سرویس تجسمی هنرآنلاین: "شاخه طوبی" عنوان جدیدترین نمایشگاه ناصر جواهرپور است که از 13 تیرماه در نگارخانه اندیشه برپا شده است. بخشی از آثاری که در این نمایشگاه به نمایش درآمده است موضوعاتی چون امام حسین(ع)، عاشورا، حضرت زینب (س) و پیامبر اکرم (ص) را به همراه دارد. استاد ناصر جواهرپور که به شیوه نستعلیق خلق اثر کرده، تزیین تعدادی از آثار خود را نیز انجام داده است و در کنار تابلوهای نستعلیق، تعدادی از تابلوهای استاد به صورت خط ناخنی کار شده که آنها نیز به نمایش گذاشته شده است. شاید بتوان به جرأت گفت خط ناخنی در دوران صفویه و قاجاریه به اوج خود رسید اما بعد از آن دوران این خط رو به افول نهاد. بعد از گذشت سالیان بسیار و درست زمانی که این هنر رو به زوال و نابودی میرفت و دیگر کسی از این خط حتی یادی هم نمیکرد ناصر جواهرپور، یکی از استادان خوشنویسی ایرانی به دنبال این هنر رفت و در نهایت نیز به تنها وارث خط ناخنی در ایران مشهور شد.
جواهرپور متولد اسفند ماه 1322 در اصفهان است. وی سالها در محضر اساتید بزرگ خط به شاگردی پرداخت تا به عنوان کارشناس خط صاحب جایگاه خاصی شد. جواهر پور مدتها در انجمن خوشنویسان ایران به عنوان مدرس خط کار کرده و شاگردان زیادی در محضر او تلمذ نمودهاند. وی که پیشتر کارشناس موزه هنرهای معاصر تهران نیز بوده است، حالا ترجیح میدهد وقت خود را صرف نوشتن کند تا تدریس با او که احیا کننده خطی با قدمت 450 ساله است به گفتگو نشستیم که ماحصل این گپ و گفت را در زیر میخوانید.
کمی درباره نمایشگاه شاخه طوبی بفرمایید؟
از آنجایی که تم بیشتر آثار من موضوعات مذهبی است، مسئولین نگارخانه تصمیم گرفتند که نمایشگاه در این زمان برگزار شود. ماحصل آن نیز 30 اثر نستعلیق به سبک قلمی است و 8 اثر نیز به شیوه خط ناخنی نگارش شده است. تمامی آثار به نمایش در آمده در این نمایشگاه نیز با موضوع قرآن و ائمه اطهار است.
چه تعداد از تابلوهای خط ناخنی شما مربوط به زمان حال است؟
بیشتر آثار خط ناخنی من متعلق به سالهای گذشته است. اما در این میان یک اثر را با این مضمون که "دین و آئین محمد زنده است، عجز دشمن تا ابد پاینده است" به صورت خط ناخنی تحریر کردم که جوابی است در مقابل یاوهگوییهای دشمن.
پیدایش خط ناخنی به چه زمانی تعلق دارد؟
در دوره قاجاریه هنرمندانی مانند محمدحسین شیرازی و ملکالکلامی از جمله کسانی بودند که باعث شدند این هنر به کمال برسد، اما از آنجایی که این خط سروصدای کمتری داشت خیلی اسامی خوشنویسان اعلام نشده است و بسیاری از کسانی که دراین عرصه فعالیت میکردند، گمنام باقی ماندند. در واقع میتوان گفت خط ناخنی را بیشتر هنرمندانی که طراحی قوی داشتند کار میکردند. میرزا ولی کیمیا قلم نیز از جمله کسانی است که پیش از انقلاب بسیار روی خط ناخنی کار کرده است. او تاجری بود که ورشکست شد و از آنجایی که خط خوشی داشت بهدلیل اینکه بتواند امرار معاشی داشته باشد به خط ناخنی گرایش پیدا کرد و کارهایش در همان زمان مورد استقبال قرار گرفت اما متأسفانه دیرظهور کرد و خیلی مهلت نیافت تا به اندازه کافی دراین زمینه فعالیت کند. آثاری که از او برجای مانده عمدتا دست مجموعهداران و علاقهمندان به هنر خوشنویسی است که از آن زمان باقی مانده است.
از ویژگی خط ناخنی برایمان بگویید؟
ویژگی این خط در تزیینی بودن آن است و برای تزیین استفاده میشود، معمولا به صورت تابلو است و برای نمایش نیاز به نورپردازی دقیقی دارد تا کاملا دیده شود. به طوری که میبایست فقط از یک سمت و از کنار نورپردازی شود. یکی دیگر از ویژگیهای این خط این است که میتوان اشکال دلخواه را نیز در کنار این نوع خط گنجاند. خط ناخنی را از نظر تکنیک میتوان بهنوعی، نقاشی خط دانست، با این تفاوت که در نقاشی خط هنرمند از رنگ استفاده میکند اما درخط ناخنی اینگونه نیست و هنرمند تنها با فشاری که بر اثر کشیدن ناخن روی کاغذ وارد میکند به خلق آثار هنری میپردازد.
میزان استقبال از نگارش این نوع خط نسبت به خطاطی در سایر خطوط به چه شکل است ؟
متاسفانه این خط چندان شناخته شده نیست و کمتر کسی در مورد این خط آشنایی دارد، بیشتر این نوع خط در موزهها به نمایش درآورده میشود و جالبتر این است که گاه خود موزهدارها نیز از وجود این خط اطلاع ندارند. زمانی که من تعدادی از کارهایم را در موزههای کراچی و لاهور پاکستان به نمایش گذاشتم، تازه موزه داران با این خط آشنا شدند و به سراغ گنجینههای خود رفتند و توانستند تعدادی از کارهای قدیمی که باز هم متعلق به خطاطان ایران بود را پیدا و به کلکسیون خود اضافه کنند.
عرصه خوشنویسی در بین هنرها همیشه مهجور مانده است. این نوع خط به دلیل این که نسبت به خطوط دیگر تزیینیتراست آیا فروش خوبی هم دارد؟
نه، درآمدزایی بالایی ندارد زیرا این نوع خط، کار پر زحمتی است و خطاط وقت زیادی برای تهیه این نوع خط باید صرف کند. ضمن این که هر کسی توانایی نگارش این نوع خط را ندارد . این روزها هستند هنرمندانی که در زمینه خط ناخنی فعالیت میکنند اما این خط به چند دسته تقسیم شده که متأسفانه شیوه سنتی آن نیز در دست فراموشی است. اصل نگارش خط ناخنی با ناخن است اما این روزها خطاطان تکنیکهای دیگری هم وارد این کار کردهاند که بهدلیل راحتی نسبت به شیوه سنتی آن مورد توجه قرار گرفته است. از جمله اینها کار به شیوه پرس یا کلیشه است که اگرچه آثار در خوری برجای گذاشتهاند، اما باید این نکته را نیز مد نظر قرار داد که از نظر هنری این تکنیکها ارزش خط ناخنی سنتی را ندارند.
ماندگاری این نوع خط چه میزان است؟
ماندگاری این نوع خط از خط نستعلیق و سایر خطوط بیشتر است. امکان دارد در طول 300 تا 400 سال مرکبی که برای خط نستعلیق استفاده شده است ریزش کند و یا محو شود اما خط ناخنی هیچگاه از بین نمیرود و تازمانی که کاغذ باشد این خط نیز ماندگار است. اکنون کسانی که بتوانند بهطور اصولی به اجرای خط ناخنی بپردازند شاید به 3 یا 4 نفر در کل کشور نرسد که این وضعیت یعنی همان زنگ خطری که برای از بین رفتن این هنر به صدا در میآید.
آیا نگارش خط ناخنی نیاز به مهارت خاصی دارد؟
شخصی که بخواهد در این هنر فعالیت داشته باشد درگام اول میبایست تعلیمات لازم را دیده باشد و پس از آن تمرین زیادی داشته باشد تا بتواند فشاری را که با ناخن خود بر روی کاغذ میآورد تنظیم کند، ضمن اینکه باید یک طراح خوب نیز باشد زیرا طراحی و اشکال متفاوتی در این خط وجود دارد.
وقتی اثری را خلق میکنید چه حسی دارید ؟
حسم این است که این اثر ماندگار باشد و هر کس که آن را میبیند بهرهای از آن ببرد و لذتی که میبرد همانی باشد که خودم میپسندم.
انتهای پیام/
زینب السادات افتخاری