سرویس تجسمی هنرآنلاین : سیزدهمین دوسالانه عکس ایران پنجم بهمن سال 93 در موزه هنرهای معاصر تهران آغاز به کار می‌کند. این رویداد درحالی برگزار می‌شود که جامعه عکاسی ایران از دهم دی ماه 93 طی ده روز یکی از گردهمایی‌هایی سالانه خود را برگزار کرد و سومین "ده روز با عکاسان" را با مشارکت هفت انجمن تخصصی عکاسی به پایان برد.

پنج روز بعد از اتمام این حرکت، جامعه عکاسی ایران باردیگر دور هم جمع می‌شوند تا در سیزدهمین دوسالانه عکس ایران شرکت کنند. این دوسالانه همچنین امسال یک تفاوت عمده با دوره‌های قبل دارد. امسال وزارت ارشاد با عهده دار کردن انجمن عکاسان ایران در برگزاری این برنامه، باعث شده است اعضای یک انجمن تخصصی امور مربوط به یکی از بزرگترین رویدادهای عکاسی کشور را انجام دهند و با این کار مقدمه دیگری برای رشد و گسترش نهادهای تخصصی و خصوصی را فراهم آورند.

دبیری این دوسالانه را اسماعیل عباسی که در دو دوره قبل نیز دبیر بوده است، برعهده دارد. همچنین نادر داوودی، محمدمهدی رحیمیان، مسعود زنده‌روح کرمانی، اسماعیل عباسی، مجید مسچی، سید مهدی مقیم‌نژاد، سیدعباس می‌رهاشمی و ساعد نیک‌ذات از سوی انجمن عکاسان ایران و عبدالرحیم سیاهکارزاده (رئیس موسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر) و حسین نوروزی (نماینده مرکز هنرهای تجسمی) اعضای شورای برنامه‌ریزی این دوسالانه را تشکیل می‌دهند.

به این ترتیب انجمن عکاسان ایران به عنوان اولین NGO هنری توانسته سیزدهمین دوره دوسالانه عکس را با همکاری مرکز هنرهای تجسمی برگزار کند و پس از دو دوره برگزاری دوسالانه عکس را مجدداً به موزه هنرهای معاصر بازگرداند. بر این اساس برگزاری دوسالانه عکس از تولید، محتوا و تا اجرا به انجمن واگذار شده و این تشکل تعریف، هدف و نگرش مشخص خود را در اساسنامه دوسالانه اعلام کرده است.

شاید عمده‌ترین وجه تفاوت دوره سیزدهم در نسبت با دوره‌های پیشین این رویداد تعیین رویکردی مشخص در هدف گذاری‌های آن است که همانطور که گفته شد در دو بخش آرت فوتوگرافی و رویکرد خلاقه تبیین شده است. موضوعی که به نظر می‌رسد ضرورت دارد ابتدا در اذهان عمومی و البته در میان فعالین این عرصه تشریح شود.

آرت فوتوگرافی محدود به مضمون‌های خاص در عکاسی است؟

شاید رویکرد خاص این دوره از دوسالانه در مرکز توجه قرار دادن آرت فوتوگرافی، هم تحولی نو در برگزاری این رویداد را نوید می‌دهد و هم چالشی جدی در نشانه گذاری عکاسی به مثابه یک حرفه هنری ناب می‌تواند تلقی شود.

جدی‌ترین چالشی که در این خصوص می‌شود متصور شد، بیشتر از هر چیز به دامنه تنوع و تکثر فعالیت عکاسان بازمی گردد که در عرصه‌های مختلفی چون عکاسی خبری، مستند اجتماعی، مد و تبلیغات به تولید عکس مشغولند. چالشی با این مضمون که آیا آرت فوتوگرافی چنان ظرفیتی دارد که بتوان آن را در همه اشکال یاد شده تولید عکس‌ها تسری داد و دارای کارکرد به حساب آورد؟ برای رسیدن به پاسخ این سوال شاید بهتر باشد در این خصوص پیش از هر چیز محتوای فراخوان سیزدهمین دوسالانه عکس ایران را مروری دوباره کنیم تا به مقصود سیاست گذاران این رویداد در پرداختن به این مفهوم نزدیک‌تر شویم.

چنان که در بخشی از متن فراخوان دوسالانه آمده؛ آرت فوتوگرافی به دلیل مفهومی بودن خود، از نظر محتوایی نمی‌تواند به موضوعات بخصوصی محدود شود و همچنین از نظر تولیدی نمی‌تواند در برگیرنده‌ شکل از پیش تعیین شده‌ای از عکاسی باشد. به عبارت دیگر، همه‌ شیوه‌های تولیدی عکس، از مستند گرفته تا عکس‌های دست‌کاری شده، صحنه‌پردازی شده (و از این قبیل) و همه‌ عکس‌هایی که در اصل در ژانرهای پایه دیگری می‌گنجند، همچون عکس‌های پرتره، چشم‌انداز، طبیعت، تبلیغاتی (و از این قبیل)، به شرط برآوردن معیار ساختارمندی پروژه‌ای، ایده‌مندی، هدفمندی و در مجموع، فرآیند مفهومی‌سازی موضوعات و درونمایه‌ها، می‌توانند اعتبار لازم برای حضور در دامنه‌ آرت فتوگرافی را بیابند.

در فراخوان منتشر شده دوسالانه سیزدهم در تشریح کارکردهای آرت فوتوگرافی هم آمده است: "این بخش با تأکید ویژه بر رویکرد آرت فوتوگرافی که مترادف عکاسی مفهومی (conceptual) است، برگزار خواهد شد. آرت فتوگرافی به فرآیندی در عکاسی اطلاق می‌شود که هنرمند طی آن می‌کوشد با استفاده از قابلیت‌های این رسانه، اندیشه‌ مشخصی را به تصویر درآورد. آرت فتوگرافی ساختاری پروژه‌ای دارد، ایده ‌محور است، هدف مفهومی مشخصی را دنبال می‌کند و عمدتاً برای ارائه‌ نمایشگاهی تولید می‌شود. در اینجا، منظور از پروژه، مجموعه‌ای از عکس‌هاست که از پیش برنامه‌ریزی شده و در کنار هم به پیکره‌بندی کار هنری شکل می‌دهند.

نقل اظهارنظر تعدادی از دست اندرکاران برگزاری دوسالانه سیزدهم عکاسی هم ممکن است در روشن‌تر شدن سیاست‌ها در پرداختن به چنین رویکردی مفید واقع شود.

اسماعیل عباسی دبیر دوسالانه سیزدهم عکس با بیان اینکه از دوسالانه اول عکس ایران رویکرد آرت فتوگرافی مورد بحث بوده معتقد است؛" دوسالانه محل عرضه تفکر هنرمند است به همین دلیل عکس‌ها باید همراه با یک بیانیه ارائه شوند و این یک استاندارد بین‌المللی برای دوسالانه‌های عکاسی است. "

گوهر دشتی، عکاس معاصر و عضو هیات انتخاب بخش آرت فتوگرافی سیزدهمین دوسالانه عکس ایران هم با تایید اینکه وجود بخش آرت‎فتوگرافی در دوسالانه قدمی به سمت استانداردهای جهانی در حوزه رویدادهای عکاسی است، می‌گوید: این رویکرد در حرکت مداوم است که به ثمر خواهد نشست. هرچند همین که دوسالانه عکس به یک مسیر درست و حرفه‎ای قدم گذاشته بسیار خوشحال‎کننده است زیرا شما به هر بینال حرفه‏ای و استاندارد که وارد شوید با چنین رویکردی مواجه خواهید شد.

اما کیارنگ علایی، هنرمند عکاس و دیگرعضو هیات انتخاب بخش آرت‎فتوگرافی سیزدهمین دوسالانه عکس ایران از دریچه‌ای دیگر به این مسئله نگاه می‌کند. علایی با طرح این موضوع که رویکرد آرت فوتوگرافی در حقیقت برآمده از تجربه‌های پیشین دوسالانه‌های عکاسی است عنوان می‌کند: "رویکرد آرت‎فتوگرافی در دوسالانه سیزدهم برآیند دو دوره قبلی این رویداد هنری است به این معنا که تک‌عکس‌های متعددی که در دوره‎های قبلی در دوسالانه شرکت داشتند از ایده‎مندی لازم دور بودند و به همین دلیل برگزارکنندگان دوسالانه تصمیم گرفتند با انتخاب بخش مجموعه‎عکس به سمت ایده‎مندی و کار پروژه‎ای حرکت کنند. او همچنین معتقد است؛ مفهوم آرت‌فتوگرافی در عین حال فرا‌تر از این است که تنها به مجموعه عکس محدود شود.

رویکرد خلاقانه؛ رجوع به توانایی‌های عکاسانه

رویکرد خلاقانه یک دیگر از دو بخش اصلی سیزدهمین دوسالانه عکس ایران را شکل می‌دهد. اجازه بدهید بازهم برای روشن‌تر شدن اندیشه برگزار کنندگان این رویداد در نام گذاری این بخش از دوسالانه ابتدا به متن فراخوان رجوع کنیم. در فراخوان دوسالانه و در توضیح بخش رویکرد خلاقانه عنوان شده است:" این بخش به صورت تک عکس بوده و به نگاه و رویکرد خلاقانه عکاسان اختصاص دارد. در اینجا منظور از خلاقیت، رجوع به توانایی‌های عکاس در انتخاب موضوع، سازماندهی بصری و روش بیان است که حاصل این کار به تصویری تأمل برانگیز تبدیل شود. همچنین، منظور از تک عکس تصویری است که بتواند به شکلی مستقل، بی‌نیاز از توضیحات زمینه‌ای و یا همنشینی در کنار تصاویر دیگر، تأثیر خود را به بیننده منتقل کند.

مسعود زنده روح کرمانی مدیرعامل انجمن عکاسان ایران و عضو شورای سیاستگذاری دوسالانه در این ارتباط و با بیان اینکه رشته عکاسی شاید تنها رشته‌ای از هنرهای تجسمی باشد که در آن گستردگی ژانرهای مختلف وجود دارد و آرت فتوگرافی می‌تواند همه ژانرهای عکاسی را با نگاه هنری دربر بگیرد عنوان می‌کند: "برای اینکه دوسالانه عکس را به سمت آرت فتوگرافی سوق دهیم و با توجه به اینکه خلاقیت بخشی از آرت فتوگرافی است، بخش عکاسی خلاقانه را در میان دو موضوع این دوسالانه قرار دادیم تا عکاسانی که نگاه هنریشان در عکس ضعیف است، در این بخش حضور یابند‌ و اینگونه به تدریج به آرت فتوگرافی سوق یابند."

نیوشا توکلیان عکاس و عضو هیات انتخاب آثار سیزدهمین دوسالانه عکس هم درباره اینکه بخش "رویکرد خلاقانه" به عنوان یکی از دو بخش دوسالانه سیزدهم بر چه اهدافی تاکید دارد می‌گوید: "شخصا چندان در قید و بند اسم و عنوان نیستم، معتقدم که دنیای عکاسی در حال تغییر است و نمی‌توان سنتی به عکس نگاه کرد. از سوی دیگر هر شاخه‌ای از عکاسی چارچوب خود را دارد و مهم است که هرکسی در چارچوب خود کار کند. عنصر خلاقیت در همه آثار عکاسی می‌‎تواند وجود داشته باشد حتی کسی که عکاسی خبری می‌‏کند باید ایده‌پرداز و خلاق باشد تا بتوان عکس او را اثر هنری محسوب کرد. به نظر من در این بخش هدف این بوده است که همه عکاسان به این دو نکته یعنی ایده‎‌پردازی و خلاقیت دوباره توجه کنند."

محمد غفوری مدرس عکاسی و یکی دیگر از اعضای هیات انتخاب بخش رویکرد خلاقانه سیزدهمین دوسالانه عکس ایران درباره عنصر خلاقیت و ویژگی‌هایی که موجب خلاقانه بودن یک اثر می‌‎شود معتقد است: "به نظر من اثری خلاقانه است که مضامین نو داشته باشد و یا بیان جدیدی از موضوعات قبلا دیده شده در آن مشاهده شود. همچنین اثر خلاقانه به لحاظ ساختار بصری و فرم نیز باید دارای نکته جدیدی باشد. هنرمند برای آنکه اثری خلاقانه بیافریند باید زمان و مکان خاصی را انتخاب کند به علاوه اثر یک هنرمند باید امضای شخصی داشته باشد. یعنی به گونه‌ای باشد که شکل بیان اثر تا آنجا که ممکن است به او تعلق داشته باشد و با دیدن اثر، مخاطب متوجه شود که اثر متعلق به چه کسی است.

سیزدهمین دوسالانه عکس ایران از راه می‌رسد

سیزدهمین دوسالانه عکس ایران از یکشنبه 5 بهمن ماه کار خود را آغاز می‌کند. فرصتی برای تمامی هنرمندان و دوست داران عکاسی که حاصل تصمیم گیری برگزار کنندگان این رویداد را در خصوص رویکرد‌هایش از نزدیک و رودررو مشاهده کنند. چه سیاست گذاران این رویداد سخن از نزدیک کردن دوسالانه به سوی استانداردهای جهانی بگویند و چه رویکردهای تعیین شده در سیزدهمین دوسالانه عکس ایران را برآمده از ضرورت‌های عکاسی امروز ایران معرفی کنند، نمایشگاه دوسالانه بهترین فرصت برای ارزیابی میزان موفقیت برگزار کنندگان در پرداختن به ضرورت‌های عکاسی ایران و ترسیم افقی مطلوب برای جامعه بزرگ عکاسان ایرانی خواهد بود.

انتهای پیام/