سرویس تجسمی هنرآنلاین: مجسمههای شهری در تهران عمر زیادی ندارند، ناصرالدین شاه قاجار اولین کسی بود که از او مجسمهای ساخته و در تهران نصب کردند؛ او که پس از بازگشت از سفر فرنگ سخت شیفته شهرها و مردمان فرنگ شده بود دوست داشت به شیوه آنها هم مجسمهای از او بسازند و در یکی از میادین اصلی شهر آن را نصب کنند. تندیس ناصرالدین شاه به دستور اقبال السلطنه، وزیر قورخانه و توسط میرزا علی اکبر معمار ساخته شد. از آن روزگار تاکنون در تهران مجسمههای بسیاری نصب شده است که البته تعداد آنها در یکی دو دهه گذشته رو به افزایش گذاشته است. با این حال سوال اینجاست که این بیشتر شدن تعداد مجسمهها در خلق آثار ماندگار نقشی داشته است؟ آیا مجسمه شهری لزوما باید اثری ماندگار باشد؟ و اساسا مجسمه شهری چیست و چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟ اینها سوالاتی است که از نادر قشقایی، جمشید مرادیان، ملک دادیار گروسیان و بهداد لاهوتی چهار هنرمند عرصه مجسمهسازی پرسیدیم، هنرمندانی که در زمینه ساخت مجسمههای شهری نیز سابقه دارند.
جای خالی مجسمههای ماندگار در شهر
نادر قشقایی درباره اینکه چرا امروز مجسمههای شهری ماندگاری در شهر وجود ندارد عقیده دارد: این موضوع به مسائل بسیاری بستگی دارد. باید اجازه دهیم و شرایطی را فراهم کنیم تا اتفاق فکری مدنظر مسیر خود را پیدا کند. اگر ابوالحسن صدیقی در آن زمان مجسمه فردوسی را به کمال رسانده و اجرا کرده، این جریان پیوسته کامل بوده و این امتیاز به او داده شده است تا تحقیق و بررسی کاملی داشته باشد و بعد این کار را انجام دهد. او به لحاظ جایگیری مجسمه تمام زوایا را در نظر گرفت تا این مجسمه به درستی جاگیر شود، در واقع همین انتخاب درست موجب شد تا مجسمه فردوسی امروز تبدیل به یک خاطره شده و در ذهن مخاطب جا گرفته است. به نظر من کسی که برای جایگیری مجسمههای شهری تصمیم میگیرد باید از جنس و بدنه خود این عرصه باشد و تفکر لازم را داشته باشد.
جمشید مرادیان نیز در این زمینه میگوید: ما، در زمانهای زندگی میکنیم که دیگر زمانه بزرگان و افراد شاخص نیست. اکنون وسایل ارتباط جمعی آن قدر رشد کردهاند که افراد فرصت پاسخ دادن به همه گزینههایی که این ابزارها در اختیارشان قرار میدهند را ندارند. در واقع عصر، عصر وانمود است درحالی که دوره بزرگان، دوران بود محسوب میشد. هر اثر هنری با هر جذابیت و کیفیتی که تولید شود پس از مدتی به آلودگی بصری تبدیل میشود به همین دلیل پس از مدتی باید با اثر هنری دیگری جایگزین شد و به این ترتیب سرمایهگذاری برای ساخت آثار هنری مانا ضرر مالی به دنبال دارد.
بهداد لاهوتی هم در این باره عقیده دارد: دلیل این مسئله آن است که مردم از ما جلوتر هستند. مجسمه فردوسی یا مجسمه میدان حر را اگر همین امروز بخواهیم اجرا کنیم، چند نفر بیشتر این توانایی را ندارند که بتوانند یک کار خوب را اجرا کنند. از این رو این کارها بسیار ارزشی و قیمتی هستند. ما امروز هزینه چندانی برای مجسمههای شهری نمیکنیم و ارزش مجسمههای شهری را درحد یک مجسمه تجربی پایین آوردهایم. همه انتظار دارند مجسمههای خوب در سطح شهر داشته باشند، اما متاسفانه کیفیت کارها بسیار پایین است. در آن زمانی که مجسمه فردوسی ساخته شد قضیه فرق میکرد و مجسمه جدیتر دیده میشد. فراخوان محکمی داشت در حالیکه امروز اینگونه نیست. در حالیکه همه فکر میکنند برای ساخت مجسمههای شهری سالانه هزینه هنگفتی صرف میشود، اما بودجه مناسبی در اختیار هنرمندان برای این امر قرار نمیگیرد.
جانمایی بد برای مجسمههای خوب
ملک دادیار گروسیان نیز با اشاره به اینکه مجسمههای خوبی در شهر وجود دارد میگوید: یکی از دلایلی که ممکن است احساس شود مجسمه شهری خوب نداریم این است که جانمایی مناسبی برای مجسمهها انجام نمیشود. وقتی یک اثر هنرمندانه در کنار اتوبان نصب میشود چطور میتوان توقع داشت که مردم آن را ببینند. به همین دلیل به توجه در این زمینه نیازمندیم.
لاهوتی نیز درباره این موضوع بیان میکند: اگر شهرداری به جای هزینه ساخت و نصب این مجسمهها، همین آثاری که در سطح شهر بودند را به درستی جانمایی میکرد و جلوی این آفت و زشتی را میگرفت بسیار بهتر از این بود که یکسری مجسمه بدون هویت در سطح شهر نصب کند. متاسفانه تنها ارگانی که در این زمینه کار میکند شهرداری است و هیچ ارگان دیگری در این زمینه حمایت لازم را انجام نمیدهد. از سوی دیگر بیشترین منتقد به شهرداری نیز خودمان هستیم و هنوز هیچ کمیتهای برای ترسیم مجسمههای شهری نداریم و مجسمهها در حال از بین رفتن هستند. عادت کردیم به اینکه دراین زمینه پول درستی خرج نکنیم و همین باعث شده آثار کم ارزش به سطح شهر آمدهاند. باید آثار درست و مناسب ساخته شود و به شهر انتقال یابد و شهرداری با تغییر رویه میتواند این کار را انجام دهد.
باغی برای مجسمهها؛ آری یا نه؟
مرادیان همچنین درباره ایده احداث باغهای مجسمه نیز اظهار میکند: این فکر متعلق به کسانی است که قرنها در زمینه مجسمهسازی سابقه داشتهاند. با این حال این کار یکی از راههایی است که میتوان آثار سمپوزیومها را حفظ کرد به شرطی که خود این سمپوزیومها به عنوان راهی برای ارتباط مردن با هنر بیطرفانه و به شکل درست برگزار شوند. به نظر من باغهای مجسمه از این نظر دارای اهمیت هستند که فضایی را برای علاقهمندان به هنر مجسمهسازی پدید میآورند، فضایی که علاقهمندان حاضرند برای مراجعه به آنها زمانی را اختصاص دهند. چنین فضایی بسیار مفیدتر از آن است که مجسمهای در اتوبان نصب شود و اتومبیلها با ۸۰ کیلومتر سرعت از کنار آن عبور کنند.
گروسیان درباره احداث باغهای مجسمه برای ایجاد فضایی در زمینه مجسمه شهری نیز میگوید: چنین فضاهایی عالی هستند اما مسئله اینجاست که در کشورهای دیگر که سابقهای در این مورد دارند، باغ مجسمه احداث نمیشود. در واقع برای برگزاری یک سمپوزیوم زمین خالی و مناسبی انتخاب میشود، آثار پس از اتمام در محل مناسب خود در این زمین نصب میشوند و بعد اطراف این مجسمهها فضای باغ، پوشش گیاهی و چمن ایجاد میشود. به این ترتیب با یک طراحی از پیش تعیین شده هر سمپوزیوم خود به ایجاد یک باغ مجسمه میانجامد در حالی که ما حاصل سمپوزیومها را ابتدا انبار میکنیم تا بعد جایی برای نصب آنها پیدا کنیم.
مجسمه شهری چیست؟
نادر قشقایی درباره اینکه مجسمههای شهری چه تفاوتی با دیگر انواع مجسمه دارند معتقد است: ما مجسمههای معمولی بسیار زیادی در سطح شهر داریم و متأسفانه سعی نشده مانند کشورهای دیگر امتیازات بالایی برای این امر در نظر گرفته شود. باید یک کانالی و جود داشته باشد برای ارزیابی آثار، باید دید کدام کار برای سطح شهر مناسب است و اصلاً آیا نیاز است ما این همه مجسمه در سطح شهر داشته باشیم یا نه، بخش عظیمی از مجسمههای شهری ما، مجسمههایی از جنس فایبرگلاس هستند که برای شهر به آنها نیازی نیست. در هیچ کجای دنیا چنین اتفاقی دیده نمیشود و شهر با این حجم از مجسمه پر نمیشود. باید همانطور که یک دندانپزشک با ظرافت خاصی کار میکند، شرایط تخصصی زیباسازی را نیز در سطح شهر داشته باشیم و اجازه دهیم متخصصان کار خودشان را به درستی انجام دهند.
لاهوتی نیز میگوید: مجسمههای شهری خوبی داریم اما مجسمه با فضای اطرافش تعریف میشود و به تنهایی معنا ندارد و نمیشود درباره آن صحبت کرد. اگر مجسمه خوبی در سطح شهر داشته باشید، اما فضای اطرافش خوب نباشد، قطعا آن مجسمه دیده نمیشود پس مجسمه شهری صد در صد با فضای اطرافش در ارتباط است.
انتهای پیام/