سرویس تجسمی هنرانلاین: پولاد صدرالرجال عبدالرحیمی که پیش از این مدیر مرکز هنرهای تجسمی و موزه هنرهای معاصر تهران بوده است، پس از سالها دوری از وطن، این بار آثار خود را در نمایشگاهی با عنوان "گذر فصلها" به ایران آورد و درگالری افرند به نمایش گذاشت. او را هنرمندی صاحب سبک در طبیعتگرایی میشناسند، ضمن این که عبدالرحیمی جزو آن دسته از هنرمندانی است که هر بار دست به کار شده سبک جدیدی را در عرصه نقاشی ابداع کرده است. او این روزها در کانادا زندگی میکند و در آنجا نیز شاگردان بسیاری را تربیت کرده است که به گفته خود او هر کدام از آنها آثارشان با قیمتهای بسیار گزاف فروخته میشود. عبدالرحیمی معتقد است نقاشی نیازی به نبوغ ندارد بلکه به دلیل اینکه یک رشته هنری است مرتبط با احساس آدمهاست و این احساس است که باعث خلق یک اثر هنری میشود. به بهانه حضور وی در ایران و برگزاری نمایشگاهش با او در دفتر خبرگزاری هنرانلاین به گفتگو نشستیم که ماحصل آن را در زیر میخوانید:
کمی برگردیم به عقب اینکه در چه سالی متولد شدید و نقاشی را از کی و کجا شروع کردید؟
اهل کرمان هستم و از یازده سالگی به تهران آمدم. چون پدرم میخواست حقوق بخواند، به تهران آمدیم. بیبی، مادر بزرگم تخته سوزنی درست میکرد. من نیز با او سوزن میزدم. بعضیها میگویند نقاشی استعداد است، اما من معتقدم استعداد نیست، بلکه علاقه است. یک آدم پنجاه ساله هم میتواند نقاشی را شروع کند. تمام نقاشان بزرگ دنیا با تلاش به اینجا رسیدهاند. تنها کسی که در تاریخ ایران پدرش نقاش بود و خودش نقاش شد، کمالالملک بود که پرسپکتیو را به ایران آورد و تحول ایجاد کرد.
یعنی چیزی به نام نبوغ نقاشی را نمیپذیرید؟
اصلا نمیپذیرم چرا که بیشتر شبیه به یک شوخی است. نبوغ هست نه اینکه نباشد، خیام هم نبوغ داشت اما در نجوم. نبوغ برای مسائل علمی به کار برده میشود، ولی هنر مربوط به احساس است.
اولین نمایشگاهی که برگزار کردید کی و کجا بود؟
سال اول دانشگاه بودم، در پارک ولیعصر نمایشگاه گذاشتیم که من دوکار در آنجا ارائه کردم. دومین نمایشگاهم نیز به دعوت گالری سیحون بود. تا سال 1384 فقط در گالری سیحون کار میکردم. البته به صورت تک اثر در گالریهای دیگر نیز کار میکردم و کارهایم سر از جاهای مختلف دنیا در میآورد.
شما همیشه فعال بودهاید و پر کار و از اولینها.
من ادعایی ندارم ولی در آن زمان با مرحوم سپهری نمایشگاه میگذاشتیم. ما ده یازده نفر بودیم. از آنهایی که به خاطر دارم علی اصغر معصومی، شکیبا، زندهرودی ، سهراب سپهری و ... هستند؛ بعد از انقلاب که گالریها باز شدند ما جزو نقاشان گالری سیحون بودیم. گالری سیحون تورهای اروپایی در آن زمان راه میانداخت و ما این راه را ادامه دادیم تا سال 70 که اولین بیینال را در فضای ده هزار متری نمایشگاه بینالمللی برگزار کردم، در سال 1372 نیز در همان حجم این جریان تکرار شد، ولی با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در فضایی پانصد متری بیینال را برگزار کردیم که خانم سیحون نقش بسیار موثری در این امر داشت. بعدها در نمایشگاه بینالمللی اکسپو را نیز برگزار کردیم که حرکت بزرگی در عرصه هنرهای تجسمی بود.
ظاهرا یکی از آثار شما در سال 1377 به موزه سلطنتی دانمارک فروخته شد.
توری در سال 1355 از آثار ما در دانمارک برگزار شد و سال 1377 مجدد به نمایش درآمد. من با آقای منوچهر نیازی و سهراب سپهری در این تور کارهایمان را ارائه کرده بودیم که اثری از من به موزه سلطنتی دانمارک فروخته شد. در آن زمان به خاطر دارم که حتی یک سری از کارها را خریدند و به فرانسه بردند. سالها بعد خبر رسید که آثار من در پاریس هم موجود است. من چند سال در یوگسلاوی زندگی کردم، از آثار من در موزه یوگی نیز نگهداری میشود. یکبار دعوتنامهای برایم آمد برای بیینال چاپ و نقاشی که بسیار تعجب کردم. این اتفاق در دورهای بود که میخواستند اتحادیه اروپا را درست کنند و در آن زمان به هنر بسیار اهمیت میدادند. من سه کار به آنجا فرستادم. یکی از آثار خارج از مسابقه بود که خیلی دوست داشتم، ولی دوتا را به انتخاب هیأت ژوری انتخاب کردند و از آنجا مرا هنرمند صاحب سبک شناختند. بعدها به من اطلاع دادند که آثارم برای موزه هلند انتخاب شده و در کتابی با چاپ لیتو و تیراژ سیصد عدد منتشر شده است. در همان زمان به سفیر هلند اعتراض کردم که وجهی در این زمینه دریافت نکردهام و بسیار ناراحت شد. بعد در برلین در نمایشگاه "هفته سبز" را شرکت کردم که
یک فرسک دیواری به طول 26 متر کار کردم و یک کار بداهه بود که نداشتن اتود کار را برای آنها جذاب کرده بود. یک بروشور طراحی کردم و دیزاین غرفه که کلا در این نمایشگاه سه جایزه اول را گرفتم. 153 کشور در این نمایشگاه شرکت کرده بودند. در نیجریه هم همین اتفاق افتاد ولی هفتاد و سه کشور شرکتکننده بودند و بعد آن حوصله کارکردن را از دست دادم و دیگر دوست نداشتم کار کنم.
چه اتفاقی افتاد که کار را کنار گذاشتید؟
به طور کلی کار را کنار نگذاشتم. تنها از مسابقه دادن و خارج رفتن کنار کشیدم. بعدها براساس حضور در همان بیینال هلند، من دو نمایشگاه به صورت اختصاصی در گالری سیحون و سپهری گذاشتم.
چرا شما را هنرمند صاحب سبک میدانند؟ آیا شما فقط طبیعت کار میکنید و به این خاطر صاحب سبک شدهاید؟
خیر، از آنجایی که دست قویای داشتم و از طبیعت طراحی میکردم، به قولی طبیعت ساز بودم. در آن زمان به بسیاری از خوشنویسها آموزش دادم که کمپوزیسیون چیست و چطور باید کار کنند. در همان زمان یک غبارنویسی را یافتم که آثارش بسیار خوب بود، تصمیم گرفتم آثار غبارنویسیاش را بگیرم و با اینکه خطهای نفیسی بود شروع کردم روی آنها با آبرنگ کار کردم و این کار من تبدیل به یک سبک جدید در نقاشی شد.
یعنی شما از پایهگذاران نقاشی خط بودید؟
خیر، من روی خط دیگران نقاشی کار کردم، در این سبک تکنیک بسیار مهم است. خطاطها با مرکب مینویسند، ولی مرکب وقتی روی کاغذ صاف نوشته شود و آب رویش ریخته شود پاک میشود. اما من در این سبک قلم مو را در آب گذاشتم و بعد شروع به طراحی کردم که حاصل آن تابلوهایی شد که در این زمینه خلق کردم اما متاسفانه امروز خودم از آن تابلوها هیچ ندارم. در آن زمان خیلی عجیب بود که کسی با این جرات چنین کاری را انجام دهد و این را به عنوان ابداع شناختند. چون همیشه یا خط نقاشی بود یا شبیه آن. اینکه یک نفر به یکباره بیاید و این دو را کنار هم بگذارد برایشان یک سبک بود. ولی من آنرا سبک نمیدانم. این کار برای من یک هوس بود و بعد رهایش کردم.
این ایده چگونه در ذهن شما شکل گرفت؟
وقتی روی اصل خوشنویسی و غبارنویسی این کار را انجام دادم خیلی موفق بود و آثارم فروش رفت، اما این سبک را ادامه ندادم. من سالها تدریس کردم و این برای من به نوعی رج زدن بود. چرا که معتقدم اگر ادامه پیدا کند دیگر جذابیتی ندارد.
آیا شما علاقه دارید که مداوم طرحها و تکنیکهایتان را تغییر دهید؟
همه دوست دارند. ولی برای من بیشتر اتفاق افتاد. از آنجایی که خیلی با برنامهریزی کار نمیکنم، یک جرقه مهم باعث میشود اثری را شکل دهم. شاید بارها کار را عوض کنم، ولی باز هم بر میگردم سر جای اول.
شما ساکن کانادا هستید، اشاره کردید که شاگردانی در آنجا تربیت کردهاید که بعضا از شما بسیار بهتر کار میکنند. آیا در آنجا هم درسطح دانشگاه تدریس کردید؟
خیر. فقط به صورت خصوصی تدریس دارم. من آنجا شاگردانی دارم که بسیار خوب کار میکنند، به طور مثال یکی از شاگردان من 52 سال سن دارد و بیست سال است که پرتره میکشد و من به او کار با آبرنگ را آموزش دادم و امروز نقاشیهایش بینظیر است. معلم خوبی هستم، چرا که با جان و دل تدریس میکنم. در ایران نیز در مقطعی در دانشگاه تدریس میکردم. یکی از شاگردانم که از 9 سالگی تا 12 سالگی با من بود به پاریس رفته و آنجا کار میکند. شاگردی دارم بنام لیلی که اصالتا چینی است و اگر کارهای او را کنار کارهای من بگذارند، قطعا گرانتر از من به فروش میرسد.
شما قبل از اینکه در سالهای 60 تا 63 و بعد از انقلاب به مرکز هنرهای تجسمی بروید، چه فعالیتهایی انجام میدادید؟
من دانشجوی رشته هنر در دانشکده هنرهای تزیینی بودم که بعدها شد دانشکده هنر؛ در آن زمان استادانی نظیر حسین کاظمی، وزیری و غیره... که بهترین بودند تدریس میکردند ولی متاسفانه با شکلگیری انقلاب فرهنگی همه چیز از هم پاشیده شد. با تعطیلی دانشگاهها تلاش کردیم تا هنرمان را حفظ کنیم بنابراین رفتیم پشت سفارت شوروی یک خانه قدیمی گرفتیم و آنجا را به کلاس نقاشی خانواده شهدا اختصاص دادیم که بعدها همان کلاسها پایه و اساس شکلگیری دانشگاه سوره شد. بعداز آن به ارشاد رفتم و مدیر مرکز هنرهای تجسمی شدم.
و بعد از آن شما مدیریت مرکز هنرهای تجسمی را برعهده گرفتید و همزمان مدیریت موزه هنرهای معاصر را نیز برعهده داشتید. در زمان مدیریت شما چه اتفاقاتی در موزه شکل گرفت؟
در آن زمان هیچگونه حق خرید و فروشی وجود نداشت. من به عنوان رئیس مرکز دویست و پنجاه هزار تومان بودجه گرفتم و با آن تقویمهایی چاپ کردم که کارهای هنرمندانی مثل خسروجردی، نیازی و غیره در آن وجود داشت. من کتاب سهراب، فنیزاده و شهریار را در آن زمان با همان بودجه اندک چاپ کردم. ولی تابلو نتوانستیم بخریم. تابلوهایی که از هنرمندان ایرانی خریدم، نیز بدون سند جزء اموال موزه ثبت شد. در آن زمان مجموعهداری وجود نداشت من به ناچار با کنسول ایتالیا آقای بلونه که از بزرگترین آدمهای تاریخ کنسولگریهای دنیاست و خودش نیز هنرمند بود، صحبت کردم و نمایشگاهی در آنجا به راه انداختیم. طرح تبادل آثار هنری بین استان کردستان و سیستان و بلوچستان را راهاندازی کردم که درآن زمان کار بسیار مهمی بود و حاصل شناخت هنرمندان نسبت به هم و آثارشان شد.
شما چندمین مدیر مرکزهنرهای تجسمی بعد از انقلاب بودید و چه خدماتی در آن زمان ارائه کردید؟
قبل از من آقای خامنه بودند و شاید یک نفر دیگر. مرکز ابتدا یک اداره بود، بعدها تبدیل شد به مرکز هنرهای تجسمی که بالاتر از اداره کل بود. پس از انقلاب هنر مجسمهسازی به دلیل عقایدی که وجود داشت با محدودیتهایی روبهرو بود به همین دلیل تلاش کردیم تا از راههای دیگری آثار هنری را نگه داریم. حراج آثار هنری را در ایران وسط بازار تجریش در ساختمانی که خودم داشتم راهاندازی کردم. با اینکه قیمتها کم بود ولی قدم بسیار مهمی در عرصه هنرهای تجسمی برداشته شد.
شما مدیریت یک گالری را نیز برعهده داشتید چه شد که گالریتان بسته شد؟
بسته نشد. حقیقت این است که دیدم من اهل تجارت هنر نیستم و کارها را قبل از رفتن به کانادا در گالریهای دیگر گذاشتم. نمیتوانستم آثار را به فروش برسانم و کارم فروش آثار هنری نبود به همین دلیل تصمیم گرفتم گالری را جمع کنم. من در زمان جنگ و بمباران، در نمایشگاهی به اسم "از رئالیسم تا امپرسیونیسم" که در گالری سامان برگزار شد، توانستم شش تابلو بفروشم. تمام شاگردانم آنجا حضور داشتند و مانند یک کلاس درس بود. چرا که همه کارها آکادمیک بودند. در نمایشگاه خانمی به شوهرش گفت قاب تابلوها به پردههای خانهام میخورد، پس بخریم، یکی از دوستان من به این موضوع اعتراض کرد و من درجواب گفتم او تابلو را برای دکور خانهاش میخرد نه برای تحلیل علمی و هنری در دانشگاه. اینها هنرمند را بزرگ میکنند. اگر اینها زمان ونگوک بودند، او به دلیل گرسنگی سر از تیمارستان در نمیآورد. مردم هنر را میبینند، پولدارها هنر را بزرگ و هنرمندان را به دنیا معرفی میکنند.
یعنی موافقید که هنر به دو بخش دکوراتیو و هنری تقسیم شود؟
خیر. هنر، هنر و خلاقیت است. هنر در قالب یک فریم، کار هنری است. یک تابلو است که مشابه ندارد. هنر یعنی وقتی کار را میبینی یا بدت بیاید یا خوشت بیاید. هرچیزی که حس تو را تغییر دهد، هنر است. هنر مثل یک شوک میماند. نقاش میتواند اثری را خلق کند و بعد آن را بگذارد در انبار خانهاش و از سوی دیگر هم میتواند با حضور یک دلال هنری اثرش را بفروش برساند. معتقدم باید هنر را معرفی شود، اگر اینها نباشند در عرصه هنر اتفاقی نمیافتد و اقتصاد هنر شکل نمیگیرد. چرا نقاشان امپرسیونیسم معروف شدند؟ چون آثارشان به دست دلالها افتادند. دلالها بازوی هنر هستند و قابل احترام.
چه چیزی در طبیعت دیدید که آنقدر برایتان دلچسب شد که مدتها به آن پرداختید؟
به این دلیل که بسیار اهل طبیعت گردی هستم و طبیعت زنده است.
فکر نمی کنید یکی از ایرادات اصلی هنر امروز بی ریشه بودن است؟
در اروپا هم همین است. وقتی کار دکوراتیو میشود، ارتباط گالریها و مغازهدارها گسترده شده و هنر مدرن را میسازد. کار مدرنی که هنرمند و شیوه کارش معلوم نباشد و بی ریشه باشد کسی به قیمت نمیخرد.
انتهای پیام/