سرویس تجسمی هنرآنلاین: رویدادهای تجسمی در سال 1395، با آنچه که تاکنون از اتفاقهای پیش آمده در گالریهای تهران عیان شده است، گویای آن است که مسیری تازه و پویا را پیش رو دارد. افتتاح گالری ایرانشهر و مروری بر آثار "واحدخاکدان" در آغاز فعالیتهای تجسمی سال جاری، این فرصت را برای مخاطبان آثار نقاشی معاصر فراهم آورد تا یک بار دیگر هزار وقفهای طولانی، با فراز و فرودها و دورههای تجربی آثار این نقاش چیره دست یکباره و در تمرکزی منتخب، با واحد خاکدان و آثارش یک نوآشنایی دوباره داشته باشند. واحد خاکدان در دورههای واقعگرایانه آثارش تا عبور سریع او از از طبیعتگرایی انتزاعی و رسیدن به دورههای آبستراکتیو و پس از آن تمرکزش به دوره عمیق سوررئالهای او، میتوان در بیانی خاص از پدیدههایی که عناصر زیبایی شناسی را در آثار او شکل معنایی میبخشد، در موقعیتی کاملاً برخوردار از فضایی سوررئال بازشناسی اجتماعی کرد. یک سوی از اهمیت آثار واحد خاکدان، توجه نقاش به مفهوم عمیق "حیرت" است، نقاش در عبور از تیرگیها و در نهایت تلاش مستمر برای رسیدن به نور و روشنایی که تمام آثار او را وجود معنا و مفهومی میبخشد. "تخریب"، "زوال"، "انهدام" و "انحطاط" را در کناره بدون همراهی حیرت دستمایه خلق آثاری کرده است که در فضای کاملاً سوررآلیست، مخاطب را به حیرتی عظیم فرا میخواند.
حیرت همان تعلیقی است، که تاویل آثار واحد خاکدان، مخاطب را در دو سوی "بودن" و "زوال" در ثانیههای مکرر زمان قرار میدهد و این تضاد یکی دیگر از مهمترین عواملیست که به آثار واحد خاکدان همواره شکل معنایی و ساختاری بخشیده است. کهنگی و ایجاد "نو" در کنار تمام تخریبهایی در ثانیههای زمان، که خاطراتی را روایت میکند که نشانههای زوال را در "انهدام" ابدی جستجو میکند. و این تمام حیرتی است که مخاطب در رو در رویی با آثار واحد خاکدان با آن روبه رو میشود. خاکدان شاید بیش از دو دهه است که خود را از تمام رویدادهای تجسمی و نقاشی در ایران معاصر به هر شکل دور نگهداشته است. و این رویدادها که همزمان با افتتاح گالری ایرانشهر در تهران صورت پذیرفته است، شاید به عبارت تازه، حضوری باشد برای استمرار خلق آثارش در جستجوی نو که او آغاز کرده است. تراژدی "انحطاط" و "انهدام"، عناصری هستند که پیکره اندیشه زیباییشناسی و نشانههای خلق آثار و نقاشیهای واحد خاکدان را میسازند. اخلاق و معنای "فهم بودن" که او از معنای "بودن آنها" در آثارش با مخاطب سخن در میان میگذارد، کم نبودهاند؛ نقاشانی که علایق و زیباییشناسی مفهومی خویش را به گونهای که مخاطب را به حیرت برده باشد با او در میان گذاشته باشند. واحد خاکدان نیز از همین نحله از هنرمندان نقاشی است که "حیرت" و طرح عظیم "حیرت" را عیان با مخاطب در میان گذاشته است. خاکدان با طرح عظیم حیرت، "انحطاط" و "انهدام" را یکی از مضامین در بیان زیباییشناسانه خود دانسته و همواره در قالب یک اصل نظری مضامین حیرت را قابل طرح در زمان میداند.
نقاش برای درک مفاهیم عظیم تراژدی "انحطاط" و "انهدام"، درک قضاوتهای هنر زیباییشناسانه خویش را در آثارش، عیان و با اتکا به حیرت مخاطب، بیان میکند و این ادراک از مفاهیم و معنای آثار واحد خاکدان خود مستلزم یک نوع آشنایی با ضمیر نقاش است. چرا که او ادراکش را از ناپایداریها در موضع قضاوت مخاطب قرار داده است. مخاطب و نقاش، در آثار واحد خاکدان در یک مورد به اشتراک میرسند و آن لازمه پیشرفت در "فهم" زیبایی شناسی و مطالعه دقیق معنایی "انحطاط" و "انهدام" و حسرت و حیرت است. آنچه واحد خاکدان از رویارویی خویش با مخاطب به قضاوت میگذارد، نهانخانههای است که روایتهای اخلاقی او را از وجود روابط میان اخلاق و هنر در قالبهای پیچیده و به صورت متعدد و با نشانهشناسیهای توقف در زمان، یعنی فرو ریختنها و تبدیل شدن رویاها به حقیقتهایی فرو پاشی شده، ارجاع و بازتاب داده است. نقاش کوشیده است تا فرهنگ جدایی پذیری از اصالتها را با مخاطب در روایتهای عمیق و در ساحت خیال، اما برگرفته از حقیقت محض، بازشناسی، طراحی و در قالب عبور از رنگهای تیره به روشن حسرت از دست دادن و حسرت از دست رفتنها را در روبه رو شدن با مفهوم عظیم تراژدی و "انحطاط" و "انهدام"، حرفی را با مخاطب پیش بکشد. که این حرف همان دلیل نقاشی کردن نقاش برای طرح مفهوم عظیم تراژدی ست، این گونه است که نقاش قضاوت مخاطب را به منطقی از فهم هستی تبدیل میکند. نقاش می کوشد تا تمام فراموش شدن ها را به عینیت یک واقعیت محدود، اما در ساحت بیکران خیال و آمیخته با تمام رویدادهای کودکی که حیرت مبنای حضور او در آثار نقاشی است، تبدیل شود.
نشانهها در آثار واحد خاکدان به دو دسته اساسی تقسیم میشوند، دسته اول که اشیا هستند و فرم دهندگان ترکیب در آثار و دسته دوم مفاهیم که تراژدی را در قالب یک فراموشی بزرگ آفریدهاند و نیز رنگها هستند که اشیاء و مفهوم را از رویا تا واقعیت محض که فرو پاشی و منهدم شدن را با تو، من و با کثرت مخاطب در یک نو آشنایی معنایی، بیان میکند.
این دو عنصر فرم و رنگ به دور از حقیقت وجودی در آثار واحد خاکدان معنای هستی شناسی را بازنمایی میکنند. چرا که نقاش به جنسیت هر شیئی در غایت معنا و در ملتقای اخلاق به زیبایی شناسی زیسته است. خاکدان با اشاره به نشانههای معین در هستی شناسی مثل نامهها، پاکتها، بستهها، دیوارها، فروریختنها، پنجرههای همیشه بسته، پستوها و راز آلود بودن انباشتگیها و نیز با توسل به دفرماسیونهای اشیاء، مخاطب را همواره به این ملتقا و به این انحطاط و این انهدام توجه می دهد که غایت آن، تراژدی از دست دادن را با مخاطب در میان میگذارد.
نقاش در عین بیگانگی با اشیاء و پیرامون و گذشته خویش، در این دوره از آثارش با مخاطب پیوند معنای میخورد که همواره و همه چیز و در همه حال در موضع قضاوت و نیز موضع انحطاط و انهدام است. اگر این معنا درباره قضاوت های زیبایی شناسانه ی واحدخاکدان در بیان مفاهیم انحطاط و انهدام ، متقن باشد، واحد خاکدان در آثارش و در همان نگاه اول، تفاوتها میان نگاه مخاطب و نقاش را با قضاوتی اخلاقی در اندیشه مخاطب ایجاد میکند که معیارهای زیباییشناسانه نقاش را مشهود ساخته است، و این همان حیرتی است که نقاشیهای واحد خاکدان در مخاطب برانگیخته است و در این حال است که نقاش با آثارش، قضاوتهای اخلاقی خویش را در فهم مخاطب به کمال معنا منتقل کرده است.
انهدام و وجود چنین باور را میتوان در گذشتههای راز آلود و فهم معنای رنگ و فرم اشیاء در خیال نقاش جستجو کنیم و به گفته این قلم، اخلاقگرایی از طریق طرح نظریه انهدام و انحطاط را میتوان به شکل کلی، ایدهای شناختگرایانه صاحب آثار در خلق آثارش باز شناسی کرد و نکته قابل تامل تمرکز بر شناخت عناصر معنایی و در آثار واحد خاکدان است. آنگونه که فهم صاحب اثر، هر یک از آثارش را پدید آورده است، که او نیز در همان حوزه با تمام دشواری های درون و ورود به ساحت خیال روبرو بوده است. آن گونه که از ترسیم خیال تا رسیدن به عالم واقع، رنج تبدیل تخیل به واقعیت است که در هنر از نظر اخلاقی امری بسیار نیکوست و آن نیز معنای تفسیری را دارد که عبارت است از شناخت خطاهای نظری در خلق آثار هنرمندانه هر عصر از هر کشور، که با تخیل محض برای ورود به آرایی که در هر عصر مبنای نافذ بودن هنر و لذت بردن از نتایجی که از خلق آثار هنری استنتاج میشود و آن ضرورتی است که بروز آنها، تغییر قضاوتها را در بیان معنای انسان با خود آورده است. و آثار واحد خاکدان در این نمایشگاه که به واقع مروری است بر دورههای کاری نقاش، که موضوع عظیم انحطاط و انهدام را در آثارش با مخاطب در بیان عظیم باز شناسی میکند.
و البته او لحنی اخلاقی به قضاوتهای زیباییشناسانهاش میدهد و همپوشیهای معنایی او، میان فهم اخلاق و زیبایی شناسی، رمز کند و کاوهای هنرمندانه در آثار واحد خاکدان و در طرح موضوع عظیم انحطاط و انهدام در آثار اوست.
سهراب هادی