سرویس تجسمی هنر آنلاین: گالری‌های تهران در جمعه‌ای که گذشت میزبان بیش از چهل نمایشگاه جدید بودند. نمایشگاه طراحی‌های بهرام دبیری با عنوان"دشنه در دیس" در گالری گلستان، نمایشگاه طراحی‌های ایمان صفائیان به مناسب هفده سالگی گالری اثر، کلاژهای سمیرا کربلایی در گالری اُ، نمایشگاه نقاشی‌های شقایق احمدیان با عنوان "استهلاک 2 " در گالری ژینوس و نمایشگاه نقاشی‌های سیروان کنعانی در گالری والی، رویدادهایی هستند که در گالری‌گردی این هفته به سراغ آن رفتیم.

هفده سالگی اثر با ده سال طراحی‌های ایمان صفایی برای اثر

گالری اثر آبان ماه 17 ساله شد؛ به همین مناسبت ده سال آثار گرافیکی و تبلیغاتی ایمان صفایی برای نمایشگاه های مختلف گالری اثر به تماشا درآمده است؛آثاری که در عین وجه هنری خود، بازنمایی هایی از فعالیت‌‌ها و دستاوردهای این گالری را با خود دارد؛ نکته جالب تهیه ART BOOK از مجموعه این آثار است که در تیراژ محدود یکصد نسخه ارائه شده است و می تواند علاوه بر مشتاقان گرافیک، از منظر مستند سازی برای مجموعه داران هنر هم جذاب باشد.

در این مجموعه ایمان صفایی در بسیاری از آثارش با روی آوردن به قرینه‌سازی و حروف‌نگاری به عنوان مهم‌ترین شناسه آثارش به دنبال روایتی مینیمالیستی از مفهوم مورد نظر خود در هر اثر است. آثار او که حاصل یک دهه همکاری این هنرمند با گالری اثر است، در یک سادگی محض و بازی با خطوط و کلمات شکل گرفته است.

ایمان صفایی در آثارش بیش از هرچیزی به حروف‌نگاری توجه دارد، حروف یا علامتى که براى نمایش یک فعالیت یا یک شیء طراحى شده و غالبا شکلی انتزاعی و در برخی از آثار شکل و شمایل رئالیستی دارند اما در ساده‌ترین شکل ممکن به تصویر در می‌آیند.

این حروف که در یک چینش قالب کلمات، نام‌ها و نشان‌ها را به خود می‌گیرند با عینیت بخشیدن به مفهوم پشت خطوط، قالب و شکل اثر به نمایش در آمده، بُعد دوم و نهفته در دل اثر را در یک جدال ذهنی برای مخاطب متجلی می‌کنند. البته این آثار به مفاهیم هر نمایشگاهی که معرف آن هستند وابستگی معنایی ندارند و به طور مجزا هم قابل درک و مفهوم هستند.

او در هماهنگ‌سازی نشانه‌های وارد شده در هر پوستر در یک چیدمان ساده و خالی از پیچیدگی به لحاظ فرم، ریتم و تکنیک و توامان کردن آن با قدرت اجرایی در نمایش این نشانه‌ها در پوستر به نوعی وحدت‌بخشی شخصی میان فرم و محتوا رسیده است.

آثار صفایی اغلب از سطحی یک دست با رنگی چیره برخوردارند که بر روی آن‌ها نشانه‌ها به شکل تصاویر و حروف در ساده‌ترین شکل ممکن به تصویر در آمده‌اند و او از استفاده بیش از اندازه و در هم تنیدن رنگ‌ها و نشانه‌ها بر روی هم امتناع می‌کند.

گریز از لایه‌های در هم و برهم ذهن

تکنیک و مفهوم آثار سمیرا کربلایی در گالری اُ، در یک بده بستان منطقی در کنار یکدیگر به درستی جای گرفته‌اند. او با چسباندن لایه‌های کاغذ روی یک دیگر و ایجاد یک کلاژ لایه لایه، انسان معاصر و پیرامونش را آن گونه که در لایه‌های جهان ذهنیش حیات دارند نمایش می‌دهد.

فیگورهای حاضر در این کلاژها که معمولا چهره‌ای نامفهوم و خدشه‌دار به خود گرفته‌اند همواره در حال گریزند. این گریزپایی و شکل هراس گونه آن‌ها در مواجهه با این لایه‌ها به نوعی تلاش آن‌ها برای خروج از دل این جهان ذهنی را قابل فهم می‌کند.

آن‌ها که پیکره‌ای سفید دارند در سیاهی این لایه‌های روی هم قرار گرفته، شکلی نامتعارف به خود می‌گیرند و به نوعی با ساختار کلی هر تابلو در یک مغایرت فرمی و ظاهری هستند. لایه‌های سیاهی که با تکنیک زغال روی کاغذ شکل گرفته علیرغم این که تاثیر بسزایی در خلق فضای تاریک ذهنی دارند، نتوانسته احاطه کاملی بر این فیگورها داشته باشد. فیگورهایی که نماینده شخص خاصی نیستند بلکه از شمایل‌شان پیداست تنها در میان این لایه‌های روی هم قرارگرفته حیات دارند و بیرون از این لایه‌ها حیات‌شان دست خوش تغییر و دگردیسی می‌شود.

حتی در بخش دیگری از آثار او که فضاها در یک کادر بسته‌تر به نمایش در آمده، وقتی از نزدیک‌ با پرتره‌هایی از این انسان‌ها مواجه می‌شویم تصویرشان نارساتر و شکل‌شان تغییر یافته‌تر از نماهای کلی می‌شود. او با نشان دادن جزئیات این لایه‌های روی هم قرار گرفته تقابل و کشمکش این پرتره‌ها و فضا و رنجی که در کل اثر جریان دارد را با وضوح بیشتری به تصویر می‌کشد به نوعی که انگار ذهن خود و دریافتش از این جهان انسانی را به تصویر کشیده است.

ترسیم وحشت و خشونت میان رنگ‌های معناباخته

شقایق احمدیان در مجموعه نقاشی‌هایش با عنوان "استهلاک دو" مخاطب را پیش از ورود به جهان تصاویر درگیر قطرات رنگی می‌کند که روی هر بوم پاشیده شده است. این قطرات رنگ به عنوان یک پیش در آمد ذهنیت مخاطب درباره مفهوم هر اثر را دچار دگرگونی می‌کند، به گونه‌ای که گسستی میان ذهن بیننده و موضوع تابلو به وجود می‌آید و همه پیش فرض‌های ذهنی مخاطب درباره اثر از بین می‌رود.

بعد از ورود به جهان انتزاعی هر تابلو رنگ‌ها بیش از هر چیز دیگری مفهوم استهلاک را در بر می‌گیرند. او در نقاشی‌هایش به گونه‌ای عمل کرده است که رنگ‌ها معناباخته‌اند و نمی‌توان مشخصه خاصی از نظر نشانه‌های دیداری به آن‌ها اطلاق کرد. در نقاشی‌های او قرمز دیگر قرمز نیست و سبز و آبی و قهوه‌ای و یا هر رنگ دیگری به درستی قابل تشخیص نیستند. رنگ‌ها که در یکدیگر حل شده‌اند، در یک سطح نه چندان غلیظ و یک دست چون کاتالیزوری برای درک سریع‌تر فضا و تصاویر عمل می‌کند.

او از المان‌های زندگی شهری در ترکیب با فیگورها و پرتره‌ها و از سویی فرم‌های حیوانی به صورت توامان در آثارش استفاده کرده است. گاهی تصاویر ماهی‌هایی که در هر اثر موجود هستند از درون هر قاب بیرون می‌زنند و در کلیت تابلو به سختی می‌توان رابطه‌ای میان این فرم‌های حیوانی و اجزای داخلی هر تابلو کشف کرد. این ماهی‌ها که اغلب صورتی خشن و مهاجم دارند در یک فضای انتزاعی با انسان و شهر ادغام شده‌اند به گونه‌ای که چون دیگر اعضای یک جامعه در حیات‌اند. اما تقابل و کنش‌شان با پیرامون به عنوان نماد یا نشانه قابل فهم نیست و جدای از ایجاد یک حس زیبایی‌شناسانه و ایجاد فضای رعب و وحشت و جاری کردن خشونت در دل هر تابلو از نظر مفهومی به شدت عقیم و نامفهوم‌اند و نماینده هیچ رمزگانی نیستند تا بتوان از پس آن‌ها به فکر یا ایده‌ای پی برد.

تعارف مرگ در میان انسان‌های متوحش

"دشنه در دیس" محل تقابل مرگ و زندگی است. طراحی‌های بهرام دبیری مجموعه‌ای مصور است که در آن کاراکترها زنده و پویا هستند و برای نابود کردن دیگری تلاش می‌کنند. او با قراردادن هر یک از موجودات خلق شده در یک موقعیت بحرانی و یا نامتعارف با ایجاد مانعی میان راه هر کاراکتر به آن‌ها مجال می‌دهد تا واقعیت خود را افشا کنند. واقعیتی که به مرگ گره خورده و نمایانگر قدرت نمایی و اعمال خشونت بر دیگری برای حفظ بقای خود است.

کاراکترهای بهرام دبیری در یک شکل و شمایل غیر انسانی و وحشیانه، مرگ را به یکدیگر تعارف می‌کنند و تلاش‌شان تنها برای نابودی دیگری است. این کاراکترها از اعمال خود و آسیب رساندن به دیگری خرسندند تا جایی که در بیشتر آثار چهره‌ای که از آن‌ها به تصویر در آمده، علیرغم فضای حاکم بر هر اثر که رنگ و بویی از خشونت و مرگ دارند چهره‌های خندانی هستند.

این تمهید دبیری در به تصویرکشیدن کاراکترهایش موجب نزدیکی مخاطب به دنیای آثار می‌شود. به نوعی او با تصاویر گروتسکی که از خود به جای گذاشته ما را به تماشای یک خشونت بی‌حد و حصر اما قابل تحمل دعوت می‌کند. او از سویی با متمرکز کردن کاراکترها در یک توده عظیم و در هم تنیده که در مرکز تصویر قرار دارند به نوعی این خشونت را در آثارش محصور کرده است و همین محصوربودگی خود به عنوان مفهومی خشونت آفرین در بستر اثر تعمیم پیدا کرده است.

لطافت طبیعت و انسان در بافت رنگ های خشن

سیروان کنعانی در میان بازی با رنگ‌ها بر روی بوم، تصاویری هم از محیط پیرامونش خلق کرده است. او در آثارش بیش از هر چیز دیگری به دنبال کشف پتانسیلرنگ‌هاست. در نقاشی‌های کنعانی بافت‌ها و لایه‌های رنگی که روی هم قرار گرفته‌اند در یک روند که حاصل بداهه و لحظه هنرمند است به تصاویری می‌رسند که شبح و ته‌مانده‌ای از واقعیت را در خود جای داده‌اند.

او خشونت، سبک زندگی، طبیعت و جهان پیرامونش را با در هم تنیدگی رنگ‌ها دیدنی می‌کند. هر اثر با توجه به تنوع رنگ‌های متنوع و قرار گرفتن آن‌ها بر روی یکدیگر اتمسفر و فضایی متناسب با رنگ‌ها رقم می‌زند و در پس این رنگ‌آزمایی و اتمسفر حاصل از اختلاط آن‌ها شمایل، فیگورها و دیگر تصاویر شکل می‌گیرند.

او برای این رنگ‌آزمایی به سراغ مکتب امپرسیونیسم رفته و سعی کرده در ساده‌ترین شکل ممکن دریافت خود از آنچه در جلوه‌گاهش رخ می‌نماید را به تصویر بکشد. دریافتی که نه صرفا وابسته به واقعیت و نه کاملا انتزاعی و ذهنی است بلکه در یک پیکره‌ای از میان رنگ‌های روی هم نشسته تصاویر و اشکال اعوجاج یافته خود به عنوان یک منظر در دل اثر برجسته می‌شوند و با تمرکز هنرمند به شکل کامل در می‌آیند.

علیرضا بخشی استوار