سرویس تجسمی هنرآنلاین: نام مهسا عظیمی نخستین بار چند ماه پیش به عنوان سفیر آرت فر استانبول ایران و کویت در رسانه های داخلی مطرح شد؛ او بانویی علاقمند به فرهنگ و سرزمین مادریست که سالیان متمادیست در خارج از کشور زندگی میکند؛ عظیمی که مجموعهدار آثار هنریست میگوید ارتباطات بینالمللی وسیعی در اختیار دارد و قصد دارد از این پتانسیل برای معرفی درست هنر ایران به دنیا بهره گیرد؛ او میگوید این کمترین سهمیست که هر یک از ما برای اعتلای نام و آوازه سرزمین مادری مان باید ادا کنیم.
لطفا خودتان را معرفی بفرمایید
من مهسا عظیمی هستم در تهران متولد و از بچگی در آلمان بزرگ شده ام، بعد از انقلاب به ایران بازگشتیم و دوران مدرسه را اینجا تحصیل کردم؛ اکنون هم حدود ۱۸ سال است که در کویت زندگی میکنم؛ بدیهىست شیفتگى غیرقابل وصفى نسبت به سرزمین مادرى، ایران عزیز دارم و هر سال چندین بار مسافر و ساکن ایران هستم.
ورودتان به عرصه مجموعه دارى هنرى از چه زمانی ست؟
حدود هشت سال است مجموعه دارى هنرى مىکنم؛ بیشتر کارهایم ایرانیست، شاید۹۰ درصدش؛ سعىام این است که به طور مستقیم از طریق کارشناسان و مشاورانم در داخل ایران و یا از حراجىهاى معتبر خرید کنم. ناگفته نماند قبل از مجموعهدارى هنر به جمع آورى آنتیک، کتب کهن به خصوص نسخ خطى قرآن کریم علاقه داشتم.
چه اتفاقی افتاد که هشت سال پیش تصمیم گرفتید کار هنری بخرید؟
راستش هشت سال پیش یک نمایشگاه جمعى در کویت بر پا شده بود که جمعى از دوستانم بانى برگزارىاش بودند، من براى حمایت و فروش آثار کمکشان کردم و از آن پس در این کار هستم؛ یادم است در پایان نمایشگاه یکسری از کارها فروش رفت و یکسری از کارها فروش نرفت، راستش دوست نداشتم آثار برگردد، این شد که کارهای باقی مانده را خریدم، اتفاقا آثار قابل ملاحظهاى بودند که به جهت عدم شناخت کویتىها فروش نرفته بودند، آن آثار اولین کارهاى مجموعهام شدند.
به اصطلاح مسترپیس مىخرید یا کارهای جوانان؟
هر دو، مهم این است که باید کار را دوست داشته باشم؛ شاید اولین بار که در آن نمایشگاه چند کار خریدم فقط به این فکر کردم که براى حمایت این چند تا اثر را مىخرم و بس؛ اما رفته رفته به این موضوع علاقهمند شدم و وقت بیشترى هم برایش گذاشتم؛ تمرکزم سبب شد راههایی در همین خصوص پیش رویم قرار گرفت؛ به خصوص در تهران مشاورین خوبى پیدا کردم که خریدهایم جهت خوبى گرفت.
چه شد سفیر آرت فر استانبول در ایران و کویت شدید؟
من این سالها تقریبا خیلی از ارت فرها و بینال هاى هنرى دنیا را رصد
کرده ام از جمله آرت فر استانبول؛ شش سال پیش برای اولین بار توسط یکی از دوستان کویتی ام به آنجا رفتم و همه این سالها به پاى ثابت این رویداد بدل شدم؛ تا آنجا که آقاى علی گورلی، مدیر آرت فر استانبول و همسرشان از دوستان من شدند؛ دو سال *پیش پیشنهاد دادند بخش ایرانى کلکسیونم را برای دهمین سال آرت فر در یکی از موزه های استانبول به تماشا بگذارم که بعدا بنا به عللی ترجیح دادم این کار را نکنم ؛ مدتى بعد هم پیشنهاد دادند سفیر آرت فر استانبول در ایران و کویت باشم که پذیرفتم؛ دلیل شان این بود که به جهت کستره ارتباطاتم و نیز حضور مستمرم در این اتفاق مى توانم کمک کنم؛ راستش من از پیشرفت این رویداد و نیز در کل سرعت چشمگیر توسعه هنر در ترکیه خوشم مى آمد و
از این همکارى استقبال کردم.
در خبرها آمده بود شما اولین کسى بودید که پیشنهاد دادید دهمین آرت فر استانبول با محوریت ایران برگزار شود، فرایند انجامش چگونه بود؟
اولین بار چنین صحبتى رادر جریان همسفرى با آقا و خانم گورلى در زمان دیدار از آرت فر دبی مطرح کردم ، آنجا به دوستان پیشنهاد دادم محوریت دهمین دوره را که به جهت سالشمارى برگزارى هم خاص است، ایران بگذارند؛ مدیران آرت فر استانبول پیش تر به فرانسه و پاریس فکر کرده بودند لذا گفتند یک مقدار برای این موضوع دیر است و ما فرصتی نداریم؛ من *دوباره پیشنهاد دادم پس یک رابطه ای بین پاریس و تهران پیدا کنید که همیشه چنین اشتراکات فرهنگى مى توان یافت و حول آن موضوع این دو شهر را در دهمین دوره آگراندیسمان کنید؛ قرار شد روی این پیشنهاد فکر کنند؛ اما من در طول سفر از موقعیت خاص هنر ایران، به خصوص ایران در آستانه یک توافق جهانى و رشد فزاینده تعاملات فرهنگى و حتى توریستى دو کشور گفتم و تقریبا یقین داشتم در فرودگاه دبى که هر یک به کشور خودمان پرواز مى کردیم آنها ایران را برمى گزینند که چنین هم شد؛ به کل پاریس را به برنامه بعدى فرستادند و برنامه دهمین سالشان را روى کشورمان متمرکز کردند.
چه زمانى این تصمیم اعلام شد؟
مدتى بعد موافقت شان را اعلام کردند و از من برنامه خواستند، من هم ارائه پلان را موکول کردم به جلسه بعد که مصادف شد با افتتاحیه بینال ونیز؛ در ونیز جلسه گذاشتیم که اتفاقا آقای ملانوروزی ( مدیر موزه هنرهاى معاصر تهران) هم آنجا بودند؛ زمینه نشست هاى مشترک آقاى ملانوروزى و آقای علی گورلی را فراهم کردم؛ کلیات مورد توافق و خوشایند دو طرف بود؛ اما قرار شد ریز برنامه با محوریت گالرى هاى خصوصى انجام پذیرد، منتهی فرصت ما بسیار کم بود و آرت فر هم باید به همه کشورها موضوع محورى دهمین دوره اش را اعلان مى کرد و منتظر ریز برنامه ما بود؛ خرداد ماه همزمان با چهارمین حراج تهران من مدیران آرت فر استانبول را به تهران دعوت کردم و در سه روزى که در تهران بودند پس از بازدیدشان از گالرى هاى تهران از جمله گالرى اثر مختصات کار روشن شد.
آرت فر استانبول خصوصى اداره مى شود؟
کاملا خصوصی است و " آک بانک ترکیه" اسپانسر اصلی آن است.
نظر طرف ترک را برایمان بگویید، از حضور گالرى هاى تهران راضى بودند؟
خیلی مثبت بود؛ مردم ترکیه همیشه علاقه مند به دانستن بیشتر در مورد هنرو هنرمندان ایرانی بودند ، بس آثار ایرانى نمایش داده شده که تنوع خوبی داشتند برایشان بسیار جالب وجذاب بود ، نیازى به تذکر نیست که هنر ایرانی همیشه، در همه جای دنیا مطرح است ، هر جای دنیا که میروید تا متوجه مى شوند ایرانی هستی به ستایش فرهنگ و هنر ایران اشاره مى شود؛ همیشه برای کلکسیون دارهای ترک که برخى شان دوستان خودم هستند هنر ما جذاب است ؛ در کل طنین حضور هنر ایران در آرت فر استانبول فوق العاده بود؛ به ویژه در روزنامه هاى ترکیه خیلی بازتاب داشت، قبل از آرت فر، یک پنل معرفى هنر ایران در استانبول برگزار شد که در شکل گیرى این طنین بسیار موثر بود؛راستش برای ترک ها هنر ایرانی خیلی سوال بود یعنی دوست داشتند بدانند و خوشبختانه کیفیت این حضور ایران، دیدگاه خوبی به ترک ها داد و ذهنیت مثبتى از جامعه هنرى ایران پیدا کردند ؛ الان هم به من گفته اند اگر یک برنامه ای در ایران باشد آنها آمادگی کامل دارند و می آیند چون یک گروه کالکتور در ترکیه وجود دارد که بیشترشان دوستان خود من هستند ، آن گروه را میتوان هماهنگ کرد به ایران بیایند واز نزدیک هنر ایرانی و گالری ها و برنامه ها را ببینند.
خودتان هم رضایت داشتید؟
همیشه این تصور وجود دارد که مى شود بهتر از این باشد، خاصه ما ایرانى ها که کمال طلبى مان شهره آفاق است ، در همه برنامه ها نقاط ضعفی وجود دارد که در زمان اجرا خود را نشان میدهند که حتما آنها را در برنامه های آتی که در بیش دارم در نظر خواهم گرفت . اما در مجموع با توجه به زمان اندک، برنامه خوبی شد؛ در هر دوره آرت فر استانبول که مى رفتم به مدیران آن مى گفتم شما از همه جای دنیا گالری آورده اید از چین، اروپا، آمریکا ... اما جاى ایران خالى ست در حالى که ما با شما همسایه هستیم؛ البته جسته گریخته گالرى هایى حضور داشتند، چند بارى گالرى اعتماد واثر و یک بار گالرى محسن ... اما حضور ایران پررنگ و چشمگیر نبود؛این صحبت و سوالی بود که همیشه برایم مطرح بود و در نهایت هم به این ختم شد که موفق شدم و دهمین سال که مهم ترین سالشان هم بود اسم ایران را در آرت فر استانبول مطرح کردم؛ از این بابت بسیار خوشحالم.
از کویت برای ما بگویید، فضای هنری کویت به لحاظ هنرهای تجسمی و فضاى گالری ها به چه صورت است؟
در کویت چهار الی پنج گالری فعال است و تعداد محدودى مجموعه دار هم فعال اند.
هنر ایران در کویت مطرح هست؟
بله، "شیخه لولو" حراجى به نام جم برگزار کرده بود که من به جهت آشنایى ٣٠ درصد آثار که ایرانى بودند را به ایشان معرفى کردم.
یعنی در کویت حراجی برگزار می شود؟
بله ، ولی الان دو سال است که برگزار نمى شود؛ فقط سه چهار دوره برگزار شد؛ در واقع یک مجموعه رویداد هنرى در کویت بر پا بود که براى چند روز جمعى کثیر از مدعوین بین المللى به آنجا مى آمدند، حراج هنرى جم یکى از آنها بود که وقتى آن رویداد اصلى لغو شد آن هم کنسل شد.
کدام هنرمندان ایران در حراج جم کویت بودند؟
الان حضور ذهن ندارم ولى یادم هست هنرمندانی مانند فریده لاشایى، سید محمد احصایى، داریوش قره زاد، رضا درخشانى، عین الدین صادق زاده ... بودند ؛ البته کارهاى گران قیمت شان نبود.
با توجه به کاتالوگ هاى منطقه اى مثل کریستیز،بونامز ... مى پرسم کویت هنرمندان طراز اول هم دارد؟
هنرمندانى در کویت داریم هر چند که هنوز در حراج هایى مثل کریستیز کم مطرح هستند . الان در میان کشورهاى عربى هنرمندان مصر و لبنان فعال هستند که مصری ها از سوى کل اعراب خیلی حمایت می شوند.
موقعیت زنان هنرمند در کویت چگونه است؟
در کویت هم هنرمندان زن همانند مردان فعال هستند و محدودیتی ندارند.
آیا مجموعه داران کویت هنرمند خاصی از ایران را دوست دارند؟
گالرى داران کویتى همگى عرب هستند و مانورشان بیشترروى هنرمندان عرب است ولی علاقه زیادی برای برگذاری نمایشگاه ایرانی هم دارند و به طبع هنرمندان شناخته شده ما را خوب مى شناسند؛ از جمله خانم لاشایی، آقاى احصایى، خانم شیرین نشاط ... یا آقاى تناولى که خودشان هم چندین دفعه برای کارهای مختلف هنری به کویت آمده اند.
در تهران شایعه است: "عرب ها کار ایرانی نمی خرند" شما براى این نظریه مصداقى دیده اید؟
به هیچ وجه؛ اتفاقا عرب ها به آثار هنرى ایران بسیار علاقه مند هستند ؛ هنر به یک سرمایه گذارى سود آور بدل شده و آثار هنرمندان کشورمان بهترین موقعیت براى این مهم در منطقه است؛ مگر مى شود یک عرب مجموعه دار از آثار هنرمندان ایران چشم پوشى کند؟! رابطه عربها با هنر ایران خوب است، در کویت که ۳۰ درصدشان اصالت ایرانى دارند، رابطه شان با ایرانى ها عالى ست.
پس می توان به بازار کویت به عنوان بازارى که پتانسیل بالایی برای فروش آثار هنری ایران دارد حساب کرد؟
بله، یقینا؛ ولى باید به این نکته دقت داشته باشید که در کویت عمده خریداران همان چند مجموعه دار محدود است و بازار هنر چندان رونقى نیافته است؛ شاید اکثر مردم ارزش هنر را ندانند؛ طبیعى ست براى اینکه مردم بیایند کار صد هزار دلاری بخرند باید فرهنگ سازى کرد، اغلب مردم یا در زمره خریداران هنر نیستند و یا در نهایت ممکن است بین ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دینار برایش خرج کنند.
در صحبت هاى تان نامى از حراج تهران آمد اقتصاد هنر در ایران را چگونه می بینید؟
امسال اولین سالی بود که در حراج تهران شرکت کردم، از آن همه اسقبال از هنر لذت بردم و مشعوف شدم؛ با وجود رکوردهاى میلیاردى حراج تهران، نظر شخصى ام این است که همچنان قیمت هنر ایران در مقایسه با قیمت هنر در حوزه بین الملل بسیار پایین است؛ در صورتى که آثار هنرمند ایرانی از منظر کیفیت پتانسیل بسیار بالایی نسبت به هنرمند خارجی دارد؛ بسته بودن درها سبب شد هنر ایران آن طور که شایسته است دیده نشود؛ ایران یک کشور جذاب است که هنوز دنیا با کنجکاوى درباره اش پرس و جو مى کنند، دنیا تشنه دانستن درباره ایران است و این بخت بزرگ ما براى ارائه حرفه اى آثار هنرى مان است؛ به نظر من همین حراج تهران با رکوردهایى که در آن خلق شد کمک بسیار خوبی بود، ویترینى حرفه اى که دنیا درک کند هنر در ایران مورد توجه مردم است.
از نگاه شما هنر ایران براى بهتر دیده شدن در مارکت هنر چه باید کند؟
به نظر من هنر ایرانی باید بیشتر و بیشتر در خارج از ایران نشان داده شود؛ درهمه حراجى ها تا بینال ها و آرت فرها؛ همین شرکت معنادار ما در آرت فر استانبول امسال نکته بسیار مهمی بود تمام دوستانی که آثار و گالرى هاى ایرانى را دیدند، می گفتند دوست دارند بروند و حتما ایران راببینند و کشف و شناخت هنر و هنرمندان ایرانی را در داخل ایران تجربه کنند ؛ به موازاتش باید هر کمکی مى توان انجام داد تا هنرمندان ایران هم در رویدادهاى هنرى معتبر حضور یابند و از نزدیک شاهد نوآورى هاى هنرى باشند؛ غیر از این راهکارها یک نکته مهم جامعه شناختى هم دارم که تا این مهم حل نشود مشکل هنر ما هم حل نمى شود، و آن اینست که " یک دست تنها صدا ندارد"، براى *اعتلاى هنر ایران، براى پیشرفت ایران همه باید با هم و در کنار هم باشند و به پرزانته درست هنر ایران کمک کنند؛ خود ما هستیم که باید با کنار هم قرار گرفتن خودمان را بزرگتر جلوه بدهیم ، وقتی خودمان ، خودمان را بزرگتر جلوه میدهیم مسلم است که در آن طرف هم تاثیرش چند برابر خواهد بود.
آزاده جعفریان