سرویس تجسمی هنرآنلاین: به نوشته پایگاه خبری " اخبار هفته"، این نمایشگاه که "اسمبلاژ: ۱۹۸۰-۱۹۸۵" نام گرفته، همانگونه که از نامش پیداست مجموعهای از آثار خلق شده در فاصله شش سال اول مهاجرت او هستند که حسین والامنش در زندگی پرفراز و نشیب آن سالهایش، مجال خلقشان را پیدا کرده است.
حسین والامنش آذریتبار و متولد ۱۳۲۷ در تهران بوده که از سال ۱۳۵۲ خورشیدی برای یافتن راهی تازه در هنر به استرالیا رفته و همگی آثاری را که گفتیم پس از فراغت از تحصیل در رشته نقاشی در "دانشگاه هنر جنوب استرالیا" خلق میکند. او در دانشگاه راه تازه خود را یافته بود و از کار روی بوم و رنگ صرف، بهمرور به سمت ساخت و ساز با مواد و مصالح و نیز برساختن حجمهایی میرفت که با آنچه پیشتر کار کرده بود تفاوتهای چشمگیر داشت و بیشتر هم جذبش میکرد.
اما برای ریشهیابی آنچه در کار والامنش نمود داشته باید بسی بیشتر به عقب برگردیم: به همان روزگار نوجوانی که حضور او در هنرستان نقاشی و در میان جامعه نوپای هنر آن روزها، راهش را به تئاتر گشود. این اتفاق باعث شد حسین والامنش پیش از همه چیز با صدایش در ذهن همه ایرانیها جاودانه شود: صدای فیل در نمایش "شهر قصه" که بهکارگردانی بیژن مفید در همان سالها برای نخستین بارها روی صحنه رفت و بخشی از پیشینه فرهنگی ایران شد. او در اجراهای اولیه این نمایش خودش هم نقش فیل را بازی میکرد و البته آوازهای آن کار را (از جمله آواز آخری فیل) تماما خود بیژن مفید خوانده بود.
پایان گرفتن تحصیل در هنرستان نقاشی تهران، او را راهی سربازی میکند اما در همان زمان هم در فرصت کوتاه انتقالی به شیراز نمایشگاهی از طراحیها و نقاشیهایش در سال ۱۳۵۱ در این شهر بهراه میاندازد. در بازگشت به تهران، باز جذب تئاتر و "کارگاه نمایش" میشود و در مدت کوتاهی از بازیگری تئاتر تا طراحی پوستر و جلد کتاب به هرکاری دست میزند. سپس در سن ۲۳ سالگی، قصد جلای وطن کرده و به استرالیا میرود.
در ماههای ابتدای حضور در این کشور در سال ۱۳۵۲، مدتی را به کار با کودکان بومی استرالیایی گذراند و در این دوره به گفته خودش زمینههایی را جستجو میکرد که: "... به من این امکان را میدادند تا ذهنیات و داشتههای خودم را در این محیط تازه پیاده کنم و همسانیهای بین آنها را بیابم. تنها چارهای که یک هنرمند در غربت میتواند برای اخت شدن با آن محیط تازه پیدا کند. عناصری از هنر، ادبیات، فرهنگ و حتی فلسفه ایرانی توی کارم با بچهها میآوردم و همگی با آن بازیهایی میکردیم که اتفاقا جواب هم میداد."
والامنش پس از ورود به استرالیا یک دوره پرفراز و نشیب را در زندگی خصوصی خود میگذراند که اما بههیچ عنوان باعث نشده اشتغال او به کار هنری قطع شود. پس از آن، چنانکه گفتیم در اندک زمانی تحصیل در دانشگاه را بهپایان میرساند و از آن زمان تا کنون به مدت ۳۰ سال مداوم در سطح اول کار خود در جهان حضور دارد و سوای دریافت جوایز پرشمار، بسیاری از آثارش هم در موزهها، میادین و مکانهای عمومی مهمی در اکناف جهان نصب شدهاند. از جمله مهمترین آنها میتوان اثر یادبود "قحطی بزرگ ایرلند" را نام برد که به سفارش شهرداری سیدنی و در پارک اصلی این شهر برپا شد و نامش هم در کتاب یادبودهای مهم این فاجعه انسانی قرار گرفت.
البته بیشتر نمایشگاههای والامنش در خود استرالیا برپا شدهاند و در این سالها او کمتر از این کشور پا به بیرون گذاشته و انزوای هنریاش را در کارگاه امن خود، بههرکاری ترجیح میدهد. در آنجا او و همسرش آنجلا به خلق آثاری چون همین یادبود قحطی ایرلند یا آثار معروف نصب شده در آدلاید و توکیو میپردازند و بهتازگی هم یک کتاب از کارهای او با نام "از هیچ" در انتشارات ویکفیلد به چاپ رسید که با استقبال مواجه شد.
اما آثار حاضر در نمایشگاه "اسمبلاژ: ۱۹۸۰-۱۹۸۵" که در عمل نقبی به گذشته اویند، آنچنان که خود والامنش گفته: "مربوط به آن دورهای هستند که من تلاش میکردم روی پای خودم بایستم. بهدنبال تعادل و هندسه بودم و یادم میآید که شکلهای هندسی را از هنر اسلامی گرفته بودم؛ اشکالی مبهم و فرار که قرار نبود معنایی خاص داشته باشند و اصلا اسم این نمایشگاه از همینجا میآید. اینکه من دو هرم را وسط یک چارچوب محصور کرده بودم، قرار بود شکستپذیری، تلاش برای رسیدن به تعادل و فرار از رنج و فنا را در خود داشته باشد."
آنچنانکه تمامی دیدهوران و مخاطبان او میدانند، استفاده والامنش از مصالح بومی و طبیعی (نظیر بامبو، طناب، شن و خاک سرخ استرالیایی) امضای کارهای اوست و بهیک اعتبار تلاش او را برای پیوند بین انسان و محیطش به همه القا میکند. چیزی که به گفته خود او: "در همان مدار القای بیاعتباری همهچیز، فانی بودن و حرکت همهچیز بهسوی مرگ است. البته این نگاه ابدا بدبین و تلخ نیست بلکه قرار است به شما گوشزد کند که دم را دریابید."
در نگاه به آثار والامنش آنچه بیش از همه توجه را برمیانگیزد، همین ویژگی خاص تضاد و تعارض بین دو وضعیت متضاد است: همنشینی و تعادل لغزنده بین خشک وتر، نور و ظلمت، فضاهای تهی و حجمهای توپر و عناصری از این دست در آثار اینستالیشن او با برانگیختن ذهن بیننده، او را به توجه بر همین موازنه بین قوای ناهمگن (چون چون روح، جسم، اندیشه و جز اینها) در ذات خودش وامیدارند.
نگاهی به آثار او نظیر "تراز آبی آویخته" به سهولت ذهن هر بیننده آگاهی را به پیشینه والامنش و ریشه شرقی او رهنمون میکنند. نه فقط بهخاطر استفاده از فیروزه و موادی نظیر آنچه در معماری اسلامی استفاده میشود، بلکه بهخاطر اندیشه نهفته در این اثر؛ آنچنانکه خود او هم گفته: "خود وسیله تراز یا شاقول آویز، ابزاری است که باید تعادل و تراز خطوط عمودی را با درجهای معین و دقیق به ما نشان دهد. حال فکر کنید که این ابزار را که ماهیتی صرفا عمودی دارد با تراز افقی ذات آب بیامیزیم. نتیجه اینکه در برخورد با این اثر، احتمالا شما سوای دقت به تراز عمودی این پدیده فیزیکی، متوجه صافی و تراز بودن سطح افقی آب هم میشوید. از این منظر، حقیقتی در این اثر و در این نظام و قاعده نهفته، که شما البته آنها را تنها در این جهان و در روی کره زمین میبینید و شاید در جهان دیگر، این حقیقت از رنگ دیگری درآید."
در اثر "هرم و نور" همین درونمایه حقیقت به شکل دیگری در یک سازه متعادل و متوازن دیگر ارایه شده، به این شکل که در دل یک مکعب بزرگ شیشهای، خطوط اصلی دو هرم از جنس شاخههای بامبو بر قاعدههای مربعی بالا و پایین شکل گرفته و نوک هر دو درهم رفته و درنهایت یک وزنه تراز که بر نوک هرم وارونه آویخته، تعادل این مجموعه را برقرار میکند. روی همین وزنه نوری روشن است که به گفته والامنش، باز اشارهای به همان نور زندگی و بیاعتباری زندگی است. موضوعی که جایگاه مهمی در نگاه و تفکر والامنش داشته و آنچنانکه از دیگر آثارش نیز برمیآید، در طول تمام این سالها از ذهنش پاک نشده است.
در این نمایشگاه برخی از آثار قدیمی چاپ دستی والامنش هم قرار گرفتهاند که البته برای خود او هم برخورد با آنها پس از این زمان دراز بسیار جالب بوده است. والامنش از همان زمان خلق این آثار دیگر به کار چاپ دستی برنگشته و از این رو شاید این آثار جذابترین بخش نمایشگاه باشند؛ آثاری که در آنها رنگها از پوست درختهای بومی، خاک سرخ استرالیایی، شن، بامبو، اکسید آهن سیاه و هر ماده بومی دیگری که به چنگ این هنرمند میآمده، گرفته شده و نتیجه آن شکلگیری طرحها و نقوش اولیه همان آثاری است که در جایهای دیگر نمایشگاه آنها را میبینیم.
بخشی از کودکی والامنش در شهرستان خاش، در لبه شرقی ایران و در مرز پاکستان و بلوچستان گذشته و این دقیقا همان دورانی است که مصرا آن را بهترین زمان زندگی خود میداند. شهری کویری، خشک، با طبیعتی بخیل و عبوس و مردمی نرمخو که: "همیشه سادهترین راهها را برای آسانکردن زندگی در آن اقیانوس بیرحم شن و ماسه پیدا میکردند. مثلا آن پشهبندهای توی بهارخوابها که امنترین و آرامترین جاها بود و شیرینترین خوابهای کودکیام را در آنها دیدهام. تاثیرش هنوز آنقدر برایم زنده است که کافی است چشمم را ببندم و باز آنجا باشم."
دیدن ستارهها از توی خانههای توری پشهبند و آوردن نور این ستارهها بهداخل آن، کاری بود که والامنش سالها بعد و موقع ساختن این اثر با آوردن یک چراغ به داخل آن انجام داد: "نوری درمیان۲" باز یک سازه بهشکل مکعب و این بار از جنس پارچه توری است. یک مجموعه شبیه تخت و پشهبند ایرانی که با نور آویخته درمیانهاش، باز بیانگر همان درونمایههاست که پیشتر هم از آنها سخن رفت.
در میان آثار حاضر در این نمایشگاه، اثری با نام "دست نایافتنی" هم وجود دارد که شعلهای است در میانه یک دایره بزرگ بریده از گونی سیاه ستبر که دو قطر بلند و قائم بر هم، آن را به چهار قسمت مساوی تقسیم کردهاند. درون هر یک از این قطرها که از جنس بامبو هستند هم مقداری خاک ریخته و این مجموعه را در تعادلی قرار داده که بتواند در شکلی متوازن، ضمن نگه داشتن کل این سازه، همان ایده دوگانگی ذاتی انسان و همنشینی عناصر متضاد را در نهاد او به بیننده منتقل کند.
اگرچه این مجموعه، همگی از آثار ۳۰ سال پیش زندگی والامنش و زمان جلای وطنش هستند، اما قطعا علاقمندان آثار او با کوچکترین نگاهی به این نمایشگاه میتوانند انبوه شباهتها را بین این آثار و کارهای تازهتر او رد بزنند. چیزی که والامنش هم با پذیرش آن و در توضیحش گفته: "هنوز بهدنبال یافتن پاسخی برای همین پرسشها هستم. اینکه من کیستم؟ جای من در این دنیا و در پیچ و خم این ذات متضاد و ناهمگون، در کجاست؟ چطور میتوانم خود را با این همه سرگشتگی بهجایی پیوند بزنم که مرا در خلاء، ثابت نگه دارد؟"
نمایشگاه آثار حسین والامنش که از چندی پیش گالری "گری نویز" واقع در منطقه القوز دوبی برپاشده، در روز پنجم اردیبهشت پایان خواهد گرفت و او که برخلاف عادت خود راضی به سفر شده، تا آن زمان در دوبی خواهد ماند.
انتهای پیام/
علی مجتهدزاده