سرویس تجسمی هنرآنلاین: دومین نشست موزه و گفتمان‌های اجتماعی عصر دوشنبه 27 اردیبهشت‌ماه با حضور اسماعیل بنی اردلان، بهمن نامور مططلق و محمدرضا مریدی در موزه ملی ملک برگزار شد.

در این نشست ابتدا بهمن نامورمطلق درباره "موزه‌های اسلامی از منظر بینامتنیت و ترامتنیت" گفت: موزه‌ها نقش قابل توجهی در نحوه متن‎دار شدن انسان مدرن ایفا کرده‎اند وقتی درباره موزه صحبت می‎کنیم از نظر نشانه‌شناسی با پدیده پیچیده‌ای روبه‎رو هستیم که با بقیه متن‎ها، هم به واسطه اشیایی که در آن جمع شده است و به دلیل فضا و معماری که دارد متفاوت است. در موزه ما با یک کلکسیون از متن‌های مختلف مواجه هستیم که در یک کامپلکس ویژه قرار دارد. این فضا تنها به نمایش آثار اختصاص پیدا نکرده است بلکه کارگاه، رستوران و... نیز دارد. چیزی که در موزه اتفاق می‎افتد این است که ما با یک وضعیت خاص مواجه هستیم و آن این است که متن‎‌های همگون و اغلب ناهمگون با هم در این مکان همنشین شده‎اند.

وی ادامه داد: متن‎هایی که از نظر نشانه‌شناسی جانشین هم بوده‎اند در موزه با هم همنشین می‏‌شوند، متن‎هایی که رابطه در زمانی دارد در موزه با رابطه هم زمانی پیدا کرده‎‌اند و این‎ها شکل‎های تازه‎ای از متن را برای ما ایجاد می‏‌کند. موزه امکان خوبی را ایجاد می‏‌کند تا ما همه روابط کلاسیک را جابه‌جا ببینیم. موزه با شناسایی، انتخاب و نمایش آثار یک متن از پیش‌متن‎ها را به ما نشان می‎دهد. در موزه با یک چینش از متن‎هایی مواجه هستیم که قبلا وجود داشته‎اند و به همین دلیل می‏‌توان گفت موزه دست به خلق نمی‏‌زند. ما با یک متن سیال مواجهیم که در جای دیگری دیده نمی‎شود. متن موزه باز است و چینش‎های تازه معانی تازه‎ای در آن ایجاد می‏‌کند. اگر بخواهیم از اسطوره‌ها صحبت کنیم می‎توان سیمرغ و فرانکشتاین را در این زمینه مثال زد؛ سیمرغ مجموعه‌ای از عناصر ناهمگون است که تصویری همگن را ایجاد می‎کند در موزه نیز شرایط به همین گونه است، اینجا کثرتی وجود دارد که متن پیوستار را ایجاد می‌‏کند. هرچند اگر این متن‎ها نتوانند به هم پیوند بخورند حاصل کار موجودی شبیه فرانکشتاین خواهد بود که هیبتی هیولاوار دارد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه اگر انسان ویژگی بینامتنی نداشت و نمی‏‌تواند متن‎های گذشته را بخواند رفتار تکراری سیزیفی می‎شد اظهار کرد: هیچ عذابی برای انسان بدتر از تکرار نیست. این ویژگی پیش‌متنی است که موجب می‎شود انسان تاریخ داشته باشد. ما می‎توانیم از متن‎های گذشته استفاده کنیم و متن‎های تازه بسازیم به همین دلیل است که ما تاریخ داریم و موجوداتی تاریخ‎مند نیز هستیم.

نامور مطلق با اشاره به این نکته که بلندی قامت تمدن‎ها به اندازه متن‎هایی است که آن فرهنگ و تمدن ایجاد کرده است افزود: به همین دلیل است که نگه‌داشتن میراث فرهنگی ما را بلند قامت می‏‌کند زیرا قامت هر تمدنی به تجربه‎های او بستگی دارد.

وی همچنین درباره واژه گفتمان موزه‎ای نیز بیان کرد: ما واژه‎ای با عنوان گفتمان موزه‎ای داریم که البته برای آن تعاریف بسیاری وجود دارد. موزه علاوه بر آنکه متن است و متن‌دار نیز هست دارای فضایی گفتمانی است. موزه شکل خاصی از دلالت‌پردازی را ایجاد می‏‌کند و معناپردازی آن با معناپردازی چیزهای دیگر متفاوت است. به همین دلیل ما در اینجا با یک گفتمان مستقل مواجه هستیم که متفاوت از باقی گفتمان‎ها عمل می‏‌کند.

این منتقد هنر همچنین افزود: موزه با اینکه نقش بیش‌متنی دارد نقشی پیرامتنی نیز دارد. پیرامتن‎ها آستانه‎های ورودی به متن هستند به متن معنا داده و آن را تعریف می‏‌کنند و همچنین متن را از نامتن جدا می‎کنند. کار دیگر پیرامتن‎ها این است که ما را اغوا کرده و به سمت متن جلب می‎کنند همانند کاری که جلد یک کتاب برای جذب مخاطب می‌کند. از این جهت موزه پیرامتنی است که هرچیزی درون آن قرار می‌گیرد ارزش هنری پیدا می‏‌کند.

نامور مطلق ادامه داد: آن شیئی که در موزه قرار دارد اگر خارج از موزه باشد دارای ارزشی متفاوت خواهد بود. اما باید به این نکته نیز اشاره کرد که موزه‌ها متن‎های بی‌طرفی نیستند که تعریف کامل و بدون جهت‎گیری از تاریخ به ما ارائه دهند. موزه‎ها نیز مانند هر متنی ایدئولوژی دارند. آنها با ترکیبی که دارند ساختار روایی خاصی ایجاد می‏‌کنند که تاریخ را برای ما به شکلی که خود می‎خواهند روایت می‏‌کنند و از آنجا که موزه‎ها برساخته موزه‎داران هستند روایت خاصی که ارائه می‎کنند روایتی دست‎کاری شده است.

چگونه آثار هنری ما را به تفکر وادار می‎کنند

همچنین اسماعیل بنی اردلان استاد دانشگاه هنر نیز در این مراسم، در سخنانی با اشاره به کتاب "شی چیست؟" اثر هایدگر گفت: ایدگر در رساله کوچک "شی چیست؟" که مقدمه‎ای بر رساله او با عنوان "سرآغاز کار هنری" است بحثی دارد، او درباره این موضوع پرسش می‎کند که چگونه آثار هنری ما را به تفکر وادار می‎کنند. منظور او از تفکر البته معانی مختلف دارد. یک معنای تفکر از دید و تفکر به معنای خاص کلمه است. آن چیزی که او تفکر می‎نامد رجوع به وجود است. آن چیزی که در حقیقت آدمی وجود دارد و حقیقت آدمی همان انس با وجود است. وی ادامه داد: من از بحث هایدگر برای بحث خودم کمک می‏‌گیرم. هایدگر معتقد است آدمی عالمی دارد و در این منظورش عوالم چهارگانه است که در فارسی ما آنها را چهار حضور می‏‌نامیم. اما عالم داشتن خود به این معناست که انسان مرگ‌آگاه و ترس‎آگاه باشد. در این حالت است که به حقیقت متصل شده و خدایگان به او پیام می‏‌دهند. این استاد دانشگاه افزود: شیئی که در موزه قرار می‎گیرد و هنری دانسته می‎شود در خود علمی دارد. یعنی در آن زمین و آسمان و خدایگان حضور دارند. زیرا هنرمند به هنگام خلق اثر هنری در نسبتی با حقیقت قرار می‎گیرد که حضوری دارد و در آن حضور احوالاتی بر او می‏‌گذرد که این احوالات در کارایی که انجام می‌‏دهد نیز ظاهر می‏‌شود. وقتی از شی هنری حرف می‎زنیم از نظر هایدگر ساده‎ترین معنا برای این شی این است که این شی چیزی است که وجود دارد. شی نزد یونانیان به معنای جهان و یا به معنی دقیق‎تر همان حضور است. پس کاری که هنرمند انجام می‎دهد این است که پرده از رخ اشیا برداشته و آن امر پنهانی که در هر شی وجود دارد را به ما نشان می‌دهد.

بنی اردلان با بیان اینکه در درجه نخست باید با عالم هنرمند اشیای که در موزه می‏‌بینیم ارتباط برقرار کنیم اظهار کرد: باید ببینیم که او چه امری را در این شی نمایان کرده است. آثار هنری که در موزه‎ها هستند نخستین وظیفه‌شان این است که ما را به دیدن عالمی که هنرمندان خلق کرده است می‎برند. وقتی صحبت از اشیا هنری می‎شود یکی از ویژگی‌های این اشیا این است که چگونه آنها می‎توانند کثرت را کنار گذاشته و به وحدت برسند. همچنین در این نشست محمدرضا مریدی استاد دانشگاه نیز درباره این موضوع که مخاطبان چرا به موزه می‎روند صحبت کرد و ویژگی‎های آماری و موقعیت‎های طبقاتی و فرهنگی بازدیدکنندگان موزه در ایران را مورد نقد و بررسی قرار داد.

گزارش تصویری مرتبط