سرویس تجسمی هنر آنلاین: نشست خبری نمایشگاه عکسهای محمدرضا جوادی با نام "آهنگ آفتاب" (کویر ایران، کانون تمدن) با حضور مجید ملانوروزی مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد، سیدمحمد بهشتی رئیس مرکز پژوهشگاه میراث فرهنگی، محمدرضا اصلانی شاعر و کارگردان سینما، اکبر عالمی عکاس و رضا نامی مدیر هنری نمایشگاه در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد.
در ابتدای این مراسم مجید ملانوروزی مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره نحوه شکلگیری این نمایشگاه گفت: دو سال پیش پیشبینیهایی در مورد این نمایشگاه صورت گرفت و قرار بود که در این نمایشگاه در مورد چهار عنصر اصلی (باد ، خاک ، آب و آتش) و پیوند این عناصر با فرهنگ ایرانی نمایشگاههایی برگزار شود.
وی ادامه داد: پس از ثبت جهانی کویر لوت در سازمان ملل متحد و کارهای گستردهای که بر روی بیابان و کویر صورت گرفته بود این تلاقی را به فال نیک گرفتیم تا اولین نمایشگاه را با موضوع کویر برگزار کنیم.
سرپرست موزه هنرهای معاصر تهران با اشاره به نقش حیاتی کویر در ساخت شهرها و فرهنگ ایران به عنوان یک موضوع حائز اهمیت جهانی گفت: این نمایشگاه تنها به نمایش عکس اختصاص ندارد و به عنوان یک کانسپت فرهنگی مایه کار هنرمند قرار گرفته تا نشان دهد یک ساحت جغرافیایی چگونه وارد یک تمدن میشود.
ملانوروزی با بیان این که قبل از این آثار دیگری از سوی آقای جوادی ارائه شده بود که به نظر مستندنگاری محض میآمد و من از نمایش آنها امتناع کردم افزود: دو سال بعد از آن دیدارمان من با عکسهایی مواجه شدم که در حقیقت جغرافیا را تبدیل به فرهنگ کرده بودند و از این بابت اتفاق تاثیرگذاری به نظر میآمد.
وی با اشاره به عدم موفقیت بینال عکاسی ایران در سال گذشته، این موضوع را موجب آسیب رساندن به هویت موزه دانست و عنوان کرد: چیزی که در نمایشگاه آقای جوادی با آن رو به رو هستیم با نظر منتقدان و بزرگترین عکاسان کشور انتخاب شده و از این بابت من مسئولیت این نمایشگاه را به عهده میگیرم.
مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد با بیان این که هر عکاسی با طرح پروژه و موضوع امکان برگزاری نمایشگاه در موزه را دارد ادامه داد: پروژه محور بودن، موضوع را از دیدگاههای مختلف بررسی کردن و لحاظ کردن مولفههای شخصی از جمله فاکتورهایی است که موجب انتخاب عکسها برای نمایش در موزه میشود.
ملانوروزی در پاسخ به این سوال که چنین نمایشگاههایی کارکرد موزه را به گالری تبدیل میکنند اظهار داشت: موزه هنرهای معاصر سالهاست که کارکردش را از دست داده چرا که ما در این سالها تنها توانستهایم 10 در صد از گنجینه را نمایش بدهیم.
وی با بیان این که عدم وجود نشنال گالری در ایران این خسران را به موزهها رسانده به تفاوت میان این نمایشگاه و نمایشگاههای دایر در گالریها اشاره کرد و گفت: این نمایشگاه صرفا یک حرکت فرهنگی است و ما قصد فروش این آثار را نداریم.
سرپرست موزه هنرهای معاصر با اشاره به پژوهش محور بودن این نمایشگاه قابلیتهای این موضوع را در خور نمایش در موزه دانست و گفت: نگاههای سازمان ملل به کویر لوت و هم چنین تقاضاهای مکرر از دیگر جاهای دنیا برای برگزاری این نمایشگاه به ما جرات داد تا این نمایشگاه را در موزه هنرهای معاصر برگزار کنیم.
سرودن غزل کویر در نمایشگاه آهنگ آفتاب
در ادامه این نشست سید محمد بهشتی رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی با اشاره به کهنترین متن باقی مانده و قابل دسترس در مورد سرزمین ایران با نام «تن سر» که مربوط به دوره ساسانیان و پادشاهی اردشیر بابکان است گفت: تمام متونی که در کشورمان وجود دارند و تا نیمه اول قاجار هم ادامه داشتند همواره از ایران به عنوان بهترین سرزمین یاد کردهاند.
وی ادامه داد: از نیمه دوم قاجار به این سو رفته رفته ذهنیت جامعه ایران این شد که بدترین سرزمین جهان نصیب ما شده است و یکی از جاهایی که به خاطر وجودش غصه میخوریم کویر لوت و مرکزی ایران است.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی با بیان این که در این سالها تلاشهایی شد تا به قولی شر این نکبت را از دامن ایران پاک کنیم به طرح انتقال آب خزر به کویر لوت اشاره کرد و گفت: کویر مرکزی و لوت مهمترین عامل یکپارچگی سرزمین ما در طول تاریخ بودهاند.
بهشتی با بیان این نکته که کویر لوت صندوق خانه و کهن دژماست گفت: ما اگر سرزمین خودمان را غلط بشمریم یعنی اهل این سرزمین نیستیم و اهل سرزمین نبودن باعث خسارت به خود و سرزمین میشود.
وی بیان این که اهل این سرزمین نبودن حاصل نسیان و فراموشی است، ادامه داد: مهمترین اتفاقی که ما را نسبت به سرزمینمان و شناخت و حراست از آن دعوت میکند شناخت قابلیتهای کویر لوت است.
ریس پژوهشگاه میراث فرهنگی با اشاره به عکسهای محمدرضا جوادی اقدام او را تلاش برای یادآوری این نسیان دانست و گفت: آقای جوادی چنان انس و الفتی با کویر برقرار کردند که کویر در برابر چشمهای ایشان پرده از حجاب برداشته تا زیباییهایش را به رخ بکشد.
بهشتی با بیان این که جوادی با عکسهایش غزل کویر را سروده است گفت: سرزمین ما احتیاج دارد تا میراثش را به یاد بیاورد.
وی مهمترین ثروت آموزنده کویر به سرزمینش را تشنگی دانست و گفت: همه سنگ بنای تمدن ما تشنگی است و همین سنگ بنا در گذشته خلاقیت ایجاد کرده و ادبیات و معماری و چیزهای دیگری که به آن افتخار میکنیم ریشه در این تشنگی دارند.
نمایشگاه " آهنگ آفتاب " روایتی از خلق کردن است
محمدرضا اصلانی شاعر و کارگردان سینما نیز در ادامه با بیان این که واقعیت این است که ما سرزمینمان را گم کردهایم اظهار داشت: امروز میان موجودیت انسانی و ملی خود تفارق و شکافی ایجاد کردهایم.
وی ادامه داد: هر چند نگاه آقای جوادی در این نمایشگاه بسیار شخصی است اما آن چه به تصویر در میآید فقط کویر یا بیابان نیست.
این کارگردان سینما با بیان این که کویر برای کشور ما یک نماد است عنوان کرد: کویر به ایرانیان اخلاقی اعطا کرده که ورای اخلاق فقهی است.
اصلانی با اشاره به ضدیت تفکر صنعتی با طبیعت و سرزمین کویر را نماد سازش انسان با طبیعت دانست و گفت: کویر این امکان را به جامعه داده تا خودش را و امکاناتش را کشف کند.
وی افزود: شهرهای ما بر آمده از طبیعت هستند نه علیه آن و خور و بیابانک، دزفول، اصفهان و همه و همه نشانههای این ادعا هستند.
این کارگردان سینما به مسئله غیبت آگاهی کویر اشاره کرد و گفت: آن گاه که ما باور میکنیم که در مسیر یک تخیل در کویر آب و هستی وجود دارد در حالی که به واقع هستی در دل کویر غایب است اینها نشان از عمق اندیشه ایرانی میدهد.
اصلانی آثار محمدرضا جوادی را تلاشی در پی یافتن این معنا عنوان کرد و گفت: جوادی سعی کرده در این آثار چیزی را پیدا کند نه جستجو و از این کشف لحظهای استفاده کرده تا جهان دیگری حلق کند و برای همین عکسهای او مجموعهای از کویرهای خلق شدهاند نه کویرهای مستند و عکاسی شده.
وی با تاکید بر این که این نمایشگاه روایتی از خلق کردن است اتفاق اصلی این نمایشگاه را یادآوری افلاطونی دانست که در دل آثار اتفاق میافتد.
این کارگردان سینما با انتقاد از کارهای شبه هنری توسط شبه هنرمندان و عکاسان حضور این افراد در جامعه را موجب زشت شدن سرزمین ایران دانست و گفت: ما سیصد سال است که از تاریخ هنری جهان حذف شدهایم برای این که فراموش کردیم که چه داشتیم و چه میکردیم.
اصلانی در تشریح آثار جوادی با بیان این که در این تصاویر کویر به معنای یک سطح نیست و ما با یک چرخه گردون مواجه هستیم گفت: در خطوط در هم شونده و بی نهایت شونده عکسها، میتوانیم ببینیم که داریم گم میشویم و پیدا میشویم و راز هستی کویر ناخودآگاه قومی ما در همین گم شدن و پیدا شدن خطوط است.
ارائه آثار سهراب سپهری و مارکو گرگوریان در نمایشگاه آهنگ آفتاب
رضا نامی دبیر هنری نمایشگاه "آهنگ آفتاب " در ادامه به تفاوت نگاه محمدرضا جوادی به کویر در نسبت با سایر هنرمندان اشاره کرد و گفت: جوادی در این نمایشگاه از لطافت کویر سخن گفته برخلاف آن که هنرمندان همواره خشونت کویر را به تصویر کشیدهاند.
وی ادامه داد: در کنار نمایشگاه آثار جوادی به طور کلی آثاری که از ورای فکر و ایده هنرمندان تجسمی به کویر بوده نیز به نمایش در میآید.
مدیر هنری نمایشگاه با بیان این که قدما توجه بیشتری به کویر داشتند گفت: نقاشیهایی از مارکو گریگوریان، سهراب سپهری، غلامحسین نامی، محمد ابراهیم جعفری، جلال شباهنگی و چند تن دیگر در کنار عکسهای جوادی به نمایش در خواهد آمد.
نامی با بیان این که این عکسها برای غربیها به شدت جذاب بوده عنوان کرد: امیدواریم این نمایشگاه بعد از این تور جهانی به سایر کشورها نیز داشته باشد.
قصد داریم کویر را به موزه هنرهای معاصر بیاوریم
در ادامه محمدرضا جوادی پژوهشگر و معمار ایرانی با بیان این که در تمام این سالها کارهای فراوانی داشتم که اجازه دیده شدن این آثار داده نشد گفت: کویر جوانترین پروژه من است که در موزه هنرهای معاصر به نمایش گذاشته میشود.
وی با اشاره به این که این عکسها بین سالهای 63 تا 93 ثبت شدهاند به نحوه انتخاب این عکسها اشاره کرد و گفت: ما از میان صدها هزار عکس تنهای صد عکس را انتخاب کردیم و در نهایت از این صد عکس به 70 عکس رسیدیم که بر مبنای مکان انتخاب شدند.
این هنرمند عرصه تجسمی با بیان این که عکسهای این نمایشگاه با دوربین غیردیجیتال ثبت شده گفت: در این تصاویر سعی کردیم به تصویر حکم نکنیم و این کویر بود که به ما میگفت چه چیز را به تصویر بکشم.
جوادی با بیان این که در نهایت شصت عکس در ابعاد مختلف در این نمایشگاه ارائه میشود گفت: در این نمایشگاه بزرگترین عکس در ابعاد سیزده متر و کوچکترین عکس در ابعاد یک متر به نمایش گذاشته خواهد شد.
وی ادامه داد: دلیل حجم بالای این تابلوها با توجه به کمیت شکل گرفت که تبدیل به کیفیت شده است.
این پژوهشگر ایرانی با اشاره به این که یکی از دلایل بزرگ بودن ابعاد عکسها برای القای حس در کویر بودن است به صحبت دیگر عکاسان و کسانی که با این تابلوها مواجه شدهاند اشاره کرد و گفت: افرادی که این عکسها را دیدهاند همه به اتفاق گفتند که ما قصد داشتیم کویر را به موزه هنرهای معاصر بیاوریم.
لازم به یاد آوری است این نمایشگاه از روز سهشنبه 9 شهریورماه ساعت 17 در موزه هنرهای معاصر تهران افتتاح میشود و تا 21 آبان ماه واقع در خیابان کارگر شمالی جنب پارک لاله میزبان علاقمندان است.
**********