هنرآنلاین: پرویز کلانتری متولد ۱۳۱۰ ، نقاش، طراح، نویسنده و روزنامه نگاری است که در مراکز هنری داخل و خارج از کشور به تدریس پرداخته و تاکنون نمایشگاه های انفرادی و گروهی مختلفی را برگزار کرده است.یکی از آثار کلانتری در فهرست تمبرهای سازمان ملل به چاپ رسیده و تابلوی "شهر ایرانی از نگاه نقاش ایرانی" او نیز در مقر سازمان ملل قرار گرفته است. کلانتری این روزها گرفتار بیماری است. آنچه میخوانید یادداشت نورالدین زرین کلک درباره پرویز کلانتری است.
"هر دوستی تازه ای شادی تازه ای است."
یادت هست کی و کجا این عبارت کوتاه و ساده را گفتی و دل مرا برای همیشه مال خودت کردی؟
تازه شناخته بودمت. در فرانکلین کار میکردیم. ستوانی ۲۴ ساله بودم و تازه داشتم خود را مییافتم. کارم داروسازی در ارتش بود اما آن را مخفی میکردم. یک عصر روشن بهاری مرا سوار ماشین خود کردی و به خانه تازه ساز و نیمه کارهات در دروس بردی، همان اندازه که تو از این دوستی نو یافته ذوق زده بودی، من صد بار بیشتر دلم برای تو میجوشید. هیچ کس تا آن روز کلامی چنین مهرآمیز (که مثل یک شاعرانه ادبی بود) به من نگفته بود. این حرف را تنها در کتابها میخواندیم و طبق عادت از ابراز آنها در محاورات روزانه اجتناب میکردیم. آن فصل از زندگی من به تو تعلق پیدا کرد و هر روز بیشتر به تو نزدیک شدم؛ نه تنها در کار و حرفه هنر بلکه در اندیشه و منش هم.
یادت هست؟
سالهای بین ۱۳۴۰ تا ۴۸ که در موسسه انتشارات فرانکلین بودیم و سال های بین ۱۳۵۱ تا ۵۷ که در کانون پرورش فکری بودیم آن سالهای پربرکت، برکت دوستی، همنفسی، همفکری و همکاری؟ یادت هست که؟
هر دوی ما از این اقبال برخوردار بودیم که خشتی از خشتهای کانون باشیم یا خشتی بر خشتهای کانون اضافه کنیم و همزمان خشتی بر خشت تجربه خود بیفزاییم؛ تا جایی که در هر کجای جهان با فخر و مباهات خود را سربازان سپاه کانون بشماریم.
یادت هست؟
تازه دوربین عکاسی حرفهای (رولی فلکس) خریده بودیم و هر دو چه مشتاقانه به اکتشافات در طبیعت دست میزدیم؟ یادت هست چند تا و چقدر با سخاوت و وسواس از آبهای روان و پرچین و شکن رودخانه کرج و پس قلعه و نمیدانم کجاهای دیگر عکسهای سیاه و سفید میگرفتیم با هم مسابقه نمیدادیم؛ در لذتهای هم شریک میشدیم. دوست ناگسستنی من، چه میهمانیها برای هم میگرفتیم، در خانه تو و در خانه ما و در خانه دوستان مشترکمان. یادت هست. آن شبی را که ما آمدیم به خانه نوساز و نیمه ساخته تو در دروس؟ شب آنقدر برف باریده بود که ناچار شما برای ما رختخواب انداختید و ما را میهمان به خواب کردید؟ و بعدها دختر چهار ساله تو به پسر چهار ساله من گفته بود: "آن وقتها که شما گدا بودین و ما اعیون بودیم..."
آنقدر که این کلام شیرین و معصومانه را برای دوستان و آشنایان تعریف کرده و از خنده غش کرده بودیم که شده بود ضربالمثل خانوادگی.
یادت هست با هم چه سفرها به شمال رفتیم و چقدر به همه مان خوش گذشت؟
یادت هست چقدر درباره آندره گدار و آپهام پوپ و تخت جمشید، گائودی و معماری و نورمن مک لارن و کارل زمان و سیحون و گلستان و مارکوو ژازه و تناولی و سپهری و آدمهای دیگر و کارهای دیگر و هنرهای دیگر حرف میزدیم و سیر نمیشدیم؟
یادت هست با ژازه و نامی و مجابی و عربشاهی و خاطره پروانه و ایمان بشری (که اسمش مثل شعار قشنگ بود) و جهانگیری رفتیم ابیانه و در مشهد اردهال بر مزار سهراب سپهری چند تا از شعرهایش را خواندیم. عاشورا بود و شهر زرتشتیان حتی یک قهوه خانه یا مسافرخانه نداشت. غذای نذری به همه دادند. شهر پر از ولوله بود. عزای حسینی با دامنهای رنگین زنان زرتشتی در هم آمیخته بود و نخل عظیم چوبین سنگین را در کوچههای تنگ ابیانه میگرداندند؟ و یک نفر از اهالی بالای نخل نشسته بود و هر جا نخل به دیوارهای کاهگلی نزدیک میشد، دیوارها را هل میداد عقب. یادت هست چه رسم و آیینهای زیبایی داشتند: جوانهای شهر روی یک تپه و دخترهای دم بخت روی تپه مقابل نشسته بودند و با چشم سر و چشم دل زوج آینده خود را میجستند؟ راستی که اجتماعی از این باصفاتر در همه عالم سراغ داری؟ یادت هست عصرهای بیکاری با هم به گالریهای شهر سر میزدیم و عقایدمان را با هم میچالشیدیم؟ گاهی موافق بودیم و کمتر مخالف. یادت هست چه داستانهای خنده داری از گیج بازیهای پروفسور کم حافظه برایمان تعریف میکردی و همه از خنده غش میکردیم؟ و آن پروفسور کم حافظه کسی نبود جز خودت؟ خودت را پیتر سلرز دوم نام گذاشته بودی (و بعدش زنم مرا پیتر سلرز سوم لقب داد!) یادت هست چه خاطرات خنده داری از سفر امریکایت تعریف میکردی مثل آن روز که وسط جلسه مدیران و در میان سخنرانی بانویی که گفته بودی Really ؟In the summer ؟It was in the summer چرا که وانموده بودی از سخنرانی او فقط In the summer را فهمیده بودی و او گفته بود: Yes Mr. Kalantary. It was really in the summer و همه زده بودند زیر خنده و خودت بیشتر از همه! و همه ما میدانستیم این چیزها جزو شیطنت تو نبوده بود؟
یادت هست تعریف می کردی از شروع استخدامت در اداره کل آمار کشور؟ روز اول بود. ساعت ۸ صبح، هیچ کارمندی نیامده بود و تو تنها بودی. رئیس اداره زنگ میزند. تو گوشی را برمی داری و میگویی: "اینجا اداره آمار است. بفرمایید. آقای رئیس می گوید: خودم می دانم اینجا اداره آمار است پسرم" و گوشی را میگذارد و تو مدتی گوشی به دست مانده بودی این کی بود که
میدانست اینجا اداره آمار است؟ و اگر میدانست، چرا حرف نزد؟!
یا آن روز دیگر که رفته بودی ملاقات رئیس. وقتی ملاقات تمام می شود، عوضی میروی جلوی کمد و برای خروج از اتاق در کمد را آهسته میزنی! و آقای رئیس میگوید: "بفرمایید؛ آقای کلانتری از آن یکی در بفرمایید!"
پرویز جان خودت میدانی اگرچه این داستانها به لطف سخن تو همه خنده آورند، میدانی هیچ کس آدمی را که با خود صمیمانه شوخی میکند نمیتواند دست بیندازد. اینها درسهای فروتنی و بزرگ منشی تو بود که در میان قهقههها آموخته میشد. من نظیر تو تنی چند بیشتر نمیشناسم.
یادت هست دوست مشترکمان ثمین باغچه بان را؟ ثمین به راستی مردی دوست داشتنی و باصفا بود، با قریحه و همیشه خندان، روزی که خانهاش را فروخته و چهار میلیون تومان گرفته بود، مثل یک بچه ذوق زده میگفت: میدانی زرین کلک، من به عمرم چهار میلیون تومان ندیدهام! بلد نیستم بشمارمش! چه حیف، آدمهای نازنین این طور در دهر پراکنده شدند و به ناشادکامی در غربت مردند.
تاپالههای خشک شده- برای کرسی زمستان- را آتش زدیم تا پشهها فرار کنند؟ و بعد یادت هست که ما را به زادگاه خود طالقان بردی و شب که شد، زیر آسمان پرستاره روستای کوهستانی داستان عاشق شدنت را تعریف کردی؟ و باز یادت هست که غروب هنگام وقت برگشتن از رودخانه دهکده گلهای از سگهای وحشی دورهمان کردند و با دندانهای درنده، مردم حلقه را به ما تنگ تر کردند. تو بودی و من و منوچهر که هر لحظه دندانهای سگ را در گوشت خود حس میکردیم... تا عاقبت چوپان چرتآلودی که با گله گوسفندان بیشمارش از آنجا می گذشت با یک سوت از دور آنها را فراخواند و ناگهان دندان سگهای هار از گوشت رانهامان درآمد و ما حیرتزده مدتی به هم نگاه کردیم و خجل از ترسیدنمان به خنده افتادیم؟
پرویزجان یادت هست عروسی دخترت ترانه را و بعدش تولد نوهات یاسمین را در خانهای که دیگر به یادم نمیآید؟ تنها یادم هست که آن روزها عروسیها واقعی و صمیمی بود و پر از صفا... و این گونه نبود که حالارسم شده؛ مسابقه ولخرجی و خودنمایی؟ یادت هست سفر لاهیجان را، تو و من و عباس بودیم با همسرانمان و بچههامان (فرهنگ من و نگار تو) و احمد کیارستمی که دور دریاچه میدویدند و گاه گم و گاه ظاهر میشدند و من اسمشان را گذاشتم سه تفنگدار کوچولو و بازیها و شیطنتهای کودکانه و در پایان دلدادگیهای معصومانه آنها؟
پرویز جان، به یاد داری آن دیدار سرنوشت ساز را با مدیرعامل کانون، با من برای سرپرستی آموزش هنرهای تجسمی مشورت کرده بود و من گفته بودم هیچ کس را بهتر از پرویز کلانتری نمی توانید پیدا کنید. سال ۱۳۵۱ در نخستین دیدارت با او که من هم به عنوان معرف حاضر بودم و سخنانت کوتاه اما آنقدر موثر که همانجا ماموریت آموزش هنرهای تجسمی در کانون را به تو محول کرد و تو چه سرفصل فعال و پرثمری را به کارنامه کانون پرورش افزودی.
یادت هست با هم رفتیم نوشهر، ویلای ثمین باغچه بان که نشانی اش تیربرق ۱۴۶ در جاده بابلسر بود. بعد همایون صنعتیزاده و دسته دوستان فرانکلین آ مدند و مجلس پر از هیاهو و خنده شد و آخر شب همگان به شادی به خانه رفتند، اما من و تو به خواب در همان ویلادعوت شدیم و ماندیم و دو سه شب بعدش هم توی این محافل است که آدم روی دیگر آدمها (رفیق ها، رئیس ها و روابط آنها ) را می فهمد.
یادت هست همان سالها که در فرانکلین بودیم من عاشق شدم و ازدواج کردم؟ شبی میهمانی ای گرفتم برای دوستان فرانکلینی ام که آنقدر کمرو بودم که دعوت از میهمانان را با نام یک یک آنها به عهده تو گذاشتم. آن شب نخستین میهمانی که آمد و آخرین کسی که رفت فیروز شیروانلو بود (که خودم دعوت کرده بودم) چرا که هیچ کس دیگر نیامد و آن شب نه تنها من و عروس جوانم تا پایان شب در انتظار میهمانان ماندیم بلکه همه پلوها و خورشها و سالاد و دسر و میوه و شیرینیها بیات شدند چرا که تو قضیه را به کلی فراموش کرده بودی و هیچ کس را دعوت نکرده بودی!!!
یادت هست که وقتی فیروز شیروانلو را گرفتند، چه شوکی به همه ما وارد شد؟ زمان زمانی، تو، من، سیفالله یزدانی، همایون صنعتی، هرمز وحید و... آخر چه کسی می تواند تصور کند فیروز جوان، تحصیلکرده فرنگ، پسر سرهنگ شیروانلو به شاه تیراندازی کند؟ یادت هست که وقتی افتاد زندان و تقریباً همه توصیه میکردند اسمی از او نبرند، مبادا... (مبادا چی؟) وقتی دلمان خیلی برایش تنگ شد، تو و من یک روز رفتیم زندان به دیدن شیروانلو پرویز جان! چشمهایت را بازکن و به صدای من گوش کن: آنقدر خاطرهها با تو دارم که خدا میداند تا کی باید بنویسم تا تمام شود؟
اگر بگویم ۵۰ سال از زندگی ام را یا با تو بودهام یا با یاد تو، گزافه نیست. حتی دلگیری های کوچک و بزرگ ما از یکدیگر، باز بخشی از زندگی مشترک مان بوده و برای من عزیز است.
یادت میآید که هر وقت دیگ بخارت از دست من به جوش می آمد، صریح و آشکار شکایت ات را به من میگفتی و... وقتی همه حرفها زده میشد و پته قضیه روی آب میافتاد، میفهمیدیم یکی مان سوء تفاهمش شده یا هر دومان و موضوع تمام میشد؟
پرویز، برخیز، کاهگل ها چشم به راه تو اند...
و از آن ها بیشتر، آدم هایی که تو را دوست دارند.
بهار ۱۳۹۴ - کالیفرنیا - نورالدین زرین کلک
این یادداشت امروز 5 مردادماه در روزنامه ایران منتشر شده است.