سرویس تجسمی هنرآنلاین : رضا پناهی با آنکه جزو هنرمندان جوان عرصه نقاشی است امسال، حضور فعالی در عرصه نقاشی داشته است . یک نمایشگاه در نیمه نخست سال 93 در گالری فصیحی هرندی و نمایشگاه دیگری در بهمنماه امسال در گالری ماه و همچنین حضور آثارش در آرتفر فرانکفورت فعالیتهای امسال او را تشکیل میدهد. در کنار فعالیت مستمر، شکل ویژه آثار هنری پناهی، فضا و فرم بیانی او در نقاشیها میتواند نظر مخاطبان را به خود جلب کند. با رضا پناهی به گفتوگو نشستیم تا با او و روند کارشاش در حوزه نقاشی بیشتر آشنا شویم.
آثار شما به تازگی در فرانکفورت نمایش داده شده است، چه شد که کارهای شما به این رویداد راه یافت؟
آثار سه هنرمند ایرانی از جانب گالری مریم فصیحی هرندی در این آرتفر شرکت داده شده است. حدود ۱۰ اثر از من که یک طراحی ۲در۲ متری نیز جزو آن است به همراه آثاری از وحید شریفیان و علی گلستانه از 11 تا14 بهمن ماه در فرانکفورت نمایش داده شد. البته این آرتفر ویژه اروپاست و آثار هنرمندان گالری فصیحی هرندی در بخش خارج از اروپای آن شرکت داده شده بود که به استقبال قابل توجهی نیز مواجه شد.
مدتی قبل در گالری ماه نیز شاهد یک نمایش انفرادی از اثار شما بودیم. این نمایشگاه را چگونه ارزیابی میکنید؟
از نظر فرهنگی بازخورد خیلی خوب داشتم و بازدیدها هم خیلی خوب بودهاند و اصحاب هنر هم از نمایشگاه خوششان آمده است. این هفتمین نمایشگاه انفرادی من بود. البته من چندین نمایشگاه انفرادی دیگر نیز داشتهام که برگذار نشدهاند. در واقع کنسل شدهاند.
شما از سن خیلی کمی نقاشی کردن را شروع کردید؛ چه شد که به سراغ نقاشی رفتید؟
فکر میکنم یک ذوق درونی پشت این ماجرا بود. من از سن چهارده سالگی کلاسهای حرفهای نقاشی میرفتم. البته در ابتدای امر من هم نقاشی میکردم و هم به دنیای شعر خیلی علاقهمند بودم و مدتی بعد یک کتاب هم به همت اردشیر رستمی و زنده یاد منوچهر آتشی به چاپ رساندم. در واقع بعد از آن کتاب بود که تصمیم گرفتم که نقاشی را جدیتر دنبال کنم. من شیفته قابل رویت بودن دنیای تصویر و نقاشی شده بودم و با آنکه در آن زمان نقاشی در جامعه جایگاهی نداشت اما به دلیل این شیفتگی، من نقاشی را با جدیت بیشتری دنبال کردم. از همان ابتدا هم تلاش میکردم خیلی اصولی و ساختاری با روشهای اساسی، پدیده تصویر و نقاشی را دنبال کنم.
برای آموختن نقاشی نزد شخص خاصی آموزش دیدید؟
بله من افتخار داشتم از شاگرد توران زندیه و غلامحسین نامی باشم، سه سال در آتلیه ایشان کار کردم و متاسفانه ایشان از ایران رفتند. بعد از آن دیگر کلاسی نرفتم ولی آقای نصیر، آقای رستمی و آقای مسلمیان همواره خیلی به من لطف داشتند و کارهای مرا میدیدند و راهنماییهای زیادی از جانب آنان دریافت میکردم. ببینید من دانشگاه نرفتهام و الزامی هم نمیدیدم که به دانشگاه بروم. زمانی که به مدرسه میرفتم از در دندانپزشکی دانشگاه تهران وارد میشدم و در خیلی از سمینارها یا کلاسهای آنجا شرکت میکردم. به نظر من دانشگاه جایی است که علمی را به شما میآموزد تا شما با آن علم بتوانید پدیدهای را در زمینه هنر به وجود بیاورید. خب قانونی که در آموزش وجود نداشته است. انسانها به مرور زمان به اصول و روشهای مختلفی برای آموزش دست پیدا کردهاند که به علوم پایه بدل شدهاند. خب روشهای دیگر ی هم بود که بتوان همان بازده را داشت. مثلاً من به دانشگاه نمیرفتم اما همیشه در کلوپهای طراحی شرکت میکردم. چیزی که میخواهم بگوییم این است که من از آن زمان که بزرگان نقاشی را میدیدم متوجه شده بودم که به جای دانشگاه رفتن وقتشان را صرف نقاشی کردن میکنند. خیلی شیفته دنیای هنر بودم و ذهنم بر نمیتابید که به دنبال آموزش هم بروم.
اولین حضور جدیتان در حوزه نقاشی در کجا بود؟
سال 1380 در بینال تهران، نمایشگاه طراحی جهانی ایران و اسپانیا جایزه ویژه و دیپلم افتخار گرفتم. در آن سال من جزو نقاشان جوان قرار گرفتم. به نظر من هر انسانی وقتی پا در عرصه هنر میگذارد آستانهای برای بروز یا خلق پدیده تصویر دارد. هر نقاش به نحوی این را بیان میکند. چیزی که مرا رهنمون میکرده؛ همان بنمایههای تصویر بوده است. من دوست دارم به نقاشی خیلی بنیادی نگاه کنم و بگویم فهمی و یا اداراکی وجود دارد و هنرمند خودش را با آن ادارک به تصویر میکشد. خب پیکاسو و یا رضا عباسی هم در دانشگاه تحصیل نکردهاند اما آن ادراک یا فهم در آنها شکل گرفته است. البته باید بگویم که این افراد صد البته از کار نقاشان دیگر الهام گرفتهاند. ولی در مرور زمان ارزشهای یک اثر هنری شکل میگیرند و با گذر زمان این ارزشها مشخص میشوند.
اولین نمایشگاه شما در چه سالی برگذار شد؟
اولین نمایشگاه من در سال 81 در گالری لاله برگزار شد. و نام نمایشگاه "مساحت انرژی" بود. کارها دارای یک گونه استحاله فرم و تاچ اکسپرسیونیستی بودند و با ذغال بر روی کاغذ کار شده بودند.
خودتان کارهایتان را به چند دوره تقسیم میکنید؟
به نظر من تفاوتی وجود دارد بین یک نقاش در قرن بیست و یکم تا نقاشی که در قرن بیستم میزیسته است. نقاش قرن بیستم دورهای کار میکند مانند بهمن محصص که اینگونه بود. نقاش یک شاکلهای را پدید میآورد و در آن جهان بینی خود را ارائه میدهد. من با این ذهنیت کار نکردم که بخواهم دورهای داشته باشم. من بیشتر پروژهای کار کردهام. و هر دوره با یک منطق و یا اسلوب همراه بوده است. میدانید که من پینت انیمیت، نقاشی، طراحی یا حتی برخی از مواقع تصویر سازی میکنم مثلاً من روی اشعار خیام کار کرده و آنها را تصویر سازی کردهام و مضاف بر اینکه اینگونه جهان بینی بر روی کارهای من خیلی تأثیر گذار بوده است. و فکر میکنم میتوانم بیان کنم که آبشخورهای متنوع و گوناگونی دارم و این مسئله بازتابهای متنوع و گوناگونی را با خودش به همراه دارد. مثلا یک سری کارهای میکس مدیا از 11در 19 سانتی متر تا یک متر و چهار در هشتاد سانتی متر، که بیانگر همین حرف است که هنوز در جایی به نمایش در نیامده است. البته بخشی از آن در گالری آن به نمایش در آمد. من کلا به استحاله، ترکیب، تخریب و توصیف فرم علاقهمند هستم. و سعی میکنم مجموعهای از اینها میدان کار من بشاند. و در هر کدام از این نمایشگاهها به هر کدام از اینها دسترسی پیدا کردم و از یک جایی به بعد توانستهام همه اینها را در کنار هم قرار دهم.
سه سال بعد نمایشگاهی در گالری ماه به نام "شکاف" برگذار کردید؟
آن نمایشگاه کارهای رنگ و روغن من بود و یک مقدار کارهای میکس مدیا و پاستل و مداد رنگی من هم در آن نمایشگاه، به نمایش در آمد.
در تصاویر اندکی که از این کارها دیدهام نوعی احساسی بدوی و سمبولیک وجود دارد. در مورد آثار این نمایشگاه برایمان توضیح دهید؟
بله همینطور است. البته این سمبولیزم هم هنوز در کارهای من وجود دارد. فقط به خاطر نوع پردازش کار و گسستگی که در روایت وجود دارد، در کارهای جدیدترم نمیتوانیم به وضوح این را ببینیم. بنابریان میتوانم بگوییم که هواره یک نوع نگاه سمبولیک در کارهایم دیده میشود.
آثار آن نمایشگاه چگونه شکل گرفته بودند؟
من همواره خودم را یک نقاش کارگاهی میبینم. و نقاشی نیستم که در فضای بیرون کار کنم. من همیشه دوست داشتم یک نوع جهان بینی را نقاشی کنم. بعد از نمایشگاه "مساحت انرژی" نمایشگاه "شکاف" را داشتم در سال 85 یک نمایشگاه طراحی داشتم بعد از آن یک نمایشگاه در گالری آن داشتم و بعد در خانه منوچهری کاشان برگذار کردم. و امسال دو نمایشگاه داشتم. در دورههای مختلف تسلط به اسلوب کاریام بیشتر شد و فهم من از کار بالاتر رفت و همه اینها باعث شد که این مجموعهها پدید بیایند. خب من یک مجموعه طراحی کار کردم که فکر کنم شروع اساسی پدیده انتقال معنا در آثار من به شمار میرود. این مجموعه یک سری طراحی فیگوراتیو بودند که فیگوراتیو کار کردن در آثار من همراه با تحلیل تباری و تاریخی همراه شدند و من انسان را به عنوان یک پدیده در بین پدیدههای دیگر میبینم. همواره هم دوست داشتم یک رابطه قیاسی در مجموعهای که انسان را در آن قرار میدهم نشان دهم. در نمایشگاهی که در گالری "آن" برگذار شد و کارها ابعاد خیلی بزرگی داشتند؛ از نظر اسلوبی دایره نشانهای و انتقال معنی، منظومه فکری و در همه این موازین کار را به یک انسجام خوبی رساندم. خب من خیلی از آن نمایشگاه راضی هستم.
در موردآن مجموعه بگویید؟
اسم آن نمایشگاه "سیاه کلام" بود. من به یک نوع ماهیت متافیزیکی معتقد هستم گرچه کار من سمبولیزم دارد ولی یک نوع ماهیت متافیزیکی نیز بر آن حاکم است.
آیا سیاه کلام به متن خاصی اشاره میکرد؟
بله اکثر آثار من با متن و متون ادبی رابطه تنگاتنگی دارند. به نظر من تصویر یک نوع متن هست که دارای زبان بیانی خاص خودش هست. البته منظورم زبان نشانه هاست و همانطور که یک شهر یا یک متن میخوانیم و این متن انتقال معنایی را به ذهن ما انجام میدهد؛ بنابراین تصویر هم دارای همین خصلت هست و کلامی را به ما منتقل میکند. دیوید هاکنی میگوید: "من وقتی میخواهم نقاشی کنم از چپ به راست نقاشی میکنم." و وقتی نگاه کردم دیدم من کاملا برعکس هستم و از راست به چپ نقاشی و طراحی میکنم چرا که ما عادت کردهایم از راست به چپ ببینیم و بنویسیم. پس میتوان گفت نقاشی با متن نوشتاری با هم در رابطه مستقیم هستند من تصویر را یک متن میبینم البته کار تصویر را در خدمت متن نمیبینم مگر در تصویر سازی که تصویر رسالتی جدید به خود میگیرد. من خودم را ویژوال آرتیست میدانم؛ چون انیمیشن میسازم؛ طراحی میکنم؛ نقاشی، طراحی جواهر و... انجام میدهم. در خانه منوچهری کاشان یک سری کارهای کوچک از من به نمایش در آمد و در راستای آثاری بود که در گالری آن آنها را به نمایش در آورده بودم. بعد از ان در گالری هرندی یک مجموعه داشتم که اینها را کتابچهای کار کرده بودم. که این دفترچه طراحیها از یک متر و نیم در هشتاد سانتی متر تا دفترچههای یازده در نوزده سانتی متر بودند. آثار خیلی روشمند و خیلی منسجم کار شده بودند. البته فراموشمان نشود که من خود تصویر را یک متن میبینم. و فکر میکنم مثل زبان دارای خوانش است و خطها دارای تعریف هستند.
ازنمایشگاهتان در گالری هرندی بگویید.
در گالری خانم هرندی همانطور که گفتیم یک حالت متن واره وجود داشت: در این نمایشگاه آثاری در قالب کتاب به نامهای ملک طاووس، شرحیات و چند کتاب دیگر به نمایش گذاشته شد. اینها در مجموع نزدیک به دویست تا کار میشدند. یک بخشی از این نمایشگاه کتابها بودند و بخشی دیگر کارهای بزرگ با اندازههای چهار متر در دو متر بود که یکی از آنها را با فرمت ورک شاپ در خود گالری انجام دادم. ولی یک منظومه روشمندی را در اینجا پی گرفتم میخواهم بگوییم که من به صناعت ادبیات علاقهمند هستم ولی اینگونه نیست که به آن به شکل داستان نگاه کنم. من به صناعت ادبی که در کلام عین القضات همدانی یا امام محمد غزالی است علاقهمندم. یا اگر بخواهم مثالی در دوره معاصر بزنم از کارهای صادق هدایت نام میبرم. میدانید که آقای هدایت برای نوشتن برخی از نوشتههایشان زبان پهلوی و سانسکریت را مطالعه میکردند. من دوست دارم از دنیای باستان تا دنیای امروز را با نشانههایی به تصویر بکشم.
در نمایشگاه هرندی چرا فرم کتاب را برای ارائه آثارتان انتخاب کردید؟
به این دلیل که یک ذهنیت کاملا مشخصی را در آن پیگیری میکردم. و خیلی دوست داشتم این ذهنیت مشخص فریم به فریم در کنار یکدیگر قرار بگیرند. من حتی یک سری انیمیشن در مورد آن ساختم. در دیو و دلبر و چند کتاب دیگر پدیده قرینگی آمده است این قرینگی به این مطلب اشاره دارد که هر آنچه که در این جهان مادی هست در عالم والا و معنا هم نمونهای دارد. این یک فلسفهای دارد که افلاطون نیز بدان اشاره میکند و به آن مُثُل میگوید.
در مورد نمایشگاه اخیرتان در گالری ماه برایمان بگویید؟
در نمایشگاه روانگردی هم تغییر سطح هوشیاری مد نظرم بود که در ساختار چیدمان عناصر و نوع رنگپردازی میتوانیم آن را ببینیم و هم دارای یک حالت روانی دارد که بیننده در درون خودش به جستجوی میپردازد و هر آنچه که دوست دارد را از آن بیرون میکشد.
در نمایشگاه "روانگردی" دو موضوع جلب توجه میکرد. به غیر از اینکه مانند دیگر آثار شما این کارها نیز حاوی نشانهشناسی بود اولین موضوع فضاهایی است که برای کار کردن انتخاب شدهاند و دومین آنها روابط این عناصر با یکدیگر است. در مورد فضاها برایمان بیشتر بگویید؟ چون احساس میشود که کارها بیزمان و بیمکان هستند.
بله. این موضع از همان تم سیّالیت میآید که در مورد ان با یکدیگر گفتگو کردیم. من مجموعهای از علاقهمندیهایم و چیزهایی که بدانها علاقهمند نیستم ولی بر ذهن من تاثیر گذار بودهاند را در کارهایم نشان میدهم. فکر میکنم اینها در کنار یکدیگر دنیای تصویری مرا پدید میآورند. چون مسئله زمان در کارهای من مدام در حال تغییر است و زمان عینیت بیرونی ندارد؛ بنابریان باید انتظار داشت که اثر نهایی حاوی همین حس هم باشد. البته به نظر من به این گونه نیست که خالی از زمان و مکان باشد؛ اما زمان و مکان در آن گنگ هستند چون این مسئله تأویل ایجاد میکند و شما میتوانید به دورههای مختلفی سفر کنید. چرا که معتقدم این صحنه میتواند در هر جایی اتفاق بیفتد. خوب اگر توجه کنید میبینید که من در آثارم از چاپ سنگی و مینیاتور میآورم و در برخی از جاها از روی قصد کار علی قلی خویی را آوردهام چون میخواهم به دوره او اشاره کنم. یا آثارهنرمندان دیگری که در کارهایم میآورم برای اشاره به زمان آنها آورده شدهاند. البته در این آوردن آثار سفر تاریخی و معنای فرهنگی وجود دارد. خب اگر در کارهایم از زمان و مکان استفاده کنم دست و پایم برای این سفرهای تاریخی و فرهنگی بسته میشود.
در آثار شما آدمهایی را میبینیم که در عینی که در تابلو هستند اما به گونهای به تصویر در آمدهاند که انگاری هیچ رابطهای با یکدیگر نداشتهاند. اگر این عدم تعامل انسانی را به عنوان یک نشانه فرض کنیم نشانه شما به چه چیزی اشاره دارد؟
من در اجتماعم این را میبینم و آن را زیست میکنم. من فکر میکنم یک روح جمعی وجود دارد که بر امور حاکم است. الان هم ارتباطات به مانند قدیم نیست و هر کسی در دایره ارتباطات کوچک خودش محدود شده است.
و بالاخره اینکه در مجموع یکی از مهمترین عناصر موجود در آثار شما پیکر انسانی است، آیا میتوان نوعی اومانیسم را درکار شما دید؟
این نوع انسان گرایی که در آثار وجود دارد را نمیتوانیم اومانیستی قلمداد کنیم. خب من انسان را همانطور که در طبیعت حضور دارد یکی از عناصر طبیعت میبینم. ولی خب جزو عناصر قدرتمند و ارزشمند طبیعت هست ولی قصدم هم این نبوده که یک نوع ارجحیت تاریخی و یا برتری به انسان بدهم. انسان برای من به مانند یک کد میماند. آنجایی که به انسانی اشاره میکنم به گونهایست که انگاری به خودم هم اشاره شده است و بیننده هم احساس میکند که به او اشاره شده است. به همین دلیل هم انسانها در آثارم حالت گنگی دارند. ما چون در یک کشوری زندگی میکنم که تاریخ و تمدن زیادی دارد خیلی این مقوله در نوع پردازش ذهنمیان تاثیر گذار است. ولی من سعی کردهام از این مقوله آن را خارج کنم. و به آثار یک نوع عمومیت بدهم و انسان را از جایگاه ویژه خودش خارج کردهام و او را به یک عمومیت رساندهام. نقاشی دنیای گفتمان کدهاست و نه گفتمان کلمات و من فکر میکنم این کدها بیننده را رهنمون میکند و انتقال معنی انجام میگیرد. متاسفانه در اینجا روایت به جای انتقال معنی تعبیر میشود. به نظر من روایت یک موضوع هست و انتقال معنی چیز دیگری است. به نظر من در نقاشی انتقال معنی صورت میگیرد ولی یک نقاشی هم میتواند روایت گر باشد ولی من سعی کردهام کارهایم به سمت روایتگری نروند.
انتهای پیام/