سرویس تجسمی هنرآنلاین: معصومه مظفری نقاش معاصر و رئیس انجمن نقاشان ایران در ۲۷ مهرماه سال ۱۳۳۷ به دنیا آمده است. نقاش آرام و خندهروی میزها و پلهها در نوروز میهمان ما شد، با او از بسیاری چیزها سخن گفتیم و او با سخاوت ما را میزبان جهان خاطراتش کرد تا با برگزاری نوروز در خانواده پرجمعیت دوران کودکی او و همینطور بازگویی داستان عمو نوروز برای فرزندانش آشنا شویم. مصاحبه نوروزی معصومه مظفری با هنرآنلاین را در ادامه میخوانید:
برای آغاز صحبت بد نیست کمی از خودتان و دوران کودکیتان بگویید.
مثل همه بچهها در هفت سالگی به مدرسه رفتم هرچند هیچگاه از مدرسه خوشم نیامد و تنها به این دلیل که کودک آرام و درسخوانی بودم همه گمان فکر میکردند که مدرسه را بسیار دوست دارم. تا پیش از رفتن به هنرستان نوعی ترس از مدرسه در دل داشتم؛ حضور در فضای هنرستان این ترس را از بین برد زیرا تنها در این زمان بود که هر روز صبح با اشتیاق برای رفتن به مدرسه از خواب بلند میشدم.
از همان کودکی به نقاشی علاقه داشتید؟
نمیتوانم بگویم که همه دغدغه من از دوران کودکی نقاشی کشیدن بود چون در آن دوران نگاه خاصی به نقاشی نداشتم به علاوه از آنجا که مدتها به کودکان نقاشی آموزش دادهام میدانم که اگر به هر کودکی مداد و کاغذ بدهید او دنیای ذهنی خود را روی کاغذ خواهد آورد و تنها این امکان باید برای نقاشی کردن یک کودک در اختیار او قرار داشته باشد. به این ترتیب نقاشی من نیز در دوران کودکی در حد معمول بود و در همین حد هم هیچگاه از سوی مدرسه تشویق نشدم.
در مدرسه کدام درسها برایتان جذاب بود؟
درس هنر و انشا از درسهای دیگر برایم جذابتر بود؛ همان درسهایی که از سوی مدرسه مورد توجه قرار نمیگرفت.
خانواده شما با نقاشیکردن یا انتخاب هنرستان مخالفتی نداشتند؟
خیر، در خانواده اصلا برای نقاشی کردن مشکلی نداشتم و برای انتخاب رشته تحصیلی نیز تحت فشار نبودم. شاید دلیل این موضوع آن بود که آدم بسیار آرامی بودم و وظایفم را به درستی انجام میدادم به همین دلیل کمتر با کارهایی که دوست داشتم انجام دهم مخالفت میشد.
به جز شما کسی در خانوادهتان به هنر و به ویژه نقاشی علاقه داشت؟
بله، خواهر و برادر بزرگتر من نقاشی میکردند و با اینکه چندان حرفهای نبودند اما همین علاقه آنان باعث شد من از نزدیک با رنگ و قلم مو و بوم آشنا شوم، ذغال و رنگ را از نزدیک ببینم و یا به کاغذی بر بخورم که قرار بود روی آن نقاشی شود. به جز نقاشی داشتن چند برادر و خواهر بزرگتر که در دانشگاه تحصیل میکردند باعث شد داشتن کتاب و کتاب خواندن در خانه موضوعی عادی و حتی ضروری باشد. من هشت خواهر و برادر دارم که بیشتر آنها از من بزرگتر هستند و نگاهشان به نقاشی و کتاب خواندن تاثیرات مثبت بسیاری بر من داشته است. با این حال این نکته بسیار جالب توجه است که شما در یک خانواده پرجمعیت مثل خانواده من نیز ممکن است به اندازه یک خانواده تک فرزند تنها باشید زیرا اختلافهای سنی زیاد و تفاوت دیدگاهها موجب میشود که فاصله بسیار زیادی بین شما و آنان وجود داشته باشد.
با این حال تاثیر خواهر و برادر بزرگتر بر شما تا این اندازه بود که نقاشی را به عنوان رشته تحصیلی خود انتخاب کنید.
بله، من پس از سالهای دبستان به دبیرستان رفتم و یک سال در رشته ریاضی درس خواندم اما آشنایی با هنرستان باعث شد از تحصیل در دبیرستان انصراف داده و به هنرستان بروم. حضور در فضای هنرستان برای من همانند تجربه یک دنیای جدید بود. فضای حیاط هنرستان، درسهایی که همه آنها برایم جدید بود و به ویژه حضور منوچهر معتبر به عنوان معلم، همه و همه برای من جدید و جذاب بود. در حقیقت آنجا بود که فهمیدم تا آن روز چه اندازه از مدرسه میترسیدهام. شاید دلیل این موضوع آن بود که سیستم آموزش و پرورش به علایق و استعدادهای دانشآموزان، تنها از آنان میخواهد درسها را به شکل طوطیوار تکرار کنند. سالها بعد نیز زمانی که دو فرزندم به مدرسه میرفتند متوجه شدم که این نگاه هنوز وجود داشته و ادامه پیدا کرده است.
چه شد که تصمیم گرفتید به هنرستان بروید؟
همانطور که گفتم من سال اول دبیرستان را در رشته ریاضی تحصیل کردم اما با آنکه خودم این رشته را انتخاب کرده بودم دیگر علاقه چندانی به درس نداشتم؛ آن زمان من در دبیرستان دکتر هشترودی تحصیل میکردم، یکی از معلمان این مدرسه که میدانست من نقاشی میکنم پیشنهاد کرد تحصیلم را در هنرستان ادامه دهم. آن زمان در تهران تنها دو هنرستان وجود داشت که یکی از آنها مختص پسران و دیگری ویژه دختران بود؛ زمانی که با خانواده این موضوع را مطرح کردم خواهر بزرگم که همیشه دوست داشت در هنرستان تحصیل کند و موفق نشده بود با خانواده صحبت کرد تا من در امتحان هنرستان شرکت کنم. پس از قبولی در این امتحان بود که در هنرستان هنرهای تجسمی دختران مشغول به تحصیل شدم.
شما دوران کودکی و نوجوانی را همراه با خانواده و در فضایی که فرهنگ و هنر جزو مسائل اساسی آن بود سپری کردید، در چنین فضایی آداب و رسومی مانند نوروز چگونه برگزار میشد؟
از زمانی که به خاطر دارم نوروز و به ویژه سفره هفت سین در خانه ما به مفصلترین شکل برگزار میشد و سالها بعد که ازدواج کردم و بچهدار شدم نیز این رسم به همان شکل کامل و مفصل ادامه پیدا کرد.
هفت سین مفصل به چه شکل است؟
ما برای هفت سین یک سفره بزرگ میچیدیم و همه اجزای سفره هفت سین به شکل کامل در آن قرار میگرفت. به خوبی به خاطر دارم که اعضای خانواده سفره بزرگی را آماده میکردند که بهترین شکل چیده شده بود زیرا برای ما سفره هفتسین بسیار جدی بود و این طور نبود که به سادگی برگزار شود.
و این سنت تا امروز هم در خانواده شما ادامه پیدا کرد؟
بله، من معتقدم که این سنت باید ادامه داشته باشد. در سالهای پس از ازدواج نیز هرسال برای هفت سین برنامهریزی کاملی دارم و سعی میکنم هفت سین زیبا و کاملی بچینم. هیچ سالی نبوده است سفره کوچکی داشته باشیم. در سفره ما همیشه دیوان حافظ وجود دارد و حتما هنگام سال تحویل حافظ میخوانیم. اهمیت سفره هفت سین برای من به این دلیل است که در این سفره نشانههای فراوانی از زندگی وجود دارد که میتواند افراد را برای آغاز سال آماده کند. به علاوه باور به اینکه چیزی در طبیعت در حال تغییر است میتواند موجب شود که ما نیز امید داشته باشیم که زندگیمان در سال بعد به خوبی تغییر پیدا کند. گیاهی که آن را میرویانیم، آبی که سیب یا نارنجی را درون آن میاندازیم، آینه و شمع روشنی که در سفره میگذاریم همه نشانههای بسیار خوبی هستند و هیچ باور خرافی در آنها وجود ندارد. اینها همه نشانههای زندگی دوباره و زنده شدن زمین هستند. در این سفره شوری، شیرینی، ترشی و تلخی کنار هم قرار دارند مانند خود زندگی که همه اینها را در کنار هم دارد. گاهی فکر میکنم با چیدن هفت سین میخواهیم امید به آینده را در خودمان زنده نگه داریم و این موضوع برایم بسیار جالب توجه است.
اما بخشی از خاطرات نوروزی همه ما به خریدهای عید بازمیگردد شما از این خریدها خاطرهای دارید؟
ما چون در خانواده شلوغی زندگی میکردیم شکل خریدهایمان با هم تفاوت داشت زیرا بچههایی که بزرگتر بودند خودشان خرید را انجام میدادند با این حال برای ما کوچکترها هم تنها چیزی که حتما خریده میشد کفش بود. چون کفش را یک سال میپوشیدیم و آخر سال کفشها همه ما به نو شدن نیاز داشت اما باقی چیزها از برادر و خواهرهای بزرگتر به کوچکترها داده میشد. ما خانواده شلوغی داشتیم و به همین دلیل نمیتوانستیم پول زیادی خرج کنیم با این حال چیزهای کوچکی بود که برای ما ارزش بسیاری داشت؛ یکی از آنها جوراب سفیدی بود که هر سال عید پدر و مادر برایمان میخریدند و در مجموع این احساس نو شدن در آغاز نوروز را حس میکردیم.
خودتان را هم برای خرید به بازار میبردند؟
بله، من اصلا خرید عید و شلوغی بازار را دوست نداشتم و الان هم کمتر در این روزها به خرید میروم با این حال با آنکه خودم بسیار گرفتار میشوم اما شلوغی خیابانها و سرزندگی مردم هنگام نوروز را دوست دارم. مردم با همه مسائل و مشکلاتشان حس میکنند که چیزی برای از نو آغاز کردن وجود دارد و این موضوع با همه دشواریاش جالب نیز هست.
در دوران کودکی عیدی هم میگرفتید؟
بله، معمولا در آن دوران کادو مرسوم نبود و بیشتر به بچهها پول میدادند؛ من و خواهر و برادرهایم نیز در آن دوران پول کمی را به عنوان عیدی دریافت میکردیم. سالها بعد که ازدواج کردم و فرزندانم به دنیا آمدند هدیه را جایگزین پول نفد کردیم. نکته دیگری که در آن سالها و در نبود اینترنت و کامپیوتر و تلفن همراه رواج داشت نوشتن نامه بود. ما هر سال برای تعداد بسیاری از دوستان و فامیل کارت تبریک نوروز میفرستادیم که کارتها را پسرم میکشید. این درست کردن، خریدن، نوشتن و فرستادن کارت تبریکهای نوروزی مراسمی بود که هر سال در خانه ما برگزار میشد و متاسفانه اکنون به فراموشی سپرده شده است. با وجود تلفنهای همراه و برنامههای ارتباطی جدید حتی مدتی است که افراد ایمیلی هم برای یکدیگر ارسال نمیکنند. به نظر من درست است که ابزارهای ارتباطی جدید مزایای بسیاری دارند اما موجب شدهاند که افراد کمتر با هم گفتوگو کنند و احساس کمتری نیز به هم اختصاص دهند. نوشتن نامه با دستخط خود و تجربه انتظار و هیجان هنگام دریافتکردن نامه برای زندگی بسیار ارزشمند هستند و موجب میشدند که ما به آدمها فکر کنیم و زمانی را به آنها اختصاص دهیم در حالیکه شما در اتوبوس پیام دریافت میکنید و به آن پاسخ میدهید بدون آنکه برای شما به لحاظ احساسی اتفاقی افتاده باشد.
پس شما خریدن هدیه را جایگزین کارت پستال کردهاید؟
بله، ما به ویژه برای بچهها حتما کادو میخریم که البته این هدیه نیز به کتاب و CD اختصاص دارد.
شما نقاش هستید؛ مانند بسیاری از هنرمندان شما هم تخممرغهای سفره هفتسین را خودتان رنگ میکنید؟ پیش آمده است که این تخممرغ را به کسی هدیه بدهید یا آنها را به شکل یک مجموعه جمع کنید؟
بله، هنوز هم این تخم مرغها را خودم رنگ میکنم. معمولا اگر تخم مرغ جالبی باشد آن را برای سال بعد نگه میدارم. گاهی هم پیش آمده است که در طول سال تصویری از یک تخم مرغ رنگی جالب نظرم را جالب کرده است و آن را نگه داشتهام که برای نوروز روی تخم مرغ اجرا کنم که البته همه اینها به فراموشی سپرده میشود. به خاطر دارم که در دوران کودکی رسمی داشتیم که باید تخممرغهای سفره هفت سین را به شکل یک مسابقه میشکستیم. خوردن آن تخممرغها هم از دیگر کارهای جذاب پس از تحویل سال بود. این موضوع ادامه پیدا کرد و به همین دلیل معمولا تخم مرغی برای درست کردن مجموعه باقی نمیماند.
اما موضوعی درباره نوروز وجود دارد که برای شما خاطرهانگیز باشد؟
من همیشه برای بچههایم موضوع عمو نوروز را به شکلی جدی بازگو میکردم و حتی به آنها میگفتم که هدیههای نووروزیشان را هم عمو نوروز شب سال نو و وقتی آنها در خواب هستند برایشان میآورد. بچههای من در سالهای کودکی هدیهای که میخواستند را برای عمو نوروز مینوشتند و ما بنا بر توانایی مالی خانواده سعی میکردیم آن هدیه را فراهم کنیم. با این حال دورههایی بود که وضع مالی خوبی نداشتیم و با کمترین چیزهایی که داشتیم برای آنها هدیه تهیه میکردیم. به خاطر دارم که مادربزرگ همسرم پتوی کوچکی را برای پسرم هدیه آورده بود و ما چون نمیتوانستیم هدیهای برایش بخریم تصمیم گرفتیم که این پتو را از سوی عمو نوروز به پسرم کادو بدهیم. چند روز بعد که مادربزرگ همسرم به خانه ما آمد پسرم پتو را به او نشان داد و گفت که آن را عمو نوروز برایش هدیه آورده است و مادربزرگ هم به او میگفت که این طور نیست و من پتو را برای برایت کادو آوردهام؛ این کشمکش فضای جالبی ایجاد کرده بود و در نهایت ماجرا ختم به خیر شد و پسرم نفهمید که هدیهاش را عمو نوروز نیاورده است. البته بچهها بعد از چند سال میفهمیدند که عمو نوروزی در کار نبوده است و با این حال اصلا ناراحت نمیشدند که ما آنها را سالها با موجودی خیالی مواجه کردهایم. چون داستان عمو نوروز و ننه سرما را بارها برایشان تعریف کرده بودیم و این خاطره شیرین در ذهن آنها مانده بود.
سال ۹۳ برای شما چگونه سالی بود؟
سالی پر از سختی و استرس و البته شور برای دوباره کار کردن بود. من از پایان سال ۹۲ دوباره مسئولیت انجمن نقاشان را برعهده گرفتم و این موضوع باعث شد که دوباره مسئولیت سنگین کارهای انجمن به کارهای من اضافه شود.
اگر بخواهید انتخاب کنید کدام اتفاقها بهترین یا بدترین اتفاق امسال برای شما بوده است؟
برپایی نمایشگاه خودم درگالری طراحان آزاد، نمایشگاه پسرم مهرداد عمرانی در همین گالری و همین طور نمایشگاه آثار دوستانم مثل محمد خلیلی و پرستو فروهر از بهترین اتفاقات سال ۹۳ برای من بود. با این وجود مسئله بینال نقاشی و برگزار نشدن آن هم اتفاق بد سال ۹۳ بود.
به عنوان سوال آخر اگر آرزویی برای سال ۹۴ دارید خوشحال میشویم بگویید.
جدا از همه چیزهایی که برای هنر میتوان آرزو کرد؛ آرزو دارم که دنیا سالی پر از صلح داشته باشد؛ سالی که بچهها در آن امنیت داشته و سلامت باشند.
بخش دوم این مصاحبه را پس از تعطیلات نوروز در هنرآنلاین بخوانید.
انتهای پیام/