سرویس تجسمی هنرآنلاین: شهرهای امروزی، سرشار از عناصر و آرایه‌های نامناسب و آشفته هستند و شهروندان به نوعی غرق در این همه آشفتگی، نیازمند مواجهه با فضاهایی مناسب، زیبا و هماهنگ با محیط خود هستند. بی‌شک ورود هنر و به ویژه مجسمه‌های شهری، یکی از مناسب‌ترین راه‌حل‌ها، جهت زیباسازی فضاهای محیطی و ساختن فضاهایی جهت تمرکز و تعامل شهروندان در شهرها است. اگر این آثار هماهنگ و متناسب با فضای محیطی خود باشند، مجسمه در فضای شهری مورد نظر، به شیوه‌ای هماهنگ قرار می‌گیرد و البته شهروندان هم می‌توانند به خوبی با آن ارتباط برقرار نمایند و به نوعی درک و سلیقه زیباشناسانه مخاطبین نیز ارتقا می‌یابد. در این راستا، علاوه بر مهارت هنرمند در خلق یک اثر حجمی زیبا و متناسب، شناخت فضاهای شهری مورد بحث و تسلط هنرمند به آن نیز می‌تواند به توفیق هر چه بیشتر اثر بی‌انجامد. یکی از راه‌های ارتقای زیباشناسانه فضاهای شهری و مجسمه‌ها برگزاری سمپوزیوم‌های مجسمه‌سازی است که در سطح ملی و بین‌المللی برگزار می‌شود. عمر سمپوزیوم در ایران هنوز به یک دهه نرسیده است و در آغاز راه خود قرار دارد. با وجود آنکه مجسمه‌سازی پس از انقلاب اسلامی با وقفه طولانی مواجه بود، اما خوشبختانه در سال‌های اخیر این رشته هنری توانسته است جایگاه خود را پیدا کند و در این مسیر گام‌های خوبی بردارد. اما باید دانست که برگزاری سمپوزیوم‌ها تنها راه حل ایجاد مجسمه‌های شهری نیستند، بلکه می‌توانند یکی از راه‌های تعامل میان هنرمندان با یکدیگر و مخاطبان خود باشند و بخش‌هایی از فضاهای شهری که به این امر تخصیص یافته است به مکانی برای بازدید مخاطبان تبدیل شود. در همین راستا از دو تن از قدیمی‌های عرصه مجسمه‌سازی سعید شهلاپور و حمید شانس که از پایه‌گذاران سمپوزیوم مجسمه‌سازی ایران هستند دعوت کردیم تا در خبرگزاری هنرآنلاین به نکات مثبت و منفی برگزاری سمپوزیوم مجسمه‌سازی بپردازند. ماحصل این گفتگوی چندساعته را در زیر می‌خوانید:

باتوجه با این‌که هفتمین سمپوزیوم مجسمه‌سازی تهران نزدیک است، به عنوان اولین سئوال تعریف کلی شما از سمپوزیوم چیست؟ و به‌طورکلی چه تعریفی از سمپوزیوم در جهان وجود دارد؟

سعیدشهلاپور: سمپوزیوم اولین بار در ایتالیا و در اواخر قرن بیستم، توسط یک مجسمه‌ساز ایتالیایی شکل گرفت. او از یک عده از مجسمه‌سازان دعوت کرد تا بیایند علاوه بر این که کار می‌کنند، از سوی دیگر درباره مباحث مجسمه‌سازی نیز صحبت کنند. امروز دیگر سمپوزیوم فقط منحصر به مجسمه‌سازان نیست، بلکه در بین سایر هنرهای تجسمی نیز باب شده و انواع مختلفی پیدا کرده است. در واقع در سمپوزیوم هنرمندان دور هم جمع می‌شوند و در یک فاصله زمانی معین، اثری را می‌آفرینند. حال ممکن است این اثر از سنگ، آهن، سفال، چوب و سایر مواد، حتی مواد بازیافتی باشد. در ایران نیز با این‌که سال‌ها در این رابطه صحبت‌هایی از طریق دوستان انجام شده بود، سال 85 اولین سمپوزیوم تهران در پارک چیتگر و البته بسیار محدود برگزار شد. بعد از آن این جریان ادامه پیدا کرد و با حضور جدی سازمان زیبا سازی شهر تهران، این امر تداوم یافت. برگزاری سمپوزیوم در تمام دنیا امری کاملا معمول است، اما از آن‌جایی که ما در این زمینه با تاخیر کارمان را آغاز کردیم، برگزاری سمپوزیوم مجسمه با مشکلات بسیاری همراه بود. در تمام دنیا شهرهای مختلف به اشکال مختلف از این برنامه‌ها حمایت می‌کنند، به‌طور مثال در چین سالانه تعداد بسیار زیادی سمپوزیوم با نیت‌های مختلف برگزار می‌شود. از آن‌جایی که مجسمه‌سازی در جامعه ما نوجوان و نو پا است، به خصوص در ابعاد امروزی، سمپوزیوم تهران اهمیت بیش از حدی پیدا کرده است، که البته به نظر من با تمام اشکالات و کمبودها به مرور در جای و مسیر خودش قرار گرفته است. همان‌طور که پیش‌تر نیز گفتم سمپوزیوم خالی از اشکال نیست، به‌طور مثال هنوز سمپوزیوم ما تخصصی نشده است و هنرمندان مجسمه‌ساز از هر طیفی می‌توانند در این سمپوزیوم حضور داشته باشند، در حالی‌که در کشورهای دیگر این‌گونه نیست و هر هنرمند به صورت تخصصی در سمپوزیوم شرکت می‌کند.

حمید شانس: به نظر من دو نوع نگاه و رویکرد را می‌توانیم در تعریف سمپوزیوم مدنظر قرار دهیم که هر کدام از این‌ها از جنبه‌ای حائز اهمیت است. یک طرف قضیه این است که اساسا یک هنرشناسی و تاریخ‌شناسی از سمپوزیوم‌ها داشته باشیم، مشروط بر این‌که وجوه عملی آن را نیز استخراج کنیم، و از طرف دیگر باید ببینیم سمپوزیوم در ایران چه معنایی پیدا می‌کند. این‌ها لزوما به‌طور کامل بر هم منطبق نیستند و درستش هم این است که هر چیزی که در یک متن تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی خاص وارد می‌شود به گونه‌ای بومی‌سازی شود و یا دقیق‌تر بگویم که در برخورد با متن، تحولاتی پیدا کند که از تاثیر متقابل آن پدیده و متن باشد. هر پدیده فرهنگی این خصلت را دارد. طبیعتا سمپوزیوم هم در ایران این وضعیت برایش شکل گرفته است و طبیعی است. از لحاظ تاریخی، شکل‌گیری سمپوزیوم‌ها اهمیت دارد، چرا که نقش‌شان را مشخص می‌کند. شکل‌گیری سمپوزیوم بعد از جنگ جهانی دوم اتفاق افتاده است. درست زمانی که هنر و هنرمند در انزوا به سر می‌برد. جنگ اول جهانی شرایط بین دو جنگ را مشخص کرد به عنوان مثال در جنگ اول جهانی تعداد زیادی افسر قهرمان و آرمان قهرمانی ایجاد کرد که به خودشان این حق را دادند که بعد از جنگ جهانی اول وضعیت تفکر کلی جوامع بعد از جنگ را تغییر دهند. این تفکر قابلیت این را داشت که با آرمان‌های جنگی همراه باشد؛ درست همین روند باعث شد تا شرایط شکل‌گیری جنگ جهانی دوم بوجود آید. طبیعتا بعد از جنگ جهانی دوم بسیاری از جریانات بخصوص جریانات فرهنگی تمایلی به شکل‌گیری دوباره اقتدار ساختارهای نظامی و امنیتی بر جوامع‌شان نداشتند و هر کسی به فراخور قابلیت‌ها و چارچوب‌هایش تلاش کرد که از این شرایط بیرون بیاید. در آن زمان هنر و بخصوص مجسمه‌سازی در انزوا قرار داشت. گروهی از هنرمندان به دنبال راهکارهایی بودند برای شکل بخشی دوباره مجاری لازم در جهت رشد اجتماعی مجسمه‌سازی. گروهی از مجسمه‌سازان در ابتدای دهه پنجاه در این راستا تلاش کردند که از طریق به نمایش گذاشتن فعالیت مجسمه‌سازی زمینه اجتماعی لازم برای اقبال عمومی و مردمی را فراهم کنند. این افراد دورهم جمع می‌شدند، مجسمه می‌ساختند و سعی می‌کردند که از این طریق دوباره مجسمه‌سازی را در جامعه بعد از جنگ، مطرح کنند. در نتیجه شکل‌گیری جریان سمپوزیوم عبارت از فعالیت تخصصی بود، اما نه در جهت رشد تخصصی، بلکه در جهت رشد اجتماعی مجسمه‌سازی. در فعالیت‌های هنری حرکت فرهنگی را در دو عرصه می‌توان جستجو کرد، به طور مثال شعر با تعهدات اجتماعی و فعالیت اجتماعی‌اش برای نیازهای اجتماعی و جواب‌گویی به نیازهای فرهنگی جامعه خلق می‌شود و از سوی دیگر شعر عبارت است از قابلیتی که به نیازهای درونی رشدش در جامعه جواب می‌دهد . مثلا لازم است در مقطعی شعر نو شکل بگیرد، شعر سفید شکل بگیرد و ... هر چند که این شکل‌گیری‌ها با روابط اجتماعی در رابطه مستقیم و تنگاتنگ است، اما هدف درونی برای رشد شعر است. بنابراین سمپوزیوم‌ها وظیفه ارتقاء قابلیت‌های مجسمه‌سازی را به مثابه هنر آوانگارد انجام نمی‌دادند، بلکه وظیفه معرفی مجسمه‌سازی در انزوا رفته را به جوامع بر عهده داشتند. من فکر می‌کنم این خصلت اصلی سمپوزیوم‌ها است. می‌توان گفت سمپوزیوم، گونه‌ای نمایش از مجسمه‌سازی است تا طیف وسیعی از مردم را با یک هنر کاملا تخصصی آشنا کند و رابطه اجتماعی با آن برقرار شود. این شیوه مجسمه‌سازی وارد ایران نیز شد؛ البته خیلی دیرتر و دقیقا بعد از انقلاب، در شرایطی که جامعه خودش را از قید و بند بخشی از خود سانسوری‌ها رها می‌کرد. طبیعتا اجازه داده شد تا بخشی از جریانات هنری رشد کند و مجسمه‌سازی هم در این چارچوب پیشرفت کرد. سمپوزیوم در شرایطی شکل گرفت که برگزاری آن روزگاری آرزوی مجسمه‌سازان جوان بود و طبیعتا قابلیت‌هایی هم برایش مطرح شد که با چارچوب متعارف سمپوزیوم‌ها تفاوت داشت.

یعنی شما معتقد هستید که سمپوزیوم مجسمه‌سازی ما هنوز تفکیک شده نیست؟

سعید شهلا پور: مجسمه‌سازی در کشور ما هنوز آنچنان که باید شکل نیافته است و از یک سو هم متاسفانه ما سنتش را نداشته‌ایم. در زمینه آثار سنگی درست است که هنرمندان طی 50 - 60 سال اخیر با سنگ کار کرده‌اند، ولی بسیار معدود و محدود بوده است و سنتی به نام سنت مجسمه‌سازی با سنگ مانند آنچه که در یونان یا ایتالیا دیده می‌شود، نداشته‌ایم. اگر چه به اشکال مختلف این تمایل به ساختن و شکل دادن مواد بروز کرده است، ولی مجسمه‌سازی را به مفهوم جهانی، می‌شود گفت از اواخر دوره قاجار در ایران شکل گرفته و بعد به نوعی تحت تاثیر مکتب کمال‌المک قرار گرفته است که از بزرگان آن دوران محسوب می‌شود در ادامه نیز می‌توان به ابوالحسن خان صدیقی و یا خانواده ارژنگ اشاره کرد. به مرور این روند ادامه یافت تا باز شدن دانشکده هنرهای زیبا و گرفتن دانشجو برای رشته مجسمه‌سازی که در حدود سال 1340 اتفاق افتاده است. از اینجا به بعد می‌شود گفت که ذره ذره آموزش مجسمه‌سازی بوجود آمده و تا امروز در دانشکده هنر فعلی ادامه پیدا کرده است. از اولین فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توان به پرویز تناولی و خانم کاویانی اشاره کرد که پس از فارغ‌التحصیلی به ایتالیا و فرانسه رفتند و به مرور این رشته گسترش پیدا کرد. از سوی دیگر یکسری از مجسمه‌سازان در دنیا هستند که فقط در سمپوزیوم‌ها شرکت می‌کنند و یک گروهی هم در هیچ سمپوزیومی شرکت نمی‌کنند. امروز اکثر هنرمندان بزرگ و نامی در سمپوزیوم‌ها شرکت نمی‌کنند، در بعضی از سمپوزیوم‌های دنیا یک هنرمند برجسته دعوت می‌شود و تنها ایده خود را ارائه می‌دهد و بعد تیم اجرا را هدایت می‌کند تا کار دلخواه او را بسازند. در سمپوزیوم تهران سیاست و هدف کار به گونه‌ای دیگر است، در سمپوزیوم تهران هدف بر این است که از هنرمندانی بهره بگیرند که خودشان مستقیما توانایی اجرا داشته باشند.

چه تفاوت‌هایی در برگزاری سمپوزیوم‌هایی که تاکنون برگزار شده است وجود دارد؟

حمید شانس: در جاهای دیگر سمپوزیوم عبارت است از یک جریان مجسمه‌سازی که در شهرهای کوچک اتفاق می‌افتد. به علت این‌که آن‌ها کمتر با مجسمه‌سازی آشنا هستند، ولی اینجا سمپوزیوم در شهرهای بزرگ برگزار می‌شود، برای اینکه کشور ما با مجسمه‌سازی آشنایی کافی نداشته است و طبیعی هم بود که سمپوزیوم را در یک شهر کوچک نمی‌شد شروع کرد. در کشورهای دیگر سمپوزیوم، همانطور که می‌گویند یک روال عادی در کنار مجموعه وسیعی از قابلیت‌های هنر را شکل می‌دهد، ولی در اینجا سمپوزیوم به عنوان یک عمل شاخص و برجسته دیده شده و با هزینه‌های بالا برگزار می‌شود. معمولا در کشورهای دیگر سمپوزیوم در طیف پائین و وسیع عملا یک نمایش است و بیشتر مجسمه‌سازانی که ابزار بردوش از شهری به شهر دیگری می‌روند، هزینه زندگی‌شان را دریافت می‌کنند و احتمالا یک جایزه نیز برایشان به همراه دارد که در این سمپوزیوم‌ها حضور دارند.

پس به نوعی می‌توان گفت که سمپوزیوم در کشورهای دیگر یک نوع کارناوال است؟

حمید شانس: بله، کاملا خصلت کارناوالی دارد و در بهترین وضعیت به عنوان کارناوال مطرح می‌شود. ولی در اینجا سمپوزیوم تبدیل شد به یک جریان ممتاز از قشر امروز مجسمه‌سازی که سمپوزیوم را جدی گرفتند و آمدند در سمپوزیوم حضور یافتند تا به عنوان یکی از انگشت شمار مجاری فعالیت اجتماعی، خودشان را مطرح کنند. طبیعتا سمپوزیوم اول، با این شیوه اجرا شد و دومی و سومی هم به همین شکل و در یک فاصله زمانی کوتاه تعداد سمپوزیوم‌ها بالا رفت. تا امروز که ما سمپوزیوم تهران، تبریز، پدیده مشهد، کیش، آبادان، اصفهان و کرمان را داریم. من گمان می‌کنم در این مسیر تحول نقشی که سمپوزیوم‌ها به عهده گرفته‌اند به آرامی تغییر کرده و این تغییر نقش را می‌شود به خوبی دید و می‌شود گفت از کجا شروع شد و به چه نتیجه‌ای رسید.

سعید شهلاپور: در اینجا من باید به نکته‌ای اشاره کنم. به هرحال هر اتفاقی در هر جامعه‌ای تغییر شکل داده و شکل آنجا را به خود می‌گیرد. مثل ماکارونی ایتالیایی که در ایران به گونه‌ای تغییر شکل می‌دهد که خود ایتالیایی‌ها از دیدنش تعجب می‌کنند. به نظر من متاسفانه در جامعه ما مجسمه‌سازی هنوز یک لغت ممنوعه است و با سانسور روبروست و بسیاری از دوستان و همکاران ما در شهرستان‌های مختلف برای ساخت و نصب مجسمه با مشکل مجوز روبرو هستند. یکی از نقش‌هایی که سمپوزیوم در ایران ایفا کرد، این بود که توانست تا حدودی این تابوها را بشکند و تاثیرگذار باشد و نشان داد که اولا مجسمه حتما فیگوراتیو نیست و می‌تواند به اشکال مختلف باشد. نکته بعد این که مجسمه‌سازی توانست وارد شهرهای مختلف شود و مهم‌تر از همه دیدگاه و حس مردم را نسبت به مجسمه تغییر داد و مخاطبان علاقه‌مند شدند و به مجسمه و مجسمه‌سازی توجه کردند. سمپوزیوم در هر کشوری تغییر شکل پیدا کرده و با سنت‌های آن کشور هم‌خوانی پیدا می‌کند. به عنوان مثال در چین و یا در بعضی از کشورهای عربی برای تامین مجسمه‌های مورد نیاز خود به جای خریدن مجسمه می‌آیند سمپوزیوم برگزار می‌کنند و در پایان، صاحب تعداد زیادی مجسمه با هزینه اندک می‌شوند. بدون در نظر داشتن کیفیت مجسمه، چرا که صرفا هدف‌شان این است که بخشی از فضاهای موجود خود را با مجسمه پر کنند؛ اما در بعضی از کشورهای دنیا این‌گونه نیست و خیلی هم سختگیرانه با این مسئله برخورد می‌شود. به طور مثال سمپوزیوم سئول که بسیار اعتبار دارد، از همان ابتدا سختگیرانه است و سعی در جذب هنرمندان مهم دنیا دارد. از سوی دیگر باید این نکته را در نظر داشت که بسیاری از سمپوزیوم‌های دنیا غیر رقابتی است و بسیاری از مجسمه‌سازان در سمپوزیوم‌های رقابتی شرکت نمی‌کنند. مسئله‌ای که در اینجا مهم است، این است که ما به هر مسئله‌ای و به هر اتفاقی به قدر لازم اهمیت بدهیم و توجه کنیم. همان‌طور که آقای شانس هم گفتند، نباید همه مجسمه‌سازی ما خلاصه شود به سمپوزیوم، ضمن این که آثار نیز باید از کیفیت مطلوبی برخوردار باشند. تلاش بر این بوده که در سمپوزیوم تهران به کیفیت توجه خاصی شود و به همین دلیل سعی شده تا در کنار سمپوزیوم سخنرانی‌ها و نشست‌های خوبی نیز برگزار شود. سعی شده تا فضایی به وجود بیاید تا در آن هنرمندان بتوانند با هم تبادل تجربه و تبادل نظر کرده و حتی با توجه به نو پایی آموزش مجسمه‌سازی در ایران قرار بر این شده است که ما بتوانیم دستیاران را از بین دانشجویان رشته مجسمه‌سازی انتخاب کنیم تا به نوعی از تجربیات مجسمه‌سازان خارجی و یا اساتید ایرانی بهره‌مند شوند.

حتی در مواردی همین دستیاران، بورسیه گرفته و در دانشگاه‌های معتبر دنیا پذیرش شدند و از این فرصت استفاده کردند. نگاه من و تلاش من در سمپوزیوم تهران که همیشه در برنامه‌ریزی و یا سیاست‌گذاری آن نقشی داشته‌ام بر این بوده که تا جایی که می‌شود با بودجه‌ای که تعیین شده است، به جنبه‌های آموزشی سمپوزیوم تهران توجه و بهای بیشتری داده شود و تا جای ممکن سعی کردیم از هنرمندانی دعوت کنیم که علاوه بر مجسمه‌سازی، دارای نظریه و دیدگاه باشند. در همین یکی دو سال اخیر بسیاری از هنرمندانی که شرکت کرده‌اند دارای تحصیلات بسیار عالی در زمینه هنر بودند و تعدادی نیز از اساتید دانشگاه بودند. این موجب می‌شود در طول سمپوزیوم، گفتگوها و بحث‌هایی صورت بگیرد، که باعث انتقال دانش و تجربه به جوانان شود. به نظر من هر پدیده‌ای اگر سر جای خود شکل بگیرد، مثبت خواهد بود به انضمام اینکه ما باید سعی کنیم تا کیفیت را افزایش دهیم و فقط به عنوان یک مراسم که در آن چند مجسمه نیز ساخته می‌شود نگاه نکنیم.

البته در ایران چون برگزاری و سیاست‌گذاری و انتخابات توسط هنرمندان مجسمه‌ساز بوده است جنبه مثبت و تاثیر و گسترشی که بر مجسمه‌سازی داشته بیشتر شده است و این یعنی نقش سمپوزیوم در مجسمه‌سازی ما مثبت بوده است. البته برگزاری سمپوزیوم در شهرهای مختلف نگاه عموم مردم را نیز به مجسمه تغییر داده است. چون سمپوزیوم‌ها این فرصت را به مردم می‌دهند که در آن حضور داشته باشند و از نزدیک روند شکل‌گیری یک مجسمه را ببینند. یکی دیگر از تاثیرات سمپوزیوم این است که چون عامه مردم امکان حضور در آن را دارند، باعث ایجاد علاقه و جذب جوانان به این رشته شده است و این رشته را به جوانان شهرهای مختلف معرفی می‌کند. در نتیجه به نظر من خوب است که سمپوزیوم مجسمه‌سازی را از تمرکز در یک شهر خارج و به تمام شهرها و حتی شهرهای کوچک برد. البته یکی دیگر از محاسن سمپوزیوم‌ها فرصت ایده‌الی است که به هنرمند می‌دهد تا از این طریق و با ساخت مجسمه‌های بزرگ و چند متری کارنامه و رزومه کاری خود را افزایش داده و بتواند از این طریق سفارش ساخت مجسمه‌های بزرگ چند متری را نیز بگیرد.

به نظر شما موضوع داشتن و یا نداشتن سمپوزیوم چقدر می‌تواند مفید باشد ؟

سعید شهلاپور: هر سمپوزیوم در هر دوره یک سری مقررات را اعلام می‌کند. اغلب یک سری محدودیت‌ها در ابعاد کار وجود دارد و طبعا هنرمندان در آن مورد ملزم می‌شوند که اتودها و طرح‌هایشان را ارائه دهند. البته سمپوزیوم‌هایی در دنیا وجود دارد که کاملا برعهده هنرمند گذاشته می‌شود و هنرمند ایده و متریالی را که مورد نیازش است مطرح می‌کند تا برایش فراهم کنند، ولی به نظر من وقتی سمپوزیوم رقابتی است طبعا باید شرایط مشابه و مساوی باشد.

یعنی موضوعی باشند؟

سعید شهلاپور : حتی اگر موضوعی هم نباشد ابعاد و مقررات باید مشابه باشد یعنی همه از یک متریال و در یک ابعاد معین کار کنند. متریال که همیشه مشخص است و ابعاد هم که تقریبا ثابت است ولی اینکه ما بگوییم به طور مثال سمپوزیوم هفتم بر مبنای یک موضوع خاصی باشد و همه مجسمه‌سازان باید یک موضوع مشخص را کارکنند این به نظر شما خوب است یا بد؟

سعید شهلاپور: ببینید در انتخاب هنرمندان، اکثرا از هنرمندانی که دارای امضا هستند دعوت می‌شود. هنرمندانی که یک روال و یک استیل شخصی و امضا خاص خودشان را داشته باشند حضور پیدا می‌کنند تا از این طریق ما بتوانیم یکی از آثار این هنرمندان را در شهر خود داشته باشیم. به همین دلیل اکثرا ترجیح داده می‌شود تا موضوع به خود هنرمند واگذار شود، زیرا وقتی شما یک موضوع ارائه می‌دهید عملا جهت‌دهی می‌کنید و چه بسا هنرمند مجبور به ساخت اثری می‌شود که دیگر استیل شخصی و امضا مشخص خود را ندارد. به همین دلیل اکثر هنرمندان برجسته در مواردی که سمپوزیوم موضوع داشته باشد شرکت نمی‌کنند. مگر آنکه آن موضوع استثنا باشد و با استیل کار مجسمه‌ساز هم‌خوانی داشته باشد. البته در همه جای دنیا هر دو گونه وجود دارد، ولی در بسیاری از سمپوزیوم‌ها جنبه تامین مجسمه از این طریق برای شهر اهمیت دارد.

چرا ما همیشه در سمپوزیوم سنگ، بیشتر از سنگ تراورتن استفاده کردیم آیا این انتخاب دلیل خاصی دارد؟

سعید شهلاپور : در مورد سمپوزیوم‌ها ما باید از متریال‌هایی استفاده کنیم که بشود با آن در زمان کوتاهی اثر را ساخت و چون برای نصب در شهرها استفاده می‌شود باید قابلیت بقا نیز داشته باشد. ما یکبار سمپوزیوم چوب برگزار کردیم و من خودم چوب‌ها را از شمال و جاهای دیگر تهیه کردم ولی با مشکلات مختلفی روبرو شدیم. در کشور ما به دلیل آفتاب، گرما و شرایط آب و هوایی، چوب متریال شهری مناسبی نیست. ولی در بعضی از کشورها چوب متریال شهری خوبی است. یعنی مجسمه چوبی می‌گذارند و در بعضی از کشورها مجسمه سفالی می‌گذارند. یکی از دلایلی که به سراغ سنگ رفتیم این بود که در ایران مجسمه‌های سنگی ماناتر هستند و اینکه ما در ایران 750 نوع سنگ داریم، در سمپوزیوم‌هایی که برگزار کردیم هنرمندان خارجی تعجب کردند که چرا این‌همه سنگ داریم اما مجسمه‌های سنگی کمی در کشورمان وجود دارد و چرا سمپوزیومی غیر از سنگ در کشور برگزار می‎کنیم. موضوع این است که ما تخصص کار با سنگ را نداریم و یا خیلی تخصص‌مان کم است. از سوی دیگر توان اجرای آن را نداشتیم ولی سمپوزیوم‌ها باعث شد، تا حدودی این مشکلات برطرف شود. یعنی انتقال تجربه از مجسمه‌سازان خارجی به جوانان و مجسمه‌سازان ما باعث این اتفاق شد. اینکه چرا سنگ تراورتن را انتخاب کرده‌ایم این است که یکی از سنگ‌های بسیار مرغوب ایران، تراورتن است که به همه جای دنیا نیز صادر می‌شود. تراورتن نارنجی آذرشهر یکی از گران‌ترین و نایاب‌ترین سنگ‌های دنیاست. تراورتن از تنوع خیلی زیادی برخوردار است و یکی از خصوصیاتش این است که ما توانایی برش قطعات بزرگ تراورتن را داریم که در سنگ‌های دیگر این اتفاق میسر نیست، به دلیل اینکه درگذشته سنگ‌های معادن را به وسیله دینامیت و انفجار برش می‌دادند و این باعث شده تا عمق معادن، سنگ‌ها ترک بردارند و امروز سنگ یک تکه کمتر داریم. شاید خیلی از سنگ‌ها برای ساخت مجسمه خوب و زیبا هستند ولی تهیه‌شان به این راحتی نیست.

حمید شانس: من نظرم متفاوت است، من گمان می‌کنم که سنگ تراورتن نوع مجسمه‌اش را تعیین می‌کند و نمی‌توان از این سنگ برای هر شکل و ساختاری استفاده کرد. این سنگ رگه‌های خودش را دارد. ما سنگ‌های دیگری نیز داریم مثل سنگ چینی و سنگ آهکی معدن قم که سنگ خاصی است. ما سنگ‌های کرمان و یزد را نیز داریم. در کل می‌توان گفت سنگ‌های متنوعی در کشور داریم اما کمتر از آنها در مجسمه‌سازی بهره گرفته‌ایم.

به نظر شما این درست است که ما سمپوزیوم را صرفا برای تامین مجسمه‌های شهرمان برگزار کنیم؟

سعید شهلاپور: ما تابحال با این رویکرد سمپوزیوم برگزار نکرده‌ایم. البته برگزاری سمپوزیوم منجر به این شده که بخشی از مجسمه‌های شهر تامین شود، ولی هدف‌مان این نبوده است و بیشتر خواستیم که هنرمندان بیایند و یک اتفاق فرهنگی و هنری و آموزشی را رقم بزنند. به همین دلیل همیشه تاکید بر این بوده که در شهر انعکاس پیدا کند و امکان حضور تماشاچی وجود داشته باشد و حتما در کنار ساخت مجسمه، جلسات بحث و گفتگو نیز وجود داشته باشد. در سازمان زیباسازی شهرداری به دلیل حضور مجسمه‌سازان در مدیریت برگزاری سمپوزیوم‌ها همیشه هدف یک کار فرهنگی و هنری و آموزشی بوده است تا تامین مجسمه برای شهر، ولی مثلا در سمپوزیوم پدیده مشهد، هدف تامین مجسمه بود و در آن هر مجسمه‌سازی می‌توانست به هر گونه‌ای که می‌خواهد کار کند، اما نه به شکل رقابتی.

حمید شانس: در حقیقت سمپوزیوم‌ها یک قابلیت هستند، نه یک هدف؛ سمپوزیوم‌ها دو قابلیت دارند که یکی عبارت است از گسترش مجسمه‌سازی در بین توده مردم که سمپوزیوم‌ها تا حدودی در این زمینه موفق عمل کردند. مثلا در سمپوزیوم اصفهان مردم استقبال کردند و در کرمان نیز استقبال مردم زیاد بود؛ اما متاسفانه بدون هیچ دلیلی تعطیل شد. اما قابلیت دوم که دارای اهمیت است، این است که سمپوزیوم‌ها محل تامین مجسمه‌های شخصی از یک کانال شدند که این کانال معضلات و چالش‌های خرید مجسمه از افراد غیر بومی و یا غیر ایرانی را برطرف می‌کند.

فکر می‌کنید سمپوزیوم‌ها با توجه به چارچوب‌های اجتماعی ما چه نقشی دارند ؟

حمید شانس: من دو مسئله را مطرح می‌کنم که به نظرم اهمیت دارند. یک سمپوزیوم‌ها ابعاد و اندازه‌شان نسبت به هنر مجسمه‌سازی ما شرایطی را ایجاد کرده که این هنر دفرمه‌ای است و هنر موزونی نیست. البته این مشکل سمپوزیوم‌ها نیست مشکل بزرگ‌تر است. ما باید سمپوزیوم را در چارچوب خود بررسی کنیم. در سال تعداد دانشجویانی که برای مجسمه‌سازی در دانشگاه‌های ما پذیرش می‌شوند 72 نفر است و کل دانشجویان مجسمه سازی ما 500 نفر هم نیستند. دوم این که تخمینی که در جامعه هنری زده می‌شود بین 800 هزار تا 1 میلیون نفر هستند، یعنی یک هشتادم جامعه ایران و تعداد کسانی که به مجسمه‌سازی و کارهای مربوط به مجسمه اشتغال دارند هزار نفر هم نیستند. یعنی یک دهم درصد جامعه هنری. باید دید برای رشد جامعه هنری در سال‌های آینده چه سیاست‌گذاری شده است. برنامه کلان و سند چشم‌انداز آن چیست. مجریان این امر نیز شهرداری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، خانه هنرمندان و ... هستند. اما در این رشد هنری نیازهای مجسمه‌سازی در نظر گرفته نشده است. به نظر من در این رشد هنری در 10 سال آینده نه تنها مجسمه‌سازی با این قابلیت‌هایش به شدت منزوی‌تر می‌شود، بلکه اتفاق ثانویه‌ای رخ می‌دهد و آن اینکه دانشجوی هنر مجسمه‌سازی از زمان دانشجویی چهار تا سمپوزیوم، دو بی‌ینال و یک کار شهری جلوی روی خود دارد که می‌تواند ببیند. خب نتیجه این می‌شود که دانشجو از سال دوم دیگر نیازی به بیشتر دانستن احساس نمی‌کند. از سوی دیگر در دهه 60 به جای رشد مباحث هنری، مضامین مربوط به جنگ، ایثار و شهادت رشد می‌کند. در دهه 70 بحث مشاهیر و بزرگان رشد کرده و هنر دانشجویی را تحت تاثیر قرار داده و در دهه 80 بحث فانتزی و بحث جریانات سرگرم‌کننده و ... . اتفاقی که می‌افتد این است که جریان آموزش هنر، به شدت تحت تاثیر قرار گرفته است. با این اتفاق تعدیل دیگری نیز رخ می‌دهد که به نظر من خیلی مسئله مهمی است و آن پائین آوردن قیمت کارهای مجسمه از یک کار شاخص به یک کار معمولی است. به نظر من سیاست‌گذاری‌های دیگر نیز همین را نشان می‌دهد. از سوی دیگر در همه جای دنیا در هر شهر تنها آثار شاخص نصب می‌شوند و آثار غیر شاخص تنها در جاهایی که حداقل بیننده را دارند نصب می‌شوند، اما در مملکت ما هنرمندی که 40 سالش هنوز پر نشده با توانایی‌های معین، بالای 15 اثر عظیم باید داشته باشد که همه فکر می‌کنند دروغ می‌گوید. معضل ما سمپوزیوم‌ها نیستند، معضل قابلیت سمپوزیوم‌ها هم نیست، معضل ما مدیریت سمپوزیوم‌ها هم نیست. مسلما آدم‌های مسئول، دلسوز و توانمند مدیریت می‌کنند. معضل اصلی این است که وقتی جلوی بقیه جریانات گرفته می‌شود تا یک جریان گسترش پیدا کند، تبدیل به تامین کار خارجی می‌شود و در نهایت تبدیل می‌شود به قیمت‌گذاری ماهیانه کار یک هنرمند با احتساب 6 ماه تعطیلی و 6 ماه کار در سال، وقتی این مجرای دریافت، امکانات مالی برای هنرمند می‌شود و مکانیزم آموزش را تحت تاثیر قرار می‌دهد و مشکل اصلی بوجود می‌آید.

انتهای پیام/