سرویس تجسمی هنرآنلاین: نخستین نشست "موزه و گفتمانهای اجتماعی" عصر دوشنبه 20 اردیبهشت ماه در موزه ملی ملک و با حضور سیدمحمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، مریم دشتیزاده و میثم یزدی دو پژوهشگر این حوزه برگزار شد.
در این نشست ابتدا سیدمحمد بهشتی درباره گفتمانهای اجتماعی پیرامون موزه گفت: منظور از جامعه گروهی از مردم است که گرد هم جمع شدهاند و معمولا در سه حالت به سر میبرند؛ جمعیت به معنای مردمی که ارتباطی با یکدیگر ندارند، اجتماع به معنای گروهی که علتی آنها را دور هم جمع کرده است و در نهایت جامعه که اجزا در آن دارای روابط ارگانیک هستند.
وی با بیان اینکه انسان معمولا دوست دارد عضوی از جامعه باشد ادامه داد: زمانی هست که بحرانها موجب میشوند جامعه از هم فروپاشد اجزا گسست و کوچک شوند. در معارف اسلامی آبادانی موکول به عدل دانسته شده است و عدل نیز به معنای آن است که هرچیز در جایگاه درست خود قرار گرفته باشد. به همین ترتیب آنچه در جای درست خود نیست همان ظلم است و ظلم خود به تاریکی و ظلمت میانجامد. ما در جامعه با یک ارگانیسم واحد مواجه هستیم که اگر هریک از اجزای آن در جای درست خود باشند این ارگانیسم حیات یافته و موجودیت مییابد. رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی افزود: اما در مورد موزه نیز باید به این نکته اشاره کنم که در مقابل واژه موزه اصطلاح آثارخانه زیباتر است اما اگر به ماهیت موزهها توجه کنیم بهتر است که در زبان فارسی آنها را یادخانه بنامیم. زمانی که جامعه گسسته شده و به جمعیت تبدیل میشود یکی از اتفاقات این است که ما دار نسیان و فراموشی میشویم. از یاد میبریم که کجا هستیم و که هستیم و چیزهایی هست که به ما یادآوری میکند که هستیم و در کجا قرار داریم. موزه مسئولیت این یادآوی را برعهده دارد و در تبدیل جمعیت به جامعه بسیار موثر است.
بهشتی ادامه داد: درد امروز ما فراموشی است و زمانی که جمعیت میل به تبدیل شدن به جامعه را پیدا میکند؛ موزهها نقش بسیاری دارند. در سالهای اخیر این میل به تبدیل شدن به جامعه بسیار دیده میشود به عنوان مثال از سال 85 تاکنون تورهای تهرانگردی بسیاری راه اندازی شدهاند که مخاطب آن خود تهرانیهای هستند. در این فرآیند تهران تبدیل به موزه شده است و جمعیتی که میل به جامعه شدن پیدا کرده است به دنبال آن است که مکان و زمانی که در آن زیست میکند را بشناسد. وی با اشاره به اینکه اگر شرایط قبل از چنین شناختی را ظلمت تلقی کنیم موزهها چراغ روشنایی بخش ما هستند اظهار کرد: در نسبت میان تحول از جمعیت به جامعه هیچ چیز به اندازه حقیقتِ موزه نمیتواند کمک کند با این حال این سوال نیز پیش خواهد آمد که آیا حقیقت موزه اکنون در کشور ما وجود دارد؟ پاسخ این سوال منفی است زیرا موزههای ما برای شرایطی طراحی شده است که جمعیت وجود دارد و نه جامعه به همین دلیل باید یادبگیریم که آنها را به یادخانه تبدیل کنیم.
همچنین میثم یزدی پژوهشگر نیز در این نشست درباره موضوع هنر اسلامی در موزههای جهان گفت: بسیاری از آثاری که به عنوان هنر اسلامی در موزههای اروپایی و آمریکایی ارائه میشود کسانی هستند که یا مهاجر هستند و یا پدر و مادرشان مسلمان بودهاند و آنها در غرب بزرگ شدهاند. اینها هنرمندانی هستند که بسیاری از مرزها را در آثارشان شکستهاند و کارهایشان بسیار مورد توجه موزههای مختلف است. ما در این بخش از هنر با واژههای متفاوتی مواجه هستیم و از آنجا که در تحلیل گفتمان، چیدمان واژهها بسیار مهم است با این چیدمان باید توجه کنیم. ما عباریتی با عنوان "هنر معاصر" داریم که جایگاه خاص خود را دارد، این نوع از هنر وقتی در غرب مطرح میشود به دو شکل "هنر اسلامی معاصر" و "هنر معاصر اسلامی" نامیده میشود که هنرمندان متفاوتی درهر یک از اینها فعال هستند.
وی ادامه داد: یکی از نظریاتی که باید به آن توجه کرد این است که شکلگیری هنر جدید با مبانی جدید و در مکانهای جدید چرا اتفاق میافتد؟ این هنر مبنای سنتی دارند و در مکانهای جدید مانند اروپا خلق و ارائه میشوند. به لحاظ تکنیکی بسیاری از آنها کلاژی هستند و نوعی سنتشکنی بنیادین در همه آنها وجود دارد. اینکه این کارها در هنرهای سنتی، سنتشکنی میکنند و مورد توجه محافل غربی قرار میگیرند ضرورت این موضوع را به ما یادآوری میکند که این فصلبندی جدید هویتی در مصداقهای هنر اسلامی چگونه شکل گرفته است. یزدی همچنین درباره فستیوالهای هنری مختلفی که در غرب با حمایت موزههای غربی و سرمایهداران عربی سعودی برگزار میشوند نیز اظهار کرد: از میان آنها میتوان به جایزه جمیل اشاره کرد که نخستین دوره آن از سوی بنیاد عبدالطیف جمیل در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن برگزار شد. جشنوارهای که هنرمندان ایرانی نیز به عنوان داور و شرکتکننده در آن حضور داشتند و برای برگزیده، جایزهای معادل 25 هزار دلار درنظر گرفته شده بود. نکته مهم در اینحا حضور پولهای عظیم است. به علاوه این سوال نیز وجود دارد که چرا عربستان برای هنر خاورمیانه این قدر تلاش میکند. بنیاد جمیل در دوبی در حال تهیه یک آرشیو بزرگ از هنر معاصر اسلامی هستند که باید موزهداران ما به این موضوع مهم توجه کنند.
همچنین در این نشست، مریم دشتیزاده نیز سخنرانی با موضوع "موزهشناسی نوین و مفصلبندی هویتهای جدید" ارائه کرد.
نشستهای "موزه و گفتمانهای اجتماعی" روزهای دوشنبه 27 اردیبهشت و دوشنبه 3 خرداد نیز در موزه ملی ملک نیز برگزار می شوند که بهمن نامور مطلق، اسماعیل بنیاردلان و ناصر فکوهی از جمله سخنرانان این نشستها هستند.