سرویس تجسمی هنرآنلاین: بخش "نگاه شخصی" چهارمین دوره "10 روز با عکاسان"، عصر سه‌شنبه 22 دی، در نگارخانه پاییز خانه هنرمندان ایران، به بررسی آثار نادر داوودی اختصاص داشت. او همچنین مدیریت نشست تخصصی "عکس مستند به مثابه اثر هنری" را نیز در این دوره، بر عهده داشت.با نادر داوودی به گفت‌و‌گو نشستیم و به جای پرسیدن از تحصیلات و زندگینامه‌اش که با یک کلیک در اینترنت قابل دسترس است؛ از رویدادهای روز و محدودیت‌های موجود در شرایط عکاسی امروز پرسیدیم.

در حوزه‌ای که شما با آن در "10 روز با عکاسان ایران" بیشتر در ارتباط هستید، عکاسی ایران و عکاسان ایران هستند، در حال حاضر چه محدودیت‌هایی در این عرصه وجود دارد؟

اگر به عنوان عکس مستند و خبری بخواهیم بررسی کنیم، در این حوزه بزرگترین محدودیتی که ایرانی‌ها با آن مواجه هستند، محدودیت مربوط به رسانه‌ها است. رسانه‌ها خیلی آزاد نیستند و خیلی دست و دل‌شان می‌لرزد واقعا در حوزه عکس مستند و عکس خبری، احتیاط بدترین ضربه را می‌زند. عکاس باید کاملا دستش آزاد باشد هر طور دلش می‌خواهد کار کند، حالا بخشی از اینها می‌تواند منتشر شود و برخی نشود. در موضوع عکس هنری، یعنی آثاری که در این حوزه هستند اما در گالری‌ها به نمایش در می‌آیند باز هم ما چهارچوب‌ها و نرم‌های اخلاقی محدود کننده داریم.

در پی این محدودیت‌هایی که در این حوزه عکاسی برشمردید، به چه نوع عکاسی‌های رسمی و یا غیر رسمی‌ای منتج شده است؟ یعنی این محدودیت‌ها باعث شده چه فعالیت‌های عکاسی‌ای شکل بگیرد که رسمی نیست؟

در پی این محدودیت‌ها انواع خیلی زیادی از عکاسی در حال انجام است؛ من تقریبا به خاطر ارتباطم با بدنه عکاسی ایران، می‌دانم که اکثر بچه‌های عکاس پروژه‌هایی را به اصطلاح غیر علنی کار می‌کنند. یعنی یک موضوعی را در جامعه تعقیب می‌کنند، عکس‌هایش را نشان نمی‌دهند. در استودیوهایشان کار می‌کنند، عکس‌هایشان را نشان نمی‌دهند. خارج از کشور سفر می‌کنند، عکس‌هایشان را نشان نمی‌دهند، بنابراین من فکر می‌کنم هر عکاسی شاید ده‌ها برابر عکس‌هایی که ما از او می‌بینیم، عکس‌هایی دارد که نشان نمی‌دهد پس به یک مفهوم دیگر عکاس چون اصلا میلش به دیدن و نشان دادن آثارش است، دارد کار می‌کند ولی به دلیل نگرانی‌هایی که دارد، کارهایش را نشان نمی‌دهد.

نام اینها را چه می‌توان گذاشت؟ عکس‌های یواشکی، زیرزمینی یا ...؟

خیر، عکس‌های زیرزمینی و یواشکی هم داریم ولی این قسم عکاسی را شاید بتوان عکس‌های منتشر نشده نامید. یک روزی دیده می‌شوند البته زیرا تاریخ همیشه اینگونه بوده، بعد از یک دوره تاریخی، عکس‌ها و اسناد دیده می‌شوند؛ همین اخیرا دیدم یک نشریه انگلیسی تعدادی عکس منتشر نشده از کودتای 28 مرداد منتشر کرد، خب جالب است پس معلوم می‌شود که تاریخ کار خودش را می‌کند منتها الان به دلیل ملاحظات، این عکس‌ها شانس انتشار ندارند و ما عکس‌های خوب خیلی از عکاس‌ها را نمی‌بینیم.

در نهایت می‌خواهم بدانم در حالی که این محدودیت‌ها وجود دارد و انواع مختلفی از عکاسی از آن منتج شده‌اند؛ چه ضرورت‌ها، مزایا و انتقادهایی درباره این عکاسی‌های جدید مطرح است؟

از نظر من که اصلا مزیتی در این اتفاق نیست، اینکه ما نتوانیم کارهایمان را نشان دهیم و عکاس‌ها نتوانند فعالیت‌هایشان را خیلی عملی انجام دهند و بروند به سمت کارهای زیرزمینی و یا نشان ندادن آثارشان، هیچ مزیتی ندارد و تمامی ضرر است. اما از آن سوی دیگر نگاه کنیم و ببینیم چه ضرر‌هایی دارد؛ اولی اینکه عکاس‌ها دلزده و دلسرد می‌شوند وقتی نتوانند آثارشان را نشان بدهند و آنگاه خیلی اتفاق‌هایی که در جامعه رخ داده است را تعقیب نمی‌کنند بنابراین تاریخ ایران از مستندنگاری واقعی در حوزه‌هایی که بعدا سرمایه تاریخی کشور را شکل می‌دهند، محروم می‌شود. دومین نکته‌ای که مهم است اینکه من اساسا معتقدم هر نظام سیاسی مطلقا بی‌نیاز نیست از اینکه توسط رسانه‌ها و خبرنگار‌ها فیدبک‌های جدی بگیرد در مورد کارش، اگر ما اجازه ندهیم که اطلاع‌رسانی از طریق نیروهای مستقل مطبوعاتی درست صورت بگیرد، بزرگترین گروهی که آسیب می‌بینند گروهی هستند که تصمیم‌سازی می‌کنند در کشور و گروه تصمیم‌سازها معمولا در همه دنیا عمدتا سیاست‌گذارها هستند و یا نیروهایی که در حوزه‌های سیاسی کار می‌کنند؛ صلاح آنها به نظر من در این است که اجازه دهند نیروهای روزنامه‌نگار مستقل و نیروهای روزنامه‌نگاری که با رسانه‌های حتی رسمی و دولتی کار می‌کنند، وسعت عمل بیشتری پیدا کنند، اختیار بیشتری در انتشار دیدگاه‌ها و مطالب و تصاویر و عکس‌هایشان داشته باشند و برایشان حق اشتباه کردن را قائل باشند. نه اینکه به صرف یک اشتباه کوچک که رخ می‌دهد بلافاصله تنبیه شوند.

به بخش نقد به صورت مفصل پرداختید، سوال این است که آیا جامعه ایران احتیاج به چیزی به عنوان ضرورت پیدایش اشکال مختلف عکاسی‌ای که به وجود آمده، نداشت؟ فرض ما این است که این محدودیت‌ها به هر حال وجود داشته است.

چه کسی می‌تواند منکر این امر شود؛ البته من معتقد نیستم که در این موضوع مشخص محدودیت باعث خلاقیت شده است، اصولا این حرف که جا افتاده و سینماگران هم خیلی از آن استفاده می‌کنند از نظر من نادرست است. کجا محدودیت باعث خلاقیت می‌شود؟! شما وقتی با محدودیت مواجه می‌شوید، دنبال راه فرار و دور زدن و .. می‌گردید و اینها هیچ‌کدام مسیرهای سالم اظهار نظر و اظهار عقیده نیست.

انتهای پیام/

فرین روحانیان