سرویس تجسمی هنرآنلاین: مجید ملانوروزی مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد درباره انتقادهایی که به نحوه حضور ایران در بیینال ونیز، انتخاب هنرمندان و آثارشان، مشارکت بخش خصوصی، حاشیههایی درباره برخی از چهرهها پاسخ داد.
ما آماده شنیدن همه سخنها هستیم
مجید ملانوروزی در گفتوگوی تفصیلی خود با خبرنگار مهر گفت: اولا باید بگویم خوشحالم که حوزه هنرهای تجسمی مورد نقد و بررسی قرار میگیرد و یک رویداد فرهنگی هنری بزرگ مانند بیینال ونیز تا این حد قابلیت بحث و بررسی پیدا کرده است؛ موضوعی که تا به امروز نادیده گرفته شده بود اما هم اکنون مورد مداقه قرار میگیرد. با این حال اگر این موضوع اهمیت زیادی داشت ایران در این همه سال فقط در چهار دوره شرکت نمیکرد، اما به هر حال خوشحالیم که کار را آنقدر از لحاظ بین المللی و داخلی وسعت دادیم که مورد نقد و نظر قرار گرفته است. ما آماده شنیدن همه سخنها هستیم و مسئولیت آن را به عهده میگیریم. البته در روزهای اخیر چند موضوع بود که دوستان به آن پرداخته بودند و لازم است من پیرامون آنها توضیحاتی را ارائه دهم.
وی افزود: یکی از مباحثی که طی روزهای گذشته در رسانهها خواندم این بود که چرا بخش خصوصی این کار را انجام داده است. من باید در پاسخ این دوستان منتقد بگویم بخش خصوصی میتواند به صورت شخصی برود و در بیینال ونیز شرکت کند و بنیادهای خصوصی هیچ منعی برای حضور در این بیینال ندارند اما ما خواستیم در این دوره از ظرفیتها استفاده کنیم. اینکه یک بنیاد خصوصی جایی را که پیشتر برای شرکت در بیینال برگزیده بوده در اختیار موزه هنرهای معاصر قرار بدهد و هنرمندان مورد نظر خود را با ما همسو کند تا در این اتفاق برای معرفی نام هنر ایرانی هر دو نهاد شریک باشند یک اتفاق مثبت است و من لازم است تاکید کنم، هزینههای اجرای برنامهها در بیینال ونیز را بخش خصوصی به عهده گرفته است و با اینکه موضوع بیینال، مسالهای فرهنگی است و بحث فروش، "آرت فر" و... مطرح نیست اما اعضای بنیاد فیض نیا مایل بودند در یک کار هنری شرکت کنند بنابراین ما این عرصه را با هم رقم زدیم که حضور ایران در آنجا پرثمر و بزرگ باشد و به طور حتم هیچ گونه نگاه انتفاعی به این موضوع وجود نداشته است. بنیاد فیض نیا مجموعه دار و گالری دار نیست که بخواهد از این ظرفیت به نفع خودش استفاده کند و یا بخواهد هنرمندان همسو با جریان خاصی را هدایت کند.
حکایت بازی بزرگ ایران در ونیز
این کارشناس هنرهای تجسمی بیان کرد: همین بخش خصوصی گفت من موضوعم در اینجا "Great Game" یا همان "بازی بزرگ" است و جالب اینکه آنها براساس مطالعاتی که روی کتابی راجع به نقش استکبار در منطقه از سال ۱۸۸۸ داشتند تلاش کردند با تمرکز روی چنین فضایی در بیینال ونیز حضور داشته باشند. در این کتاب نگاههای منازعه انگیزی که در منطقه توسط انگلیس و روسیه اتفاق افتاد و باعث فروپاشی هند بزرگ، افغانستان و بخشهایی از کردستان شد مورد بررسی قرار گرفته است. شما اگر به چند صد سال قبل برگردید در دوره صفویه و تیموری و بعد از آن گسترهای از هنرهای تجسمی را میبینید که از ترکیه تا هند وسعت دارد. فرش و گلیم ایرانی در پاکستان، هند و افغانستان بافته میشود. معماری و باغ ایرانی در کشمیر، حیدرآیاد و... وجود دارد و کتیبهها و مساجد و سبک معماری اسلامی- ایرانی در لاهور، افغانستان، تاج محل توسط میرزا عبدالصمد طراحی شده و ۶۰ هنرمند ایرانی در دورههای اکبر و جهانگیر و تیمور در هند حضور داشتند. وقتی شما این موضوعات را درک کنید متوجه میشوید که اتفاقا موضوع مورد نظر میتواند بسیار ارزشمند نیز تلقی شود.
ملانوروزی ادامه داد: وقتی ما از منطقه صحبت میکنیم دیگر فقط مناسبات سیاسی را در هنرهای تجسمی در نظر نمیگیریم. امروز گستره فرهنگ اسلامی و سیاستهای جمهوری اسلامی در منطقه خود را نشان داده است. ما هم اکنون از یک بیداری اسلامی صحبت میکنیم و به دنبال گستره هنرهای تجسمی در منطقه هستیم.
علت انتخاب اثر بانوی پاکستانی در غرفه ایران
مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد بیان کرد: من تاکید میکنم که بخش خصوصی میتوانست بدون حضور دولت در بیینال ونیز حضور داشته باشد و همه آنچه را که از ایران به دنیا معرفی میکند به نام خود ثبت کرده و نام جمهوری اسلامی ایران را نیز حذف کند اما این بنیاد اهتمام و همت داشته که هزینهها را بدهد و بر اساس آن ما از ۴۹ هنرمند در غرفه ایران به عنوان یک گستره هنری میزبانی کنیم؛ هنرمندانی که برخی از آنها ایرانی نیستند اما زیر چتر فرهنگ ایرانی اسلامی کار کرده و البته همه آنها هنرمندانی ضد استکباری هستند. من در رسانهای خواندم که تصویری از پرچم آمریکا را در کنار خانم هنرمند پاکستانی قرار دادهاند که اتفاقا اگر آن را نگاه کنید و نام این هنرمند را جستجو کنید و گذشته او را ببینید، متوجه میشوید که او را به خاطر تفکرات ضد آمریکاییاش در بسیاری از رویدادهای هنری راه ندادهاند. اما در در رسانهها نوشتند که این هنرمند داعیه دار هنر آمریکایی است. به هر حال این هنرمند، فرد بسیار معروفی است و شما میتوانید در سادهترین شیوه کارهای این خانم را در اینترنت جستجو کنید و متوجه شوید که نگاه و گستره ذهنی این خانم به چه شکلی است.
۴ دوره با غرفه ۱۰۰متری حضور داشتیم
وی اضافه کرد: اتفاقا هنرمند مشهور دیگری به نام بلال که عراقی است و در فهرست ما نیز نام او دیده میشود از هنرمندانی است که عمده کارهایش ضد آمریکایی است. به طور کلی همه این هنرمندان که در فهرست ما قرار دارند در زمره مشهورترین هنرمندان کشورهای خودشان هستند اما به لطف خدا و با تلاش و دیپلماسی که انجام گرفته این هنرمندان قبول کردند که هر کدام یک اثر در غرفه جمهوری اسلامی ایران داشته باشند و به همراه آثار سی هنرمند ایرانی دیگر معرف هنر ایرانی در یک گستره فرهنگی باشند. این پاسخی به همان بحثی است که میپرسند چرا هنرمندان خارجی را دعوت کردیم. کما اینکه هزینه حضور آثار این هنرمندان نیز از عهده دولت خارج است. اصولا دولت از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون فقط چهار دوره در بیینال ونیز آن هم در غرفههای ۱۰۰ متری با هنرمندان محدود شرکت کرده است. امسال ما با بیش از ۴۰ هنرمند شرکت میکنیم و اینجای بررسی دارد که چه ظرفیتهایی موجود است که بتوانیم از آن استفاده کنیم تا فرهنگ خود را نشان دهیم.
چهار نفری که برای حضور در بیینال ونیز انتخاب شدند
ملانوروزی با اشاره به اینکه دولت ایران در بیینال ونیز ۴ نفر را در غرفه ایران دارد، توضیح داد: استاد محمد احصایی، سمیرا علیخانزاده، جمشید بایرامی و محمود بخشی چهار هنرمندی هستند که ما از حضور آنها در بیینال ونیز استفاده خواهیم کرد اما ما هنوز هم نتوانستهایم هزینه این عزیزان را تامین کنیم. اینها هنرمندانی هستند که هر کدام با آثارشان ارادت خود را به هنرهای اسلامی و انقلابی نشان دادهاند. به طور مثال محمود بخشی همواره در کارهایش با نمادهای شهادت کار کرده یا جمشید بایرامی همواره علاقه خود را به جریان ارزشمند دفاع مقدس نشان داده است. سمیرا علیخانزاده هم توانسته با نگاه معاصر به فرش و هنر قالی ایرانی کارهایی را انجام دهد و در نهایت استاد احصایی نیز برای همه ما هنرمند شناخته شدهای است. اما آن هنرمندانی که توسط بخش خصوصی انتخاب شدهاند بابت یک "تم" انتخاب شدهاند؛ همان تم جریان فرهنگی یعنی گستردگی، تنوع و گوناگونی فرهنگ ایرانی اسلامی. البته ما به آنها گفتیم هنرمندانی که شما انتخاب میکنید باید در کنار جمهوری اسلامی باشند و ما آنها را تایید کنیم تا قابل دفاع باشند.
ونیز محل عرضه و نمایش هنرهای ملی قدیمی نیست
مدیر موزه هنرهای معاصر در ادامه صحبتهای خود تاکید کرد: به هر ترتیب هنرمندان بسیار خوبی از طرف کشورمان در بیینال ونیز حضور دارند. اینها همه هنرمندانی هستند که بخشی از فرهنگ و هنر این مملکت را به عهده گرفتند. اینها جزو هنرمندانی هستند که در این مملکت کار میکنند و وظیفه ما هم این است که از این هنرمندان تا آنجا که امکانات داریم حمایت کنیم. البته من در برخی از رسانهها دیدم که سوالاتی را مطرح کردهاند که به طور مثال چرا آقای اردشیر مجرد تاکستانی حضور ندارد که باید بگویم کار آقای تاکستانی نگارگری است و اصولا مبنای برگزاری بیینالها خلاقیت و نوآوری است نه هنرهای ملی. ضمن اینکه درباره آقای تاکستانی هم اگر دوستان یادشان باشد ما سال قبل او را به عنوان هنرمند برگزیده هنر ایرانی در جشنواره فجر مورد تقدیر قرار دادیم و به این استاد درجه دکترا دادیم. البته ما همین حالا هم نمایشگاهی در موزه هنرهای شرقی رم داریم که هنرمندان بسیار ارزشمندی از سوی کشور هنرهای بومی را در آنجا به نمایش گذاشتهاند. آنجا موزهای با قابلیت عرضه هنرهای شرقی است که ما باید هنرهای بومی خود را آنجا نمایش بدهیم که بسیار هم قابل اهمیت است. و جایی مانند بیینال ونیز هم وجود دارد که نگاهها، چیدمانها، ویدئو آرتها، هنرهای جدید و نوآوریها در آن مطرح میشود و ما سعی میکنیم از بیانهای معاصرتر استفاده کنیم و این دلیلی بر بیتوجهی به آثار بزرگان هنر ملی ما نیست.
مسعود شجاعی طباطبایی، کاریکاتور، مجید ملانوروزی
وی افزود: در جایی دیگر هم پرسیده شده بود که چرا ما از مسعود شجاعی طباطبایی در بیینال ونیز استفاده نکردیم که من باید در پاسخ به این انتقاد بگویم آقای طباطبایی دو ماه پیش از سوی مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد به عنوان دبیر بیینال کاریکاتور معرفی شد. یعنی اینکه وی به عنوان هنرمندی ارزشمند و صاحب سبک از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان دبیر یکی از مهمترین بیینالهای کاریکاتور که در رنکینگ جهانی دارای رتبه سوم است، مشغول به فعالیت است پس ما درباره او نیز کم توجه نبودهایم. به نظر من همه اینها نشان دهنده ظرفیتها و قابلیتهای بسیار بزرگ این هنرمند است که ما به آن توجه داشتهایم. مانند این است که هنرمندی میتواند در ارکستر سمفونیک خوب بنوازد، شخصی در ارکستر ملی و دیگری هم در موسیقی مقامی و محلی خوب مینوازد. پس میبینید که اینها هر کدام ظرفیتهایی دارند که باید در وقت خودش از آنها استفاده شود.
اثر منیر فرمانفرماییان در غرفه ایران حضور ندارد
این کارشناس هنرهای تجسمی در ادامه توضیحات خود پیرامون نحوه انتخاب هنرمندان و انتقادهای وارده به فهرست اعلام شده توضیح داد: در فهرستی که اعلام شده چند نفر از هنرمندان هستند که رسانهها به آنها پرداختهاند. یکی از آنها منیره فرمانفرماییان است که هنوز ما نتوانستیم اثری از وی داشته باشیم و به احتمال ۹۹ درصد این هنرمند در غرفه ایران در بیینال ونیز حضور ندارد به خاطر اینکه اینها اصلا دنبال گوش دادن حرفهای ما نیستند چه برسد به اینکه بخواهند در رویدادی حضور داشته باشند. منیره فرمانفرماییان هنرمندی ۹۳ ساله است که هم اکنون در موزه "گوگنهایم" یک نمایش بسیار بزرگ دارد که تمامی کارهایش بر اساس هندسه اسلامی و هنر سنتی ما است. درباره آن عکسی هم که یک رسانه به صورت بیحجاب از وی منتشر کرده باید گفت ممکن است عکس بیحجابی از این هنرمند در سن ۹۲ سالگی باشد.
نیوشا توکلیان جایزه کتاب نسل سوخته را نپذیرفت
وی با اشاره به نیوشا توکلیان و انتقاد به حضور وی نیز بیان کرد: وی هنرمندی است که سال قبل وقتی میخواستند کتابش را با نام "نسل سوخته" در فرانسه چاپ کنند، قهر کرد و جایزه را نپذیرفت و گفت: "کتاب من را با این نام چاپ نکنید و من این اسم را برای نسل خودم قبول ندارم". خانم توکلیان هنرمندی بود که این همیت، همت و آزادگی را داشت که نگذارد یک خارجی به خاطر جایزه و یکسری مناسبات سیاسی از این موقعیت سوءاستفاده کند. حالا عکسی از وی که به احتمال فراوان منشا آن فیسبوک شخصی او بوده که ظاهری بیحجاب دارد منتشر شده است. نکته مهم این است که برخی از همین رسانهها که عکس بیحجاب وی را منتشر میکنند زمانی که وی جایزه ۵۰ هزار یورویی را پس داد این حرکتش را ارزشمند دانستند.
مدیر مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد ادامه داد: به هر حال او بیحجاب در جایی تردد نمیکند و لابد عکسی از فضای شخصی وی را پیدا کرده و در فضای رسانهای کشور منتشر کردند یا ممکن است غیر از این باشد که نمیدانم. ولی ما همیشه او را در مراسم و برنامههای مربوط به حوزه هنرهای تجسمی باحجاب دیدیم حالا در فیسبوک و یا هر فضای خصوصی دیگر عکسی داشته من کاری ندارم. اگر ضد حجاب هم هست نهادهای نظارتی و دستگاههای قضایی میتوانند در صورت صلاحدید برخورد کنند. من هنر او را به ونیز میبرم و خودش را به ونیز دعوت نکردم.
شادی قدیریان اذعان کرده کار ضد دینی ندارد
ملانوروزی ادامه داد: مورد دیگر از این فهرستی که روی آن تمرکز شده بود مربوط به خانم شادی قدیریان بود که او هم هنرمندی است که با مناسبات و فضای نوین با تمرکز بر فضای هنرهای سنتی دوره قاجار کار میکند. اخیرا هم من چند کار در فضای مجازی از او دیدم که چهره خانمهایی با چادر بود که ابزاری مانند اتو و رنده را ترسیم کرده بود که خودش اذعان میکند اصلا قصدی برای ارائه یک کار ضد دین نداشته و به عنوان زنی خانه دار که با این وسایل که در خانه کار میکند فضای کارهایش را ترسیم کرده، اما به هر حال من از این نوع نگاه و آثار به هیچ عنوان دفاع نمیکنم و مورد نظر من نیست و ما یک دوره دیگری از کارهای وی را دیده بودیم که برای بیینال ونیز انتخاب کردیم.
فرهنگ انقلاب مراقبت میخواهد
این مدیر فرهنگی بیان کرد: ما سعی کردیم با نگاهی که داریم از هیچ، امکانات بسازیم؛ امکانی که ممکن است چند اشکال هم داشته باشد اما دوستان باید تلاش و کوشش کنند و امکانات رسانهای بیشتری را در اختیار ما بگذارند که بتوانیم بودجه بیشتری بگیریم و البته چند موضوعی هم که مورد سلیقه برخیها قرار نگرفته به ما تذکر دهند تا ما بتوانیم آنها را رفع و رجوع کنیم. اما در نهایت من معتقدم این آثار کارهای قابل دفاعی هستند. آقای اسکندری وقتی میگوید "بازی را از همین الان باختیم" حتما یادشان هست که با ارائه آثاری که نه نگاه هنری خوب و نه نگاه فرهنگی خوبی داشت فرصتی را از جمهوری اسلامی گرفتند. به هر حال ما نمیخواهیم از او گلهای داشته باشیم زیرا وی نیز از هنرمندان دوست داشتنی این سرزمین است اما امیدواریم چنین فعالیتهایی با وسعت دید بازتر مورد بررسی قرار گیرد.
ملانوروزی گفت: اگر قرار باشد ما هر اتفاقی میافتد بخشی از هنر مملکت را جدا کنیم همان اتفاقی میافتد که هشت سال در هنر این مملکت افتاد. من وقتی اینجا آمدم ۲۸۰ هنرمند تجسمی با مجموعه دولت قهر بودند. این یک تهدید جدی برای مملکت بود بنابراین ما باید این تهدیدها را به فرصت تبدیل کنیم و در عین حال معتقدیم و این دغدغه را هم داریم که فرهنگ اسلامی و فرهنگ انقلاب مراقبت میخواهد. اما بپذیریم هر جایی یک ظرفیتی دارد و یک رویداد مدرن مانند بیینال ونیز محلی برای ارائه کارهای سنتی نیست. ما دنبال نفی و یا دور کردن هیچکدام از این راههای تجسمی نیستیم. اساسا وزارت ارشاد به عنوان جایی که کلیه هنرمندان تجسمی را تحت پوشش قرار میدهد به فعالیت خود ادامه میدهد و خدایی نکرده اگر در جایی هنر انقلاب را نادیده گرفتیم آنجا ما معذرت خواهی میکنیم. اما دلیلی ندارد که در هر بیینالی حتما این تیپ کار را ببریم. هر جایی قابلیتهای خاص خودش را دارد و امیدواریم از همه ظرفیتها استفاده کنیم.
باید اعلام خوشحالی کنم یا اعلام شوربختی؟
مدیر کل دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد با بیان اینکه در انتخاب هنرمندان شرکت کننده هیچ نگاه قشری، بخشی و سیاسی وجود نداشته است، تصریح کرد: البته بعضیها هم گفتند که ما در حوزه انتخاب این هنرمندان نگاه اقتصادی داشتیم و هنرمندانی را انتخاب کردیم که کارهایشان در حراج کریستی به فروش میرسد. من به عنوان مدیر مرکز هنرهای تجسمی وزارت ارشاد نمیدانم که باید خوشحال باشم که یک حراج هنری معتبر آثار ایران را خوب میفروشد یا باید ناراحت باشم و اعلام شوربختی کنم که کار یک هنرمند ایرانی قیمتش بالا میرود؟ به اعتقاد من این موجب سعادت و رستگاری هنرمندان ما است که هنر ایران در دنیا دیده شود، موزهها آن را خریداری کنند و در حراجها و گالریها به فروش برسد. حراج کریستی یک رویداد اقتصادی است که هر کس هر کالای هنری را که بتواند میفروشد و ما باید اقتضائات آن را بدانیم.
نمیدانم آدم گمنام چطور معلوم الحال میشود
وی افزود: اینکه بخشی از هنرمندان انتخاب شده برای بیینال ونیز افرادی هستند که به حراج کریستی راه پیدا میکنند این هم نشان دهنده این است که آنها هنرمندان مطرحی هستند. اتفاقا یکی از مواردی که در رسانهها خواندم این بود که از بین این هنرمندانی که آثارشان در بیینال ونیز به نمایش درخواهد آمد فقط یکی دو نفر دارای اسم معروف و مشهوری هستند، بخش دیگری خارجی، بخش دیگری گمنام هستند و بعد گفتند اینها معلوم الحال هستند که با حراج کریستی آثار خود را به فروش میرسانند. من نمیدانم آدم گمنام چطور معلوم الحال میشود؟ و وقتی گمنام است حالش از کجا معلوم میشود؟ و آیا کریستی به دنبال آدمهای گمنام است؟ به هر حال این تضاد وجود دارد که دوستان باید به این نکات نیز واقف باشند. به نظرم اینکه دولت توانسته در یک تعاملی هنرمندان را بیاورد به خودی خود اتفاق بسیار خوبی است. البته خیلیها در همین پیامهای فیسبوکی و الکترونیکی ما را تحریم کردند و گفتند هنرمندانی که ما برای بیینال ونیز دعوت کردهایم دولتی هستند. از یک طرف برخی از دولتی به ما گفتند شما خصوصی هستید.
ملانوروزی گفت: ما یک ظرفیت متوسطی را در جامعه هنری رصد کردیم. ما تلاش کردیم که در حوزه انتخاب هنرمندان به هنرمندانی توجه کنیم که کارشان ملی و در عین حال توام با نوآوری و خلاقیت است. حالا ممکن است برخی از کارها دیده نشده باشد. برخیها هم ممکن است کارهایشان در حراجیها خوب دیده شده باشد اما اینجا انتخاب نشده باشند. به طور حتم آن کارهایی که در این دوره انتخاب نشدند در دورههای بعدی انتخاب میشوند و یا ما در بیینالهای نیویورک و مونیخ، شانگهای کارهای آنها را دنبال خواهیم کرد. اینکه برخی از رسانهها به موضوع نحوه انتخاب آثار در بیینال ونیز میپردازند موجب معرفی و نقش این بیینال و نقش هنرهای تجسمی در کشور میشود و ما بسیار خوشحالیم که چنین اتفاقی در رسانهها افتاده است اما مایلیم کارهایی که انجام میشود کارشناسی شود. اگر دوستان میگویند چرا هنرمندان خارجی حضور دارند، قبل از هر قضاوتی بیایند از خود ما بپرسند که این خارجیها بر چه اساسی انتخاب شدند. این هنرمندان خارجی همگی هنرمندان مسلمانی هستند که حضور آنها در غرفه ایران آن هم با پول بخش خصوصی برای ما باعث افتخار است.
هنرمندان ضد دین و مذهب در غرفه ایران جایی ندارند
وی با انتقاد از حضور کمرنگ ایران در بیینال ونیز طی سالهای گذشته بیان کرد: بسیاری از هنرمندان ما در دورههای گذشته در غرفههای دیگر کارهای خود را عرضه میکردند اما حالا این این مناسبات وجود دارد که خیلی از هنرمندان کشورها در غرفه ما آثارشان را عرضه کنند. ما اگر آنقدر توانایی، قدرت و صلابت و اقتدار و بزرگی داشته باشیم که آثار فرهنگی کشورهای خاورمیانه را که با آنها مناسبت فرهنگی داریم و زبان فارسی و هنر ایرانی نخ اصلی این ارتباط است، عرضه کنیم چه اشکالی دارد؟ اتفاقا این یکی از نقاط قوت ماست که در فضای محدود ونیز که همه دنیا در یک فضای کوچک هستند بتواند با کمک بخش خصوصی از همه ظرفیتها استفاده کند و زمینه حضور خود در همه عرصههای بین المللی به صورت مطلوب را نگه دارد و در عین حال هنرمندانی را به این بیینال اعزام کند که همگی زیر چتر نظام جمهوری اسلامی ایران هستند.
مدیر کل دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد تصریح کرد: اصولا هنرمندان ضد دین و ضد مذهب در غرفه ایران جایی ندارند. خیلی از هنرمندان به خاطر اینکه فضای دولتی هم در غرفه وجود دارد ممکن است تمایلی به حضور نداشته باشند و ما هم دنبال آنها نیستیم. ما هم نمیخواهیم دست گدایی به سوی هنرمندانی که تمایلی به همکاری با ما ندارند، دراز کنیم. ما به هر حال ظرفیتی داریم که ظرفیت متعادل و متوسط است که سعی میکنیم بیشترین فضای تجسمی کشور را در سبکهای مختلف در بر بگیرد. حال این فضا را هم گذاشتیم تا هر کسی در این فضا جا میگیرد حضور داشته باشد و ما از این اتفاق خوشحال میشویم، استقبال میکنیم و دفاع میکنیم. هنرهای تجسمی در ایران هنری بسیار نجیب و فاخر است. مانند بسیاری از هنرها نیست که تا پایش به جایی رسید بسیاری از ظرفیتها را کنار بگذارد.
به خاطر اینکه نام چهار هنرمند را نمیبینید تهمت نزنید
ملانوروزی افزود: ما هنرمندانی داریم که قبل از انقلاب، ایران را ترک کردند اما اینها هیچگاه نگاهشان نسبت به کشور و دینشان فرق نکرد و همچنان حس و تعلق به ایران را دارند و اصلا نگاه ضد مذهب و ضد نظام ندارند. بنابراین لازم است ما این فضای پاک هنرهای تجسمی را پاسداری کنیم حتی اگر در آن در برخی موارد خرده ریگی وجود دارد و کسانی هستند که ممکن است بخواهند این ظرفیت را آلوده کنند ما باید درصدد مقابله برآییم. نباید به خاطر اینکه نام چهار هنرمند در فهرست مورد نظر دوستان وجود ندارد به بقیه بگوییم ضد دین، ضد مذهب و ضد ایران و البته در نهایت هم اسم یک نفر مانند شادی قدیریان را به خاطر یک دوره کاری میآوریم؛ دورهای که من کاری از او را ندیدم و خوشم هم نمیآید که آن دوره را ببینم. اما کارهای او از این دوره انتخاب نشده است.
ما دست بوس هنرمندان انقلاب هستیم
وی با ذکر این نکته که همه هنرمندان ما نماینده انقلاب هستند، تاکید کرد: اسم من مجید ملانوروزی مدیرمرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در زیر چتر گسترده نظام جمهوری اسلامی است. ما هنرهای تجسمی را تقسیم بندی نمیکنیم و کسانی در بین ما جا ندارند که نظام جمهوری اسلامی ایران را قبول نداشته باشند، من هم معتقدمم به کسی که دولت و نظام انقلاب اسلامی را قبول ندارد نباید امکانات داد. هنرمندان انقلاب ما در همه جا هستند. به عنوان نمونه یک هنرمند انقلاب ما در دوره قبل رفت (اشاره به ایرج اسکندری) با چه کارهایی رفت؟ کارهای انقلابی خود را که به آنجا نبرد. کارهای تخت جمشید و آثار ملی را برد. بنابراین ما اینجا خیلی تقسیم بندی متفاوتی نداریم. ما دست بوس هنرمندان انقلاب هم هستیم و خودمان را وابسته به هنرمندان انقلاب میدانیم و در جشنواره فجر و دیگر رویدادها از آنها استفاده میکنیم، اما بپذیریم ونیز ظرفیت هنر معاصر و مدرن است دوم اینکه وقتی بخش خصوصی میآید کمک مالی میکند به هر حال ما نمیگوییم که کار را به او میسپاریم اما به هر حال او تمی دارد که باید در آن تم قرار بگیریم که به طور طبیعی اگر هنر انقلاب نیز در این تم قرار بگیرد قطعا در این فضا جایگاه خواهد داشت.
همه هنرمندان ما وابسته به انقلاب هستند
ملا نوروزی در پاسخ به اینکه چرا بخش خصوصی تلاشی نکرده که پیرامون موضوع هنر انقلاب و مولفههایی که به آن اشاره شد اثری را در فهرست آثار ارائه شده به بیینال ونیز ارائه دهد، توضیح داد: ما از یک گستره بزرگتر و وسیعتر به نام هنر ایرانی اسلامی صحبت میکنیم. الان شما هنرمندان انقلاب ما را جستجو کنید، من معتقدم همه هنرمندان ما وابسته به انقلاب هستند. اینها در یک دورهای تظاهرات و مبارزات مردم علیه رژیم شاهنشاهی را کار کردند، یک زمانی دفاع مقدس را کار کردند، یک زمانی ظن و مراقبه و تقدیس و هنر قدسی را کار کردند، یک زمانی مسائل اجتماعی را کار کردند. به هر حال انقلاب ساری و جاری است. ما دیگر امروز در شعرمان راجع به مرگ بر شاه حرف نمیزنیم، ما موضوعات روز و فضای معاصر را دنیال میکنیم. ما در بیینال ونیز با یک نگاه جهانی وارد شدیم و معتقدم فرصتی است که هنرمان را با زبان جهانی بیان کنیم بنابراین هنرمندانی که انتخاب شدند بر اساس چنین ظرفیتی بوده است. پول حضور این هنرمندان هم نه از بودجه دولتی داده شده و نه از بیت المال بوده است. ما در سالی که مزین به شعار "مردم و دولت؛ همدلی و همزبانی" توسط مقام معظم رهبری است تلاش
کردیم بخش خصوصی را وارد کار کنیم که به ما کمک کند.
بخش خصوصی با نگاه سیاسی به کمک دولت نیامد
مدیر موزه هنرهای معاصر تاکید کرد: ما نباید شرایطی را ایجاب کنیم که اگر بخش خصوصی انگیزهای برای کار دارد، انگیزهاش از بین برود و دیگر مشارکت نکند. بخش خصوصی میتواند بدون کمک دولت به تنهایی در "آرت فر"ها حضور داشته و درآمد اقتصادی کسب کند و اتفاقا این شیوه برای بخش خصوصی خیلی هم بهتر است اما وقتی کاری را به امانت میگیرد و میبرد و باز میگرداند نشان از یک نگاه فرهنگی است. بخش خصوصی نه نگاه سیاسی داشته و نه اقتصادی. این بخش به عنوان اینکه بیینال ونیز فرصتی است که میتواند هنر ایران را در منطقه نمایش بدهد یک تم را انتخاب کرده و هزینههایش را هم پرداخت کرده است. البته حضور ایران در این رویدادها بسیار مهم و اجتنابناپذیر است و ما اگر پول داشته باشیم با همین پول دولت میرویم اگر هم پول نداشته باشیم با بنیادی که نگاهش فرهنگی است و نگاه ضد دینی ندارد همراه میشویم. من معتقدم باید این را به عنوان یک ظرفیت دید نه تهدید. من معتقدم ظرفیت هنرهای تجسمی اگر خوب مدیریت شود و با امکانات جهانی همسو بشود میتوانیم فرهنگ ایرانی اسلامی را بر پایه انقلاب، دفاع مقدس و دغدغههایی که در گستره هنر اسلامی داریم، ارائه دهیم.
تفاوت دیدگاه ما با منتقدان در مصداق هاست
وی افزود: نگاه ما شاید با دوستان در هویت و ماهیت هیچ مشکلی نداشته باشد اما معتقدم تفاوت دیدگاهها شاید در مصداقها باشد که همه اینها در یک جمع با همدلی و تعامل و گفتگو قابل حل است. دوستان بدانند که نگاه ما بر این بوده که کارهایمان هیچگاه حساسیت برانگیز نباشد. ما دنبال تعامل و گفتگو هستیم یعنی هنر ایران هنری است که میتواند در فرهنگهای دیگر هم بسیار گسترده شود. متاسفانه خیلیها امروز ما را به مناسبات سیاسی متهم میکنند که به درست یا غلط بودن ماجرا کاری ندارم، اما من معتقدم ما قبل از اینکه سیاسی باشیم تلاش میکنیم فرهنگ ایرانی اسلامی را در همه جای دنیا معرفی کنیم. ما هم اکنون از یک خانواده هنرهای تجسمی بزرگ در خاورمیانه صحبت میکنیم و خیلی تاسف بار است وقتی نام هنر شرق میآید همه به خاور دور یعنی چین و ژاپن نگاه میکنند در حالیکه ما بخشی از هنر خاور شرق هستیم که این جهان بینی را میتوانیم در دنیا به منصه ظهور برسانیم. در عین حال ما ملزم هستیم که از مناسبات فرهنگیمان به بهترین شکل ممکن دفاع و به طور کامل در تعاملات خود با جهان از آن استفاده کنیم.
خوشحالم که بودجه دولتی کم میشود
مدیر کل هنرهای تجسمی وزارت ارشاد درباره مسائل بودجهای بیینال ونیز و چالشهای پیش روی این موضوع گفت: من خوشحالم که بودجه دولتی کم میشود چرا که هر وقت بحث بودجه پیش میآید به دلیل محدودیتها، کار هم کم میشود ولی وقتی بودجه نیست، مجبور هستیم دنبال مناسبات و راههای مختلفی باشیم که بتوان کارها را انجام داد. اساسا وقتی پای بودجه دولتی به میان میآید یکسری میآیند و میگویند کار من را بخر و کار فلانی را نخر و اتفاقاتی میافتد که اساسا خوشایند نیست اما وقتی که بودجه نیست به تبع آن توقعات نیز کم میشود و ما دنبال این میگردیم که بتوانیم بخش خصوصی را وارد کار کنیم و امروز در نهایت ما به جایی رسیدیم که بخشهای هنری میتوانند در سود آوری نقش پررنگی در کشورمان ایفا کنند. اصولا سهم ایران از سبد هنر جهانی آنقدر کوچک است که نه تنها در دنیا دیده نمیشود بلکه در خاورمیانه هم دیده نمیشود بنابراین ما و رسانهها باید تلاش کنیم که این فضا را گستردهتر کنیم. به طور حتم باید نگاه فرهنگی و انقلابی هم داشته باشیم و ما هم منکر چنین فضایی نیستیم اما دلیلی ندارد آدمهای دیگری که به هر حال از ظرفیتهای فرهنگ و سنت استفاده کردند اما اسم آنها با هنر انقلاب گره نخورده، حذف شوند. اصولا من معتقدم جا برای همه هست و فقط فضا را باید گسترده کرد و امیدواریم تمام هنرمندان را با تمام سلیقهها و علایقی که زیر چتر جمهوری اسلامی ایران قرار میگیرند مورد حمایت قرار دهیم و زمینه ظهور و بروز آنها را فراهم کنیم.
یک میلیون یورو هزینه حضور ایران در ونیز
ملانوروزی در بخش دیگری از صحبتهای خود درباره نحوه صرف بودجهای که دولت در بیینال ونیز دارد، گفت: ما وقتی درباره حضور پر رنگ ایران در ونیز با وزیر ارشاد جلسهای را برگزار کنیم ایشان در این جلسه تاکید بسیار زیادی برای حضور قدرتمند ایران در ونیز داشت. ما هم بر این اساس تلاش کردیم با مشارکت و همکاری بخش خصوصی بتوانیم بخشی از هزینهها را تقبل کنیم. به هر حال ونیز یکی از گرانترین شهرهای دنیاست و من امروز که پیگری میکردم هر شب اقامت در هتلهای ونیز بیش از ششصد یورو هزینه دارد. ضمن اینکه حضور ۱۰ ماه در ونیز با در نظر گرفتن شش ماه برگزاری و روزهای قبل و بعد آن و تدارک و آماده سازی غرفه و اجاره چنین فضایی هزینه بسیار سنگینی دارد. ما با اینکه اعلام کرده بودیم بخشی از بودجه بسته بندی و انتشار کتاب را میدهیم هنوز نتوانستهایم آن را تامین کنیم اما امیدواریم به اندازه حضور خبرنگاران و هزینه برگشت آثار و نور آنجا و پیش بینی بودجهای که میزان آن هفتصد تا یک میلیون یورو ارزیابی و فعلا هم توسط بخش خصوصی ارائه شده بتوانیم حمایتهایی داشته باشیم. ما اگر بتوانیم بودجهای را تامین کنیم که هزینه چاپ کتاب باشد یا هزینه برگشت آثار را بدهیم، اتفاق خوبی میافتد.
وی افزود: ما امیدوار بودیم که با تلاش رسانهها این اهمیت درک شود که خوب است ایران در چنین رویدادی شرکت کند و بهتر از این است که مانند دوره قبل حضور نداشته باشیم. ما در این چند دورهای که از بیینال ونیز میگذرد فقط در چهار دوره شرکت کردیم و البته میتوانستیم در این دوره هم شرکت نکنیم. اساسا بنیاد فیض نیا به تنهایی میتوانست در این رویداد حضور داشته باشد و اسم ایران هم نباشد. اما من معتقدم خوب است که ایران حضور داشته باشد چرا که این ظرفیت برای هنرمندان ما بسیار ضرورت دارد و میتوانیم امکانات فراتری را ببینیم نه فقط امکانات اقلیتی و حزبی و جناحی و دستهای خودمان را. من معتقدم باید به حضور ایران در بیینال ونیز طوری نگاه شود که از فردا علاقه مندان و ذینفعان هنرهای تجسمی از این فضا بهرهمند شوند.
دعوت آقای مدیر از حوزه هنری
مدیر موزه هنرهای معاصر تصریح کرد: به نظر من این یک ظرفیتی است که باید اتفاقا رسانهها به آن بپردازند تا همه بخشها در حوزه هنرهای تجسمی حساس شوند و بگویند که ما هم میخواهیم در ونیز غرفهای در نظر بگیریم. چقدر خوب است حوزه هنری هم بیاید و بر اساس دیدگاههایی که دارد جایی را به خود اختصاص دهد. مثلا در همین بیینال ونیز وزارت مسکن و شهرسازی غرفهای ویژه معماری را به خود اختصاص داد. بنابراین این امکانات را نباید سلب کرد بلکه باید کامل شفاف کرد که فضای بیشتری را در برگیرد ضمن اینکه ما از هم اکنون آمادگی این را داریم که نهادهای مختلف هنری کشور مثل حوزه هنری، بنیاد شهید بیایند و در هر جایی که خودشان صلاح میدانند حضور داشته باشند. ما هم بخش خصوصی را ترغیب میکنیم که همراه با این نهادها در بیینالهایی مانند شانگهای حضور داشته باشند.
ملانوروزی در پایان گفت: ما در رویدادهای بین المللی حضور داشته باشیم بهتر از این است که حضور نداشته باشیم و به نظر من این سرو صداها به هر حال شاید شرایطی را ایجاد کند که چند علاقهمندی که پا پیش گذاشتند از تصمیم خود منصرف شوند. ما هم میتوانستیم مانند بقیه مدیران بگویم بودجه نداریم و شرکت نمیکنیم و به طور حتم هیچکس هم به من نمیگفت چرا شرکت نکردید؟ کما اینکه دورههای قبل هم سوال نمیکردند. اما وقتی سوال میکنند مورد هزار سوال و مداقه و بازرسی قرار میگیریم. اما ما علاقه مندیم در دورهای که آمدیم بتوانیم تمامی حوزه هنرهای تجسمی اعم از هنر انقلاب، هنر بومی، هنر قومی، هنررملی و هنر نو را معرفی کنیم و از تمامی ظرفیتهای جهانی برای معرفی کشورمان با زبان هنر استفاده کنیم.
انتهای پیام/