سرویس تجسمی هنرآنلاین: از وقایع تازه، در گالریهای تهران، برگزاری نقاشیهای مرتضی اسدی در گالری "آریا" بود و از آنجایی که نگاه، ظریفاندیش و حرکتهای توفندهی "مرتضی اسدی" به بومهایش که عموماً در ابعادی یکسان برای خلق آثارش انتخاب میکند، مرا مشتاق کرد تا در عصر جمعه آخر اردیبهشت از گالری سیحون با طی کرد یک شیب تُند و چند پله با اندک زمانی و نه طولانی به فضای تازه پردازش شده گالری آریا درآیم و در یک نگاه با آنچه مرتضی اسدی در آخرین دستآوردهایش بر دیوارهای آریا آویخته است، به تماشا و نظاره بنشینم.
"مرتضی اسدی" عموماً کارهایش را از یک گوشه بوم آغاز و با ایجاد چند ترکیب از سهگوش دیگر بوم آنچنان که برای او سئوالی را برای پرسیدن پیش نیاورد به اتمام و آنگاه اثرش را به امضاء میرساند. مرتضی اسدی معتقد است، این نقشمایهها، و سطوح گرم که گاه تا نزدیک شدن به یک فیگور نیز پیش میرود. همان سطوح گرم و بینقشی است که از نقشهای تصویری او، در گذشتههایی که معانی امروز را در ذهنش نقش زده است، منشاء معنایی گرفتهاند و در عین حال، میتوانند دربرگیرنده نوعی مفهوم آزادهخواهی و بیان مضمونی برای رهایی بیشتر نیز باشند.
اما، تصوّر من بیشتر، آن است که این نمایشگاه، فرصت مناسب و بسیار خوبی است تا با دیدن آثار بیشتری از هنرمندان نسل اکنون، چون "مرتضی اسدی" تفاوت فرم و رنگ، و حالت اندیشهای آدمهای سبکبال و در حال پرواز برای دستیابی به رهایی را با وضوح بیشتری ببینیم. از این هنرمند، بیشتر میشود آثاری را در تفاوتهای گوناگون ترکیب در صفحه دید! ترکیببندیهای او، بیشتر تفاوتهای هندسی عمیقی با یکدیگر دارند و امّا عناصر معنایی او همیشه، آدمهای سبکبالی هستند که با پیکرهای ترسیم شده، محصور هستند در سطوح تخت رنگی و کنارههای بوم که نمایشگر نمای تأثیرگذاری از رنگها را که عموماً زلال و شفاف هم نیستند میبینیم و توأماً با سطح رنگی، فضاهای خالی حساب شدهای که بسیاری از فیگورهای محصور شده را در نگاه اول در درون خود فرو بردهاند. ولی در عین حال فیگور و فضاهای پیرامون آن با یکدیگر کاملاً مأنوس و صمیمی هستند. نقاشیهای مرتضی اسدی از نظر شیوه کار و فرم و ترکیببندی، اساساً، مستقل و بیشباهت به آثار دیگر معاصران اوست، بویژه از حیث کاربرد، و یا عدم کاربرد رنگ در مقام دستآوردی که ارتباط را معنی میکند! در مقاطع تکرنگ و سطوح تخت آثار
مرتضی اسدی، تنوع، میزان شدت و ضعف یکرنگ است. و با پررنگی و کمرنگی همان رنگ تفاوتهای معنایی بیان میشود و نه با بکارگیری رنگهای متنوع که این نیز از قوّتهای شناخت قابلیتهای رنگ، در اثر است!
رنگهای غلیظ و غالباً تیره، ابعاد بزرگ و فرمهای منحنی و ترکیبهای بریده که برخاسته از نوع اجراهای قلمگیری در آثار مینیاتور و کلاسیک ایران است، بیشتر در کارهای این نقاش تأثیر حضور و تعریف معنایی دارد. و از طرفی، برقراری ارتباط، بین عناصر تکرارشونده و خطوط و نیز ایجاد تعادل همسان در بین فضای اطراف و پسزمینههای آثار زمینه مناسبی را برای خلق ترکیببندیهایی بدین روال را فراهم آورده است. "مرتضی اسدی"، کیفیت منحصر بفردی را که در ارائه فُرمتهای تجسمی در آثارش بوجود آورده است، موجب آن گردیده تا از میان سیاهیها و خاکستریها، یکسانیِ پولکگونة رنگها در لابهلای امواج رنگهای غلیظ درخشش چشمگیر داشته باشد. آثار مرتضی اسدی، در پلانهای اولیه هر اثر، نیز، بیشتر به تصویرنگاریهایی درمیآیند که در قالب کادرهای مختلف، گاه با ترتیب متواتر و گاه با گذر از مرحلهای نو به مرحلهای نوتر در حال تبدیل شدن هستند. در مرکزیت هر یک از آثار نقاش، تمرکز بر ساختارگرایی و بیان حادثه و شرح حوادثی که موضوعی مرتبط را بیان معنا میکنند وجود دارد که این حوادث، هر یک بر عواملی همسان و در عین حال در جدایی از یکدیگر در حال وقوع هستند. در تمامی این آثار، کادرهایی که بگونهای تقسیم شده و بدور از هندسه تعریف شده، تقسیمبندی شدهاند، کادر کلی و ترکیببندی آثار مرتضی اسدی را بر مبنای سطوح غیر چهارگوش پدید میآورند که نه مستطیلاند و نه مربع! و این در حالی است که در برخی از آثار او، فرم کلی تشکیلدهنده ترکیببندهای حالتی کاملاً دوار و دایرهای دارد که این ترکیببندی براساس دایره، برگرفته از یک سطح کاملاً مرکزی و دوّار است. و هر قسمت از اثر، بصورت مجزا، با مجموعهای از رنگهایی نزدیک به هم و هر کدام در مسیر حرکت به رنگهایی مایل به بنفش، آبی تیره، قهوهایهای پخته و گاه قرمزهایی که از فرم آئینی بیان معنا میکنند، تشکیل شده است!
از دیگر موضوعات ویژهای که در این دوره از آثار مرتضی اسدی قابل توجّه و ارزشی متناسب با بوجود آمدن اثر، شکل گرفته است. طراحی تقسیم شده سطح رنگ با شأن معنایی آن است. و رنگهای این دوره از آثار او را شاید بطور قطع و یقین بتوان برخوردار از عناصر دوگانه جهان هستی و در حال تغییر در آثار او توصیف کرد. در تمام آثار نقاش، همواره دو نقشمایه انسانی را میتوان در پیوستگیهایش با پرندهای که به رهایی و تلاش برای رهایی توأمان در ایجاد فرمتها و فیگورهای هر اثر وجود دارد. در امتزاجی پیوسته دید و این نگاه نقاش، گاه چنان تند و برافروخته بیان میشود که مخاطب را به این راز معنایی فرامیخواند که در درون تو پرندهای است که قفس، هر چقدر روشن باشد، او در عبور و گذر از تیرگیهای محیطی ملزم است تا، راههایی به روشناییهایی که فراتر از این پیرامون تیره است پیدا کند! و این، تباین، در جملهی معنای رنگهایی است که نقاش برای خنثیسازی فضای رنگهای قهوهای و تیره ایجاد کرده است! او، در تمام تقسیمبندیهای خارج از حالتهای رهاییجویانهاش، درهم پیچیده است. و تنها به رهایی از تمام خطوط و سطوح سیاه اطراف هر اثرش میاندیشد، و مخاطب را نیز با خود به همین معنا میخواند. و این شیوه را در بیان معنی، عموماً با شیوههای متنوع و غالباً متفاوت با یکدیگر استفاده کرده است. و با طرح همین مضمون معنایی است که آثار مرتضی اسدی در نظر من، همواره نوعی تازگیهای تضادی و رازهایی را در بیان همراه دارد که تأثیر آن را در مواجهه با آثار همعصران او، عمیقتر و ماندنی میکند! و اینکه آیا نقاش تنها در همین مفاهیم نظر میکند؟ باید گفت خیر، تفسیر، و پردازش معنا در آثار نقاش، با خلاقیتی که بر مبنای بیان ارزش هنری در هر یک از آثار مشهود است، از جمله فعالیتهای دیگری است که نقاش بر آن توجه داشته و چه بسا صورت هنری هر اثر را نیز در خدمت بیان همین معنا، ساخته است.
از اینروست، آنچه در صورت هر اثر، بازآفرینی شده است، تنها یک روش معین برای بیان موضوع صرفاً زیباییشناسی نیست. بلکه این صورت، معنای بیرونی همان نظریهایست که نقاش دربارة نقش هنر در شناخت مفاهیم عمیق انسانی و بلکه تلاشی است برای شناخت نوعی از انسانشناسی که تجربه زیباشناسیاش را در تحلیل استعلایی و قوه حکم زیبایی در بیان معنا بدل کرده است. در گفتاری هنرمندانه و در نهایت، جایگاه زیبایی را در زیباییشناسی از نگاه تلاش انسان برای دستیابی به حقیقت و رهایی را، بطور کلی دستمایه هر یک از آثارش قرار داده است! و، مهمتر آنکه نقاش با این توصیف از حقیقت، تلاش انسان برای دستیابی به حقیقت رهایی، هنر را نه تنها محور زیباییشناسی، که اساس هرگونه آفرینش اثر هنری را تأملی بر شناخت حقیقت رهایی قلمداد کرده است. و از آن مهمتر نیز، رسیدن به فکرِ برتر برای ارائه ترکیبی برتر در حوزه زیباییشناسی و یا حتی برتریشناسی شأن اثر در بیان معنای هنرمندانه آن بوده است. که او را از بیان موضوع زیباییشناسی صرفاً رمانتیک به روز نگه میدارد و حماسه و نگره سنت هنر در پاسداشت ارزشهای اجتماعی را در پیریزی معنای تحلیل آثار خود برای مخاطب، موضوع داوری معنایی قرار داده است. تا، از این رهگذر مشروعیت زیباییشناسانه هنر را در بیان معنایی انسان بکار گرفته باشد. و نقاش، نیز صورت متداول آثارش را پژوهشهایی انسانی دانسته که شاید توانسته باشد مجهولی بزرگ را که همواره جستجوگر آن بوده است، بیابد. و آن، رهایی بیقید از تمامِ اهمیتهای ساختاری و هویتهای جعلی ساخته شده برای آزادی در این عصر است. و من، نقاش را صادق در طرح بیان این چنین، صادق دیدم! چرا که او تمایل به بیان حقیقت رهایی را با مخاطب در میان گذاشته است و، نه صرفاً تعریفی از رهایی را!
سهراب هادی