سرویس تجسمی هنرآنلاین : فرم در بردارنده محتوی می‌شود وقتی اندیشگی حاکم باشد. قالب می‌شود چارچوبی برای بیان آنچه باید بماند. ذهن را چارچوبمند کردن فرا‌تر از هر قالبی، اندیشه ورزی می‌خواهد. چه آن زمان که "آه" را در قالب صلب بتن ریخته و شماره‌ای روی آن درج می‌شود، چه آن هنگام که عکسهای یادگاری فروبستگان یادمانی می‌شود برای حجم خاطرات.

محمود محرومی هنرمندی است مفهومی. بدان معنی که آثارش عمدتا دربر دارنده مفاهیمی هستند که در لایه‌های نخست قابل فهم نیستند. ارجاعاتی هستند به موضوعی بیرون از حیطه رسانه‌هایش. موضوعاتی هستند که برای فهمشان نیازمند به دانستن هستیم. دانستنی که از خاطرات انسانی ریشه می‌گیرند. خاطراتی که در حافظه جامعه انسانی مشترک است.

"آه"ها از مجموعه قرنطینه‌ها را در لایه اول مبهم می‌ابی. بلوک‌های سیمانی که با شماره‌ای مشخص شده‌اند. چه ناگاه اما پرده بر می‌افتد وقتی می‌فهمی بن مایه این بلوک‌های شماره خوردهٔ منفرد، کیسه‌هایی هستند پر شده از آه مادرانی که فرزندی در محبس دارند. یادمانی برای حسرت نور چشم‌های بی‌سو. و چه تلخ می‌شوی چون می‌فهمی که قبرِ بتن آجینِ احمد فتح الله‌زاده بن مایه این مکعب‌های سخت و سرد هستند. یا آنگاه که با تنها صدای حاکم بر فضای آران روبرو می‌شوی که همزنی است نه برای ورز دادن خمیر، که خرده عکسهای دیده بستگان را در هم می‌آمیزد تا ماده‌ای شود برای قالبهایی که دیده بستگان را جاودانه کند و چه خوب یادمانی می‌شود برای آن ششصد فریم عکسی که خمیر نشده‌اند.

ده سال پیش را همه ما هنوز خاطره مندیم. آنگاه که درقاب رسانه ملی آن مرد آمد و گفت که ما نفت را بر سر سفره مردم می‌اوریم. و چه ساده لوح بودند مردمانی که باور کردند. اما دریغ که آن نفت وعده داده شده بوی متعفنش از شیشه نوشابه‌های کهریزک به مشامشان خورد، آنهم چهار و اندی سال بعد و هنوز هم شیشه نوشابه‌های آن سال سیاه استعمال می‌شوند و "کهریزک کولا" می‌شود خاطره و نوستالژی دور ما مردمان، ولو اینکه شیشه جایش را با برنز بدل کند. و چه ماده‌ای بهتر از برنز سخت و مانا برای یک خاطره شکستنی، شکستنی‌تر از شیشه‌های نوشابه در دکه‌های آن شهر جنوبی پایتخت.

آن زمان که مسیح بر صلیب جای گرفت و حواریون از صلیب عیسی ناصری نمادی ساختند بر جاودانگی مظلومیت، شاید نمی‌دانستند این وسیله شکنجه زینتی می‌شود برای زیبا شدن خشونت. ابزار شکنجه شد نماد زیبایی و بر گردن مردمان و دیوار‌های خانه‌ها نشست. و انسان باز نفهمید این تجسم خشونت چرا زیباست. این زیبایی را ارجاع به کدام بخش از حافظه تاریخی بشر می‌دانند؟ نماد ظلم است یا نماد مظلوم؟ شاید‌‌ همان زیبایی را با خود یدک می‌کشد که پرچم‌های برافراشته از تفاخر و تعصب ملی به مردمان القا می‌کند. پرچم‌هایی که بر شیئی اروتیک جا خوش می‌کنند تا عده‌ای از به اهتزاز درآمدن آن برخودببالند. پرچم‌ها همیشه نشانه‌ای هستند از پایداری مردمان شکست خورده. پایداری‌ای که روزی می‌شود نماد استقامت و روزی دیگر نشان از توحش فاشیسم دارد. اما هر دو سر این تفاوت بر یک چیز استوار است؛ "پایه پرچم" که راست نگه می‌دارد نماد‌ها را.

محرومی نشانگان را باز می‌نماید. یادآوری می‌کند که هر جسمی برای خود چند معنا را در بر دارد. معانی پوشیده در لفافه‌هایی چند لایه. دستگاه زیبایی‌شناسی او یا صلب است به مانند بتن یا کثیف است و عفن آلود مانند نفت خام. اما همه در یک چیز مشترکند، خاطره جمعی انسان. خاطراتی که باید یادمان باشند و به یادمان بیاورند که نباید فراموش کرد. نباید از خاطر برد و باید مدام تذکارشان داد برای مایی که فراموش می‌کنیم چه بر سرمان رفته و می‌رود. ما یادمان می‌سازیم از ماده. بتن و سنگ را حک می‌زنیم به نام خاطرات که مانایشان کنیم. برنز را شکل می‌دهیم که اسطورگان و مفاخر را ثبت کنیم. محرومی اما نه به سراغ ثبت مفاخر می‌رود و نه از اسطورگان یادمان‌هایش را بر پا می‌دارد. یادمان‌های محرومی ثبتی است از آنچه خواستند فراموش کنیم. ازآنچه می‌خواهند که دیگر یادمان نباشد. یادمان می‌ماند اما...

محسن ثقفی

گزارش تصویری مرتبط