزق و روزی است اما اگر از سمت مازو بیفتد سالی خشک و بی بار را از آن برداشت میکنند.
این پژوهشگر کردزبان با بیان اینکه در تمام طول مراسم موسیقیهایی با استفاده از سازهای دهل، سرنا و شمشال اجرا میشود ادامه داد: در ادامه مراسم یکی از نوجوان های حاضر در جشن با حرکتی سریع تکهای از خاکستر آتش را برمیدارد و به طرف خانه میدود. حاضران با گلولههای برف به او حمله میکنند تا مانع از این کار بشوند اما اگر آن نوجوان موفق بشود به خانه برسد خاکستر را به طویله میبرد تا با این اقدام به شکلی نمادین درد و بیماری و تلفات را برای یک سال از گله گوسفندانشان دور کند.
خضری افزود: در آخر مراسم جوانان روستا با هم کشتی میگیرند. در اصطلاح محلی این کار را "نوبت" میگویند و تمام این کشتیها هم با همراهی موسیقی برگزار میشود.
این بیتخوان کرد آیینهای "سه کوسه" ، "حلاوه ملاوه" و "کلاوروژنه" را نیز از دیگر رسوم کهن کردهای مکریان خواند و گفت: در بین کردها آهنگهای خاصی مختص به جشن نوروز وجود دارد که یکی از شاخصترین آنها آهنگ "نوروژ" است که خواننده اسطورهای کرد یعنی "حسن زیرک" آن را اجرا کرده است. اصل این آهنگ را " محمدصالح دیلان" خوانده است.