سرویس تجسمی هنرآنلاین : پنج نقاشی و یک ویدیو آرت محمـد اسکندری در گالری آران در نمایشگاهی با نام "پردهخوانی سیمرغ" به نمایش گذاشته شده است. نقاشیهای او روی بومهایی با ابعاد بزرگ (130cm × 220cm و بزرگتر) کشیده شده است. در همهی این نقاشیها پسزمینه یک فضای گسترده را در افقشان میدهد. در پیشزمینهی تمام آنها یک ردیف از گلهای لاله یا شقایق سرخ کشیده شده است و بین این دو پلان چند فیگور کلاژ شده قرار گرفتهاند. منظور از کلاژ در اینجا قرار دادن تصاویر بریدهشده به معنای تکنیکی و چسباندنها روی بوم نیست بلکه قرار دادنِ فیگورهای بدون تناسب با فضای نقاشی است. به این معنی که شیوهی تصویر کردن فیگورها و حالتهایشان با زمینه هماهنگی ندارند. فضای نقاشی دارای عمق است اما فیگورها انگار از عکسهای با کنتراست خیلی بالا و سیاهوسفید در روزنامههای قدیمی بریدهشده باشند و در کار قرار گرفته باشند معلق و با فضا بیگانهاند. آنها تصاویری از افراد جوانی هستند که سرخوش و خوشحال به نظر میآیند. از حالت چهره و بدن آنها میتوان گونهای بیخبری را دریافت چراکه در فضای بیگانهی اطرافشان انگار هرگز متوجه این بیگانگی نیستند.
پسزمینهی بعضی از این نقاشیها نمادهایی ملی را در خود جای دادهاند: دماوند، مسجد تاریخانه ی دامغان، سردر دانشگاه تهران. در کنار اینها شیوهی بازنمایی فیگورها و تصویر گلهای لاله یادآور جنگ ایران و عراق هستند. این اتفاقات نمادین در نقاشیها مخاطب ایرانی را به حال و هوای گذشتهی ملیاش اهدایت میکنند. اما جوانی و سرمستی فیگورهای جوان میتوانند اشاره به زمان حال باشند.
تالین گریگور (نویسندهی کتاب"contemporary Iranian art: from street to studio") برای کاتالوگ نمایشگاه یادداشتی با نام "عکسبرگردانهای پروانهی محمد اسکندری" نوشته است. در قسمتی از این یادداشت آمده است:"تابلوهای اسکندری بازگشت به سنت پردهخوانی قاجار و پهلوی را در دل دارند. این سنت قدیمی ایرانی، که من حتی ریشههای آن را به حکاکیهای سنگی ساسانی مربوط میدانم، پردههای نقاشی بزرگ و قابلحملی هستند که جنگ کربلا و روایات قرآنی و حماسههای شاهنامه را تصویر میکنند... بناهای تاریخی، نمادهای ملی، اجزایی از مناظر طبیعی، وپیکرهای منفرد همه بر سطح نقاشی شناور هستند ــ در تداوم وضعیتی متغیر، در حالتی انتزاعی و در سفاهتی که ادراک کلی را شکل میدهند."
در بزرگترین تابلوی این نمایشگاه که اسکندری نامش را زال گذاشته است پسزمینه را کوه دماوند پر کرده است. مردی پشت به ما در جلوی تصویر ایستاده است که برخلاف باقی تابلوها تنش کمی رئالتر و رنگی کار شده است. بر پشت او دو نشان از پرندهی همای افسانهای گویی بر جای درآمدن بالهایش نقش بسته است. سر مرد پایین افتاده است و نیمهی پایین تنش با همان شیوهی تابلوهای دیگر بازنمایی شده است. شلوار لی به پا کرده است و رو به دماوند ایستاده است. در اطراف او علاوه بر گلهای لاله پروانههایی کلاژی و رنگارنگ در حال پروازند.
بر دیوار نمایشگاه نوشتهای است که میگوید: "از آن روز که خشکسالی و دروغ به دیار سیمرغ آمد او ناچار به تغییر منزلگاه خود شد. شاید هم صبرش برای دوباره شنیدن صدای نوزادی سرخچشم و سپیدموی بر دامنهی البرز به سر آمده بود. دریغ که اینجا بهجایی با تکهتکه شدن همراه بود و هر پاره به سمتی پرتاب شد... شاید روزی سایهی بال سیمرغ..."
آدمها در نقاشیهای اسکندری میتوانند مثالهای از جوانهایی باشند که شرایط اجتماعی خود را دیگر پذیرا نیستند. اسکندری آنها را به سیمرغ تشبیه کرده است. نه هرکدام آنها را بلکه مجموعهشان را. آنهایی که برای تغییر وضعیت خود کوچ میکنند اما هریک به سمتی میروند و پراکنده میشوند.
جوانهایی که میخواهند در بستر جامعهی خود به شیوهای دیگر زندگی کنند، شیوهای که با محیط زندگی و تاریخشان بیگانه است. این کار هویتان ها را دستکاری میکند و تبدیل به انسانهایی میشوند که بیتناسب با شرایطشان بر جامعه و محیطشان کلاژ شدهاند.
ویدئوی اسکندری هم که در یکی از اتاقهای گالری بر روی دیوار پخش میشود خود اسکندری را نشان میدهد که بر روی دوچرخهای قدیمی در حیاط یک خانهی قدیمی دور حوض میچرخد. مخاطب هرچه به تماشا کردن ادامه میدهد چرخیدن به پایان نمیرسد. صدای نفسهای دوچرخهسوار و صدای زنگ گاهبهگاه دوچرخه مدام شنیده میشود. این ویدئو نیز تلاشی بیپایان و بیحاصل را نشان میدهد. شاید این ویدئو همان چیزی را که در نقاشیها بیان شده است بهنوعی دیگر نشان میدهد. حالتی از قرار دادن خود در بیمکانی و خارج ساختن توجه از شرایطی که تغییرش ناممکن به نظر میرسد. تلاشی بیوقفه برای از یاد بردن بیفایدگی آن.
تالین گریگور دربارهی این ویدئو نوشته است: "در ویدئو هنرمند دوچرخه زمان کودکیاش -اسباببازی دیگری مثل برچسبها- را تا سرحد خستگی محض میراند. بچهها معمولاً تا سرحد فرسودگی بازی نمیکنند. برای بازی کردن بازی میکنند. اینجا درد بازی است.
اسکندری مینویسد که برای او خانهی پدربزرگ استعارهای از کشورش است، دور حوض چرخیدن هم علامت احترام است (همانطور که به دور کعبه طواف میکنند) و هم ارجاعی به دور باطل تسلسل زندگی. به همین ترتیب هنرمند خود را وارد قصه نقاشیها میکند..."
واران عزیزپور