به گزارش سرویس موسیقی هنرآنلاین// هنر اپرا جلوهگاه درهم آمیزی هنرهای تئاتر، موسیقی و شعر است و چشماندازی نغز که روح انسان زیباپسند را با برانگیختن هنگامهای از هنرهای دیداری و شنیداری سیراب میکند. گرچه آثار شاخص و بیبدیل اپرایی دنیا بعد از دوره رنسانس در اروپا ساخته و پرداخته شد، مهد این هنر باشکوه یونان باستان است. در ایران، سفر پادشاهان قاجار به اروپا و آشناییشان با هنرهای اروپایی بستر مناسبی برای رویش و بالش آواز کلاسیک و اپرا در داخل کشور را فراهم آورد.
"عزیز حاجی بگوف" از هنرمندان عصر قاجار بود که نخستین اپراهای ایرانی را با الهام از اپرای غربی در کشور به روی صحنه برد. در آبان ماه سال 1346 خورشیدی تالار رودکی (تالار وحدت) که بر اساس مدل" اپراهال" شهر وین به عنوان سالنی اختصاصی برای اجرای اپرا و کنسرتهای موسیقی ساخته شد و با اجرای اپرای "زال و رودابه" اثر ثمین باغچهبان و "جشن دهقان" ساخته احمد پژمان به طور رسمی افتتاح شد. .
بعد از انقلاب اسلامی ساخت و اجرای آثار اپرایی در ایران متوقف شد. در سالهای اخیر هنرمندانی چون بهروز غریب پور با ساخت و اجرای اپراهای عروسکی در جهت احیای هنر اپرا در ایران تلاش کردند. اپرای "مانی و مانا" ساخته حسین دهلوی نیز با نقش آفرینی هنرمندان کودک و نوجوان هم از دیگر کارهای ارائه شده در سالهای اخیر در این عرصه بوده است.
در روزهای پایانی سال 91 اعضای "آنسامبل اپرای تهران" به سرپرستی هادی قضات اپرای "جانی اسکیکی" اثر پوچینی را در تالار وحدت به روی صحنه بردند. این رویداد برای بسیاری از علاقهمندان موسیقی کلاسیک، خصوصا هنر اپرا، حکم یک غافلگیری را داشت. این اتفاق حادثه فرخندهای بود که که همگان در عین اعجاب، آن را به فال نیک گرفتند؛ به امید اینکه نقطه آغازی باشد برای اجرای اپراهای بزرگتر و بهتر؛ و چنین نیز شد. در سال 92 نمایش موزیکال "اشک ها و لبخندها" کاری از همان گروه به صحنه رفت که علیرغم برخی ضعفها بسیار مورد توجه علاقهمندان قرار گرفت.
تا اینکه بهار امسال خبری در رسانهها مطرح شد که از اجرای یکی از مهمترین اپراهای تاریخ موسیقی یعنی "فلوت سحرآمیز" اثر جاودانه موتزارت خبر می داد. این بار نوبت گروه اپرای "آیو" (AIO) بود که شگفتیساز شوند. گروهی متشکل از بهترین خوانندگان آواز کلاسیک در ایران که به همت انجمن فرهنگی اتریش همکاری با این پروژه را آغاز کردند. علاوه بر اپراخوانان برجسته، یک گروه کُر و یک ارکستر کامل هم در اجرای اپرای فلوت سحرآمیز روی صحنه حضور خواهند داشت.
آرا کاراپتیان خواننده سولیستِ نقش اصلی این اپرا است که رهبری گروه خوانندگان را نیز برعهده دارد و پیمان منصوری رهبر اپرای فلوت سحرآمیز است که در یک صبح گرم تابستانی، پیش از اجرای عمومی، میهمان هنرآنلاین شدند. آنچه میخوانید ماحصل گفت و گوی خبرنگار موسیقی هنرآنلاین با آرا کاراپتیان و پیمان منصوری است درباره هرآنچه برای فلوت سحرآمیز اتفاق افتاده، از روز نخست تا امروز 2 تیرماه 93 که نخستین شب اجرای عمومی این اپرا در تالار وحدت است. پیش از ورود به پرسش و پاسخها آشنایی مختصری با دو رهبر اپرا پیدا کنید:
آشنایی با آرا کاراپتیان: سرپرست خوانندگان، گروه کر و خواننده سولیست اپرای فلوت سحرآمیز:
آرا کاراپتیان از 9 سالگی آواز را شروع کرده و در گروه کر کودک ادیک تامرازیان خوانده است. در 19 سالگی در گروه کر باشگاه آرارات به رهبری رازمیک اوهانیان و آراکس خاچاطوریان حضور داشته و کنسرتهای متعددی را با این گروه اجرا کرده است. در سال 2008 در فستیوال ارامنه جهان در ارمنستان به همراه کر آرارات به رهبری آراکس خاچاطوریان چندین کنسرت اجرا کرده است. او همچنین به مدت 4 سال در کر کلیسای سرکیس مقدس به عنوان سولیست فعالیت داشته است. در 19 سالگی آواز کلاسیک را به صورت حرفهای با هاسمیک کاراپتیان شروع کرد. او به مدت 2 سال تحت تعلیم ویجی اوپادیایا رهبر و سرپرست اسبق انجمن فرهنگی اتریش بوده است، همچنین مستر کلاسهای آواز با خوانندگان و استادان بنامی چون ژاسمن مارتورل، جواکیم موزر، نونه سرکیسیان، رامتین قزاوی و اگنس پارمیزانو گذرانده است. در جشنواره فجر 1390 به همراه آنسامبل اپرای تهران اپرای جانیسکیکی را اجرا کرده است. به مدت 7 سال است که در انجمن فرهنگی اتریش در مقام معلم و سولیست آواز فعالیت میکند و سرپرست خوانندگان گروه اپرا (آیو) است.
آرا کاراپتیان همچنین مسترکلاسهای رهبری کر را با آراکس خاچاطوریان و رهبری ارکستر و اپرا با کریستین شولتز گذرانده است. همراه ارکسترسمفونیک AISO و آنسامبل رود کنسرتهای متعددی در تالار وحدت و تالار رودکی برگزار کرده و در کنسرتها و رسیتالهای متعددی در سالنهایی چون سالن کومیتاس، سالن اوینی، ایوان شمس به روی صحنه رفته است. از سال 2010 تدریس آواز کلاسیک را آغاز کرده در سال 2011 کر کودک انجمن فرهنگی اتریش را به همراه دو تن از سولیستهای این مجموعه تاسیس کرده است.
آشنایی با پیمان منصوری، رهبر ارکستر و رهبر اپرای فلوت سحرآمیز:
پیمان منصوری فارغالتحصیل کارشناسی موسیقی است. به مدت 4 سال است که در انجمن فرهنگی اتریش به عنوان پیانیست و کروپتیتور فعالیت میکند و کنسرتهای بسیاری در تهران برگزار کرده است. در فستیوال نوازندگان سولو شهر تهران به عنوان یکی از نوازنده های برتر شناخته شد. از اساتید پیانو او میتوان خانم قریب، آقای صراف و خانم تامارا دولیتزه را نام برد. او به مدت دو سال در سفرهای کریستین شولتز به تهران در مسترکلاسهای رهبری او تحت تعلیم قرار گرفت. وی نزد هوشنگ استوار به مدت چند سال دوره هارمونی را فراگرفت. در زمینه آهنگسازی تعدادی از آثار او در قالب سی دی در بازار منتشر شده است که شامل آثار ارکسترال و آوازی است. این قطعات توسط نوازندگان برجسته ارمنی همچون آرام تالالیان نواخته شده است. او در حال حاضر رهبر ارکستر اپرا ( آیو ) در انجمن فرهنگی اتریش است که تحت نظارت کریستین شولتز رهبر ارکستر اتریشی است.
بیش از 35 بود که هیچ اپرایی در ایران اجرا نشده بود. فکر میکنم اجرای عمومی اپرای "جانی اسکیکی" در سال 91 حادثهای فراموش نشدنی برای دوستداران هنر اپرا در ایران بود.
آرا کاراپتیان: اتفاقا من در اجراهای اول جانی اسکیکی جزو خواننده های گروه آقای قضات بودم. همانطور که میدانید "جانی اسکیکی" اول در اوکا اف (OKF انجمن فرهنگی اتریش) اجرا شد؛ بعد در جشنواره فجر که من تا اینجای کار با گروه بودم، بعد وارد پروژه فلوت سحرآمیز شدم و نتوانستم در اجراهای عمومی جانی اسکیکی حضور داشته باشم.
تا اینجای کار چقدر وقت صرف پروژه فلوت سحرآمیز شده؟
آرا کاراپتیان: با این ترکیب هفت ماه، ولی از سه سال پیش کار به روی پروژه شروع شده. بعد از اینکه آقای کریستین شولتز در انجمن فرهنگی اتریش جانشین آقای "وی جی" شدند، پیشنهاد دادند یک اپرا در ایران به روی صحنه ببریم. از همان سه سال پیش کار شروع شد و خوانندههای زیادی وارد همکاری با ما شدند و بعد رفتند. طی این مدت اجراهای محدودی در سفارتها و بعضی دانشگاهها داشتیم.
پیمان منصوری: بیشتر اجراهای قبلی به صورت آریا یا دوئتهایی از فلوت سحرآمیز بود و اپرای کامل هیچ وقت نداشتیم.
آرا کاراپتیان: از یک سال پیش بود که آقای منصوری پیشنهاد دادند این کار را با ارکستر کامل جلو ببریم. طی این مدت فراز و فرودهای کار از جمله عوض شدن خوانندهها رو پشت سر گذاشتیم و الان ارکستر به ثبات رسید و حدود یک سال با همین ترکیب خوانندهها تمرین کردیم. در این مرحله تنها دغدغه ما کارگردانی بود.
فکر میکنم بحث کارگردانی موضوع مهمی در این کار باشد. اپرای جانی اسکیکی و موزیکال اشکها و لبخندها هم در این زمینه ضعف داشتند. خب این مشکل هم طبیعی است؛ با توجه به اینکه در ایران 35 سال اپرا اجرا نشده و به تبع آن کارگردان با تجربه در زمینه اپرا نداریم. چطور این مشکل را حل کردید؟
آرا کاراپتیان: ابتدا یک کارگردان ایرانی اهل ایتالیا به ما قول همکاری دادند؛ اما ناگهان نمیدانم چه اتفاقی افتاد که کنار کشید. این اتفاق حدود سه ماه و نیم پیش بود. ما به شدت و با نگرانی دنبال پیدا کردن یک کارگردان بودیم تا اینکه خانم دایانا آداما را پیدا کردیم. او بیش از 4 ماه است که در ایران هستند چون همسرشان ایرانیاند و اینجا زندگی میکنند. رشته اصلیشان کارگردانی اپراست و انجمن فرهنگی اتریش ایشان را به ما معرفی کرد.
خانم آداما کجایی هستند؟
آرا کاراپتیان: ایشان اهل لیتوانی هستند. در لیتوانی لیسانس آواز و آهنگسازی گرفتند. بعد در دانشگاه بینالمللی MDV در رشته کارگردانی اپرا در مقطع فوق لیسانس تحصیل کردند. ما بعد از آشنایی اتفاقی با ایشان دیدیم که رزومه چشمگیری دارند. چندین اپرا به روی صحنه بردند و در مسابقات مختلف حضور داشتند.
آیا امکانش نبود از یک کارگردان تئاتر برای این پروژه استفاده کنید؟
آرا کاراپتیان: کارگردانی در تئاتر و اپرا دو مقوله کاملا جداگانه هستند. یک کارگردان اپرا باید موزیک بلد باشد؛ باید موزیسین باشد تا تشخیص بدهد صدای خواننده به چه صورت حرکت میکند و بداند بالانس خواننده و ارکستر کجاست تا کارگردانی را بر اساس آن انجام دهد. کارگردان اپرا نباید خیلی تئاتری فکر کند. در اپرا، وقتی که ارکستر پایین قرار میگیرد، یک دیوار صوتی مقابل خوانندهها ایجاد میشود و این دیوار باعث میشود صدای خواننده نتواند از صحنه به گوش شنونده نشسته در سالن برسد؛ چون عمق صحنه خیلی زیاد است. کارگردان باید باهوش باشد و موسیقی بلد باشد تا بتواند تدابیری اتخاذ کند تا صدای خواننده راهش را به سمت گوش شنونده باز کند.
در زمینه طراحی صحنه و لباس آیا در ایران طراحانی داریم که قادر باشند اپرا کار کنند؟
آرا کاراپتیان: در زمینه طراحی صحنه الان در تمام دنیا برای اپرا دکور ساده مرسوم شده. اپرا دیگر به شکل قدیم با آن دکورهای مجلل باشکوه به روی صحنه نمیرود. کارگردانها بیشتر با نور و تصویر بازی میکنند و لباسها هم نقش مهمی دارند. ما در فلوت سحرآمیز 47 صحنه داریم. برای این صحنهها 4 دیوار داریم که به صورت نیم دایرهاند و هرکدام 4 متر ارتفاع دارند و 5 تا در داریم که ورود و خروجمان از طریق همین درها صورت میگیرد. طراح دکور رضا مهدیزاده هستند که چندی پیش هم طراحی صحنه نمایش سقراط را داشتند.
پیمان منصوری: طراح لباسمان خانم ادنا زینالیان هستند. او در گذشته اپرا کار کردند. لباسهای فلوت سحرآمیز بسیار زیبا و اپرایی هستند و حدود 90 دست لباس را شامل میشود که همگی بر اساس رل مورد نظر طراحی شدند.
آیا امکانات تالار وحدت برای اجرای این کار در حد کفایت است؟
آرا کاراپتیان: امکانات مورد نظر ما وجود دارد، اما آنچه مشکل ساز است این است که تالار وحدت تنها سالن مناسب برای اجرای اپراست، ولی ما زمان ناچیزی برای تمرین در تالار در اختیار داریم، چون تمام وقت تالار وحدت با نمایشهای بسیاری که در آن به روی صحنه میرود پر شده. ما کمتر از 2 روز پیش از اجرای اولمان میتوانیم با دکور و لباس در تالار وحدت تمرین کنیم.
با توجه به اینکه اپرای فلوت سحرآمیز فقط 3 شب اجرا خواهد داشت؛ آیا این تعداد اجرا در مقابل هزینه هنگفتی که صرف کار شده خیلی کم به نظر نمیرسد؟
پیمان منصوری: اول قرار بود 7 شب اجرا داشته باشیم که متاسفانه به 3 شب کاهش پیدا کرد. ما تا اینجای کار حداقل 250 میلیون تومان برای پروژه هزینه کردیم که در خوشبینانهترین حالت مبلغ بالایی میلیون متضرر خواهیم شد. اما نکته اینجاست که این 3 شب اجرا فقط نقطه آغاز کار و برای معرفی ما به جامعه هنری است و ما امیدواریم که این کار در آینده بازهم به روی صحنه برود و از این طریق هزینههای صرف شده جبران شود.
آرا کاراپتیان: البته من یک نکته فنی را در خصوص اپرا باید بیان کنم. اپرا مثل تئاتر نیست که 20 شب - 30 شب پشت سرهم هرشب روی صحنه برود؛ چون خواننده باید استراحت کند و نهایتا 3 روز میتواند بیوقفه روی صحنه برود و بعد از 3 روز باید 2 تا 5 روز وقفه داشته باشد. بنابراین ما امیدواریم که این 3 اجرا با استقبال مواجه شویم و کار ادامه پیدا کند. ما با چند اسپانسر صحبت کردیم و فعلا اول میخواهند فیدبک کار را ببینند بعد جلو بیایند.
ادامه دارد...