سرویس تجسمی هنرآنلاین: طی مدیریت های پیشین موزۀ هنرهای معاصر، هرگاه فرصتی برای خبرنگاران رسانه ها در نشست های خبری پیش می آمد بلافاصله از مدیران وقت موزه دربارۀ گنجینۀ موزۀ هنرهای معاصر سئوال می کردند تا شاید ابهاماتشان درمورد گنجینه برطرف شود و مدیران وقت موزه نیز هر بار، از دادن پاسخ های واضح و صریح طفره می رفتند و در مقابل پافشارهای خبرنگاران می گفتند خودشان هم از جزئیات آثار گنجینه اطلاعات درستی در دست ندارند و با این پاسخ بر ابهامات و پرسش های خبرنگاران حوزۀ هنرهای تجسمی بیش از پیش می افزودند.
مجید ملانوروزی با به عهده گرفتن مدیریت کنونی موزه و همچنین عهده دار شدن ریاست کل مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دی سال 1392، تاکنون رویهای متفاوت از دیگر مدیران موزه در ارتباط با رسانهها در پیش گرفته است. او ازآغاز ریاست و مدیریت خویش تاکنون در هیچ نشست خبری ، به صورت عمومی در مقابل خبرنگاران حوزۀ تجسمی ظاهر نشده است، اما برگزاری دو نمایشگاه قابل تأمل و ارزشمند در آغاز مدیریت وی بر موزۀ هنرهای معاصر؛ یکی نمایشگاه "آثار چاپهای دستی گنجینۀ موزۀ هنرهای معاصر" و دیگری "نوسنتگرایی در هنر معاصر ایران" که در حال حاضر در موزه دایر است، همچنین خبرهایی که جسته و گریخته از برخی تحولات در حوزه هنرهای تجسمی کشور و نیز درخشش آثار هنرمندان ایرانی دررویدادهای هنری برون مرزی و حضور فعالانۀ او درمحفل ها و نمایشگاه های هنری کشور به گوش میرسد. همۀ اینها نشان از تلاش و اقدامات پیگیرانه او به عنوان رئیس مرکز هنرهای تجسمی و مدیر موزۀ هنرهای معاصر دارد. این دو عامل؛ یعنی دوری گزیدن وی از رسانه ها و همینطوراقدامات در خور تأمل وی تاکنون، مرا بر آن می دارد تا به عنوان نماینده ای از صنف و گروه رسانهها به
دیدارش بروم و در واقع، باب رویارویی با رسانهها را به نوبۀ خود و از این سو بگشایم.
گفتوگو با مجید ملانوروزی را با "گنجینه موزه هنرهای معاصر" آغاز می کنم تا شاید برای این راز سر به مهر نیز گشایشی باشد. در ادامۀ این گفتوگو، ملانوروزی به اهداف، برنامهها و اقدامات دیگرش هم اشاره می کند.
گفتوگویمان را با آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر آغاز کنیم. لطفاً با توضیحی کلی درباره آثار گنجینه، تعداد این آثار را روشن کنید؟
بخشی از آثار گنجینه موزه در سال ۵۶ خریداری شد. حدود ۱۵۰۰ اثراز این مجموعه مربوط به هنرهای غربی است و دیگر آثار گنجینه را هم هنر معاصر ایران تشکیل میدهد که بخش بیشتر آن بعد از انقلاب خریداری شده و حدود ۲۰۰۰ اثر گنجینه، ایرانی است. در مجموع، آثار گنجینه شامل حدود ۳۵۰۰ اثر میشود که طی مدیریتهای قبلی و جدید موزه، حدود ۵۰۰ اثر از آثار ایرانی گنجینه، به دلیل ضعف کیفی و هنری آنها و برای اینکه دیگر آثار اصلی و مهم گنجینه به دلیل کمبود جا صدمه نبینند، خارج از گنجینه نگهداری میشوند. به این ترتیب اکنون در کل، حدود ۳۰۰۰ اثر در گنجینه نگهداری میشود.
با این توضیح میتوان دریافت، با وجود برگزاری نمایشگاههای مختلف از آثار گنجینه، هنوز تمامی آثار گنجینه به نمایش در نیامده است.
بله، خیلی از این آثار نمایش داده نشده است، چون خیلی از آثار به نمایش گذاشته شدۀ گنجینه براساس موضوعات نمایشگاهها به نمایش در آمدهاند و نمیشود همۀ آثار گنجینه را بدون موضوعیت و فقط صرف اینکه آثار گنجینه هستند به نمایش گذاشت. تلاش ما این است موضوعاتی را برای نمایشگاهها تعیین و تعریف کنیم و منطبق با آن، آثاری از گنجینه را که تاکنون دیده نشدهاند به نمایش بگذاریم. مثلاً در نمایشگاه چاپهای دستی خارجی گنجینه حدود صد و اندی اثر تاکنون دیده نشده بودند و وقتی پیگیر چاپ کتاب این نمایشگاه بودیم، متوجه شدیم ۶۰ اثر خارجی چاپ دستی گنجینه به دلیل کمبود جا در نمایشگاه ارائه نشدهاند و میتوانیم آنها را در نمایشگاههای بعدی به نمایش بگذاریم.
شما به کمبود جا در این نمایشگاه اشاره میکنید در حالی که در این نمایشگاه تعدادی از سالنهای کوچکتر گالریهای ۴ و ۵ موزه خالی بودند!
شاید گردانندۀ این نمایشگاه و مدیریت هنری آن صلاح را بر این دیدهاند که چنین چینشی برای این آثار داشته باشند و شاید چون تعدادی از این آثار، تکنیکهای مشابهی داشتند، نیازی به نمایش همۀ آنها در نمایشگاه احساس نشده است.
تصمیم ندارید برای گنجینه اثری خریداری کنید؟
باتوجه به اینکه موزه هنرهای معاصرچندان بزرگ نیست و فضای زیادی برای نگهداری آثارهم به لحاظ نمایشگاهی و هم به لحاظ گنجینه ندارد، سعی میکنیم کمترین آثار هنری را برای گنجینۀ موزه بخریم چون امکان نگهداری ازاین آثار را نداریم مگر اینکه آثار شاخص و باارزشی باشند. از سوئی دیگر، با شرایط اقتصاد کنونی کشور اقدام بیهودهای است که بخواهیم آثار هنرمندان خارجی را با صرف هزینههای خیلی زیاد به آثار گنجینه بیفزایم و سعیمان بر این است که هنر ایران را در خارج از کشور بیشتر مطرح کنیم و سبب معرفی این آثار را به موزههای جهان شویم. تاکنون روی هنر ایران سرمایهگذاری زیادی نشده و تا الان هم بیشتر هنرمندان تلاش کردهاند که خود را به جهان بشناسانند و دولت برای معرفی هنر ایران در این سالها خیلی هدفمند عمل نکرده است. به طوری که اغلب آثارهنری ما در کشورهای خارجی در خانههای فرهنگ و در مراکز دولتی به نمایش گذاشته میشد وبا این شرایط، فقط ایرانیان مقیم آن کشورها به دیدار آثار میآمدند. اما الان باید برنامهریزی کنیم تا هنر ایران را در فضاهای تخصصی و جاهایی که آثار دیگر هنرمندان جهان دیده میشود معرفی شود. اگر امکان مالی هم باشد آثار هنرمندانی که هم راستا با فرهنگ ما هستند یا از لحاظ هنری میتوانند تأثیری در فرهنگ هنرمندان معاصر کشور بگذارند، خریداری میشود و البته همۀ اینها باید هدفمند و برنامهریزی شده باشد.
آیا با امانت سپاری آثار گنجینه به موزهها و نمایشگاههای خواهان این آثار در کشورهای دیگر و دریافت مبالغی از این طریق میتوان به تأمین بخشی از بودجه برای موزه پرداخت؟ شاید با در پیش گرفتن این روش بتوان امکان مالی و شرایط لازم را برای معرفی هنر ایران به کشورهای غربی و یا خرید آثار هنری جدید برای گنجینه فراهم کرد؟
حدود ۶۰ درصد آثار نمایشگاه چاپهای دستی خارجی گنجینه که به نمایش درآمد، در سال قبل خریداری یا اهدا شده بودند. آثاری مانند آثار هنر مکزیک، "گونتراوکر" و "هاینس مایک" آثار جدید گنجینه در این نمایشگاه بودند. ما به دنبال این فرصتها هم هستیم تا اگر شرایطی برای خرید آثار یا حتی مراودات و تعاملهای فرهنگی پیش آید از آنها بهره ببریم.
اما آثار جدیدی را که نام بردید ظاهراً خریداری نشدهاند، بلکه آثار اهدایی به گنجینهاند. آیا به غیراز این آثار، آثار جدید ی هم در گنجینه وجود دارد که خریداری شده باشد؟
مهم این نیست که این آثار خریداری شدهاند یا نشدهاند، بلکه مهم این است که در هر حال این آثار به گنجینه اضافه شدهاند.
اما با شرایطی که توضیح دادید به نظر میرسد اگر این تعداد آثار هم اهدا نمیشد، همچنان اثری به آثار گنجینه اضافه نمیشد!
یقیناً موزه هنرهای معاصرشرایط و امتیازاتی دارد که این آثار به آن اهدا شده است. اما ساده و صریح میگویم که من به عنوان مدیر موزه هنرهای معاصر به دنبال این نیستم که در شرایط حاضر اثر خارجی برای گنجینه خریداری کنم مگرآنکه شرایط خوبی برای خرید آثار فراهم شود یا اینکه بخواهیم پازل ناقص ماندۀ بعضی آثار گنجینه راکامل کنیم. مثلاً اگر دیدیم از دوره امپرسیونیسم گنجینه چند کار کم است و با خرید آنها بخش امپرسیونیسم گنجینه تاحدودی کامل میشود باید آنآثار را خریداری کرد یا اینکه اگر در گنجینۀ ما که بزرگترین مجموعۀ هنر پاپ آرت جهان را دارد، اثری در زمینۀ پاپآرت کم بود موزه باید در پی کامل کردن آن مجموعه باشد. اما اینکه موزه بدون در نظر گرفتن چنین نگاهی فقط به دنبال خرید یک سری آثار خارجی باشد نیازمند وجود امکاناتی است و اگر چنین امکانی هم باشد، اولویت سرمایهگذاری برای هنر معاصر ایران است. کما اینکه موزه هنرهای معاصر هم از همان ابتدا و با توجه به مکاتباتی که برجای مانده، اصلاً برای هنر معاصر ایران ساخته شده است. امیدواریم شرایط مالی دولت جمهوری اسلامی ایران به آن حد برسد که بتواند در همۀ حوزههای فرهنگ و هنر داخلی و بینالمللی سرمایهگذاری کند.
در دورههای قبلی مدیریت موزه بارها شاهد بودیم که آثار خارجی گنجینه به دیگر موزههای جهان امانت داده شده است، آیا در قبال این امانتدهیها مبلغی هم دریافت میشود و اگر بله، آیا میتوان روی این مبلغ برای رونقبخشی گنجینۀ موزه یا معرفی هنر ایران ـ طبق سیاستی که میخواهید در پیش بگیرید- حساب کرد؟
نه، معمولاً بین موزهها مرسوم است که وقتی آثاری را به یکدیگر امانت میدهند پولی در این بین رد و بدل نمیشود و اغلب بحثهای بیمه ای، هزینههای بستهبندی آثار، حمل ونقل وبرگشت آثار مطرح میشود و اگر احیاناً مبلغی هم در این قبال داده شود خیلی کم است و به حدی نیست که بتوان با آن اثری را خریداری کرد.
آیا امانتدهی آثار گنجینه درقبال دریافت مبلغ آن نمیتواند در ارتباط با گالریهای خصوصی کشورهای خارجی یا حتی گالریهای خصوصی داخل کشور برای درآمدزایی موزه کارساز باشد؟
این راهکار میتواند قابل بررسی باشد. ما هم اکنون در حال انجام دادن این کار به صورت برپایی تور نمایشگاهی هستیم وبخشی از درآمدهای حاصل از فروش بلیطهای تور برای ما سودبخش است، اما برپایی این تورها مبالغ بیمهای سنگینی برایمان به همراه دارد و به همین دلیل نمیخواهیم خیلی با گالریها همکاری داشته باشیم. از سویی دیگر، تحریمها و سوء نیتهای تحمیل شده از طرف دول غربی ممکن است برای نمایشگاههایی که خیلی رسمیت ندارند و ما در آنها شرکت میکنیم مشکل ساز باشد و ممکن است جلوی درآمدهای حاصله از این نمایشگاهها را به عنوان بخشی از داراییهایی که طلب دارند بگیرند و حسابهای ما مسدود شود. این است که ما معمولاً سعی میکنیم بیشتر با موزههای معتبر جهان در حال مراوده و تعامل باشیم، موزهها و نمایشگاههایی که تعهد بازگشت این آثار را داشته باشند. همکاری ما با موزهها هم شرایطی دارد؛ نمایشگاههای این موزهها باید موضوعیت داشته باشند، موزهها مربوط به هنر مدرن باشند یا اینکه پروژه نمایشگاهیشان راجع به تابلوهایی باشد که در گنجینۀ موزه است. در حال حاضر هم براساس مراوداتی که داشتیم بخشی ازآثار هنر ایران شامل آثار خانم بهجت صدر وآثار آقای بهمن محصص را به موزه هنر مدرن پاریس امانت دادهایم و این آثار سپس به موزه "ماکسی" رُم میروند. ما در این ارتباطها در جستجوی یک فرصت اقتصادی نیستیم، بلکه فرصتی فرهنگی را برای معرفی هنر معاصر ایران مد نظر داریم.
با توجه به اینکه ساختمان موزه و تأسیسات آن با گذشت زمان دست نخورده باقی مانده و تدابیر نگهداری آثار همچنان مربوط به سی و اندی سال پیش است، آیا نگهداری آثار گنجینه اطمینان بخش و ایمن است؟
ساختمان موزه ۴۰ ساله است و در آن زمان با استانداردهای روز درست شده بود. الان هم باید سیستم موزه به روز بشود، دستگاههای خنک کننده آن در تابستان و گرم کنندههای آن در زمستان باید کار بکند و بنده هم از زمانی که مدیریت موزه را عهده دار شدهام از بخش خصوصی هم در این زمینه کمک گرفتهام و سعی کردهام تا به صورت دائمی در موزه مستقر شوند. در این زمینه از خودمان نیزهزینه میکنیم و چندان به سیستم تأسیسات وزارت ارشاد بسنده نخواهیم کرد. درگنجینه هم مشکلی وجود ندارد، اما به لحاظ ساختاری نورهای آنجا گرم است وعلاوه برمصرف بالای لامپها، از نظر حرارتی هم برای اثر موزهای خیلی مناسب نیستند. نیازهای تأسیساتی موزه را درخواست دادهایم و کارها را دنبال میکنیم و ارشاد هم حدود یک میلیارد تومان در این زمینه تأمین بودجه کرده است و انشاءالله که بتوانیم این موارد را برطرف کنیم.
در دورۀ مدیریت آقای شالویی این بحث پیش آمد که در برگزاری نمایشگاهها باید جنبۀ موزهای "موزه هنرهای معاصر" حتماً حفظ شود. طبق برنامههایی که شما اشاره کردید ظاهراً قرار است همچنان جنبۀ موزهای این مکان حفظ شود، اما از طرفی قرار است برگزاری دوسالانهها در موزه پی گرفته شود که در اینصورت جنبۀ موزهای آن به ماهیت نگارخانهای و نمایشگاهی تغییر محتوا خواهد داد. لطفاً توضیحتان را برای این دو وضعیت متناقض بفرمایید؟
معمولاً در همه موزههای دنیا این چنین است که یک سری نمایشگاههای ملی با قابلیت موزهای برگزار میشود. در این سالها، دوسالانهها اعتبار خود را از دست داده بودند یعنی یا برگزار نمیشدند و یا آثاری دراین دوسالانهها به نمایش در میآمد که چندان کیفیت مناسبی نداشتند چون بسیاری از اساتید بزرگ هنری در این بیینالها شرکت نمیکردند. هم اکنون تداوم برگزاری این بیینالها، اصلیترین کار تخصصی است که بنده به دنبالش هستم. این بیینالها نه توسط دولت که حتماً باید توسط انجمنها و نهادهای هنری برگزار شوند و ما فقط باید به انجمنها کمک کنیم تا بتوانند این بیینالها را برگزار کنند و از آنجایی که انجمنهای هنرهای تجسمی مکانی وسیع برای برگزاری نمایشگاههایشان میخواهند، ما هم این شرط را برای آنها گذاشتیم که هرنمایشگاهگردانی که بتواند در حد و قوارۀ "موزه هنرهای معاصر" نمایشگاهی ملی یا بینالمللی را تدارک ببیند، موزه از آن استقبال میکند و ما میتوانیم در فرصتهایی که موزه آثار گنجینه یا مجموعه آثار موزهای را به نمایش نمیگذارد، نمایشگاههایی از این دست را برگزار کنیم. البته هدف ما این نیست که هرنوع بیینالی را اینجا برگزار کنیم. مثلاً بیینالهای خوشنویسی و نگارگری ازجمله دوسالانههایی است که در آنها هنرهای سنتی مطرح میشود و موزۀهنرهای معاصر جایگاه نمایش این آثار نیست. امّا اگر آثارهنری، معاصر و در راستای آثاری که در گنجینه نگهداری میشوند مثل پوستر، عکس، نقاشی باشند، آثاری ارزشمند و درحد ملی باشند و بتوان نمایشگاه با کیفیتی را از این آثار ترتیب داد، در آن صورت است که موزه را در اختیار این جریان هنری قرار خواهیم داد.
اما فکر نمیکنید اگر همین چند دوسالانهای که به آن اشاره کردید در موزه برگزار شود، ممکن است به ماهیت و تعریف موزهای "موزه هنرهای معاصر" خدشه وارد شود؟
باید توجه داشت که دوسالانهها همیشگی نیستند و هر دوسالانهای به مدت یک ماه در موزه برگزار میشود. علاوه بر نمایشگاههایی از این دست، هم اکنون نمایشگاه گردانهایی مشغول گردآوری آثاری برای ما هستند و در همین راستا، نمایشگاه بعدی ما از آثار جمعآوری شدهای است که جنبۀ موزهای دارند و به همراه بخشی از آثار گنجینه به نمایش در خواهند آمد. موزه فقط محلی برای نگهداری آثار نیست، موزه زمانی زنده است که ادامۀ آثار گردآوری شده در موزه را همچنان بررسی کنید؛ محل پژوهشی است که باید بتواند آثار هنری را در زمان جلو ببرد. حال این آثار میتواند آثار نمایشگاهی یک بیینال باشد یا آثار یک نمایشگاه شهرستانی. در این میان، مهم؛ کیفیت آثار به نمایش درآمده در آن است. من در طول مدیریتم از هر جریانی که بتواند آثار بزرگی را در موزه به نمایش بگذارد، استقبال میکنم.
از سویی دیگر، بسیاری از هنرمندان درجه یک کشورمان فقط در صورتی در بیینالها شرکت میکنند که نمایشگاه آنها در محل معتبری مانند موزۀ هنرهای معاصر برگزار شود و ما اگر که بخواهیم هنر ایران را ارتقاء دهیم باید از این فرصت به نفع هنر ملیمان استفاده کنیم. برگزاری این بیینالها در موزه به شرط کیفیت بالای آثار آنهاست و باید نمایشگاهی باشد که موزه اعتبار هنری آن را بپذیرد، حال این نمایشگاه میتواند توسط بخش خصوصی گردآوری شده باشد یا آثار یک بیینال یا حتی یک جشنواره باشد، فرقی نمیکند و اگر کیفیت آثار در حد و قوارۀ آثار ملی موزه و درجه یک باشد و یک حرکت ملی هم باشد، برگزاری آن در موزه هنرهای معاصر بدون اشکال است و در این راستا سعی میکنیم آثاری را به نمایش بگذاریم که برای فضای فرهنگی ـ هنری کشور جریانساز باشند.
تاکنون چنین بوده که نمایشگاههای آثار گنجینه موزه معمولاً در مدت محدود سه- چهار ماهه برگزار میشدند، این درحالی است که هر سال، گروه علاقهمندان جدید هنرهای تجسمی به جمع علاقهمندان قدیمیتر اضافه میشوند و به دلیل محدودیت زمانی این نمایشگاهها، فرصت دیدن آثار گنجینه را از کف میدهند. تصمیم ندارید زمان بیشتری را برای نمایشگاههای مربوط به گنجینه اختصاص دهید؟
همواره به دنبال ایجاد شرایطی هستیم که آثار موزه به صورت همیشگی دیده شوند و حتی نمایشگاههایی که جنبۀ ملی یا بینالمللی دارند را بتوانیم در موزه برگزار کنیم. ما تلاش داریم حداقل در سه تا پنج گالری موزه آثار گنجینه به صورت دائمی به نمایش گذاشته شوند تا نسلهای مختلف بتوانند این آثار را ببینند. اما من فکر میکنم سه - چهار ماه، زمان کافی و مناسبی برایدبرگزاری نمایشگاههای گنجینه باشد. چون اگر بخواهیم فقط آثار گنجینه را ارائه دهیم، بدون اینکه نمایشگاه دیگری را برگزار کنیم، بادر نظر گرفتن اینکه ۳۰۰۰ اثر در گنجینه است و موزه گنجایش نمایش بیش از ۳۰۰ اثر را در هر نمایشگاه نمیتواند داشته باشد، برگزاری ۱۰ نمایشگاه که هر نمایشگاه به مدت ۴ ماه ادامه مییابد، خود به تنهایی ۴۰ ماه از وقت نمایشگاهی موزه را پر میکند. برای برطرف شدن محدودیت فضا و به تبع آن محدودیت زمانی موزه هنرهای معاصر در برگزاری این دست از نمایشگاهها، در حال حاضر دو برنامه در ارتباط با توسعۀ موزه هنرهای معاصر با جدیت دنبال می کنیم. یکی، پیگیری تفاهمنامهای با شهرداری است که بر اساس آن میخواهیم شعبۀ دوم موزۀ هنرهای معاصر را در تپههای عباسآباد تأسیس کنیم. پروژۀ دوم هم توسعه موزه هنرهای معاصر در بخش "گذر فرهنگ و هنر" در ضلع شمالی موزه است که اکنون در دست هنرمندان صنایع دستی قرار گرفته است.
علاوه براین، برای تنوع بخشیدن به نمایشگاههای موزه، تصمیم داریم که هرنمایشگاهی با جریان هنری متفاوت و تازه تری از نمایشگاههای قبلی برگزار شود تا نشان دهندۀ یک نوع روند تاریخی یا فکری در هنر باشد و تأثیر و تأثرش را نسبت به زمان حال و گذشته معلوم کند. یکی از نمایشگاههایی که هم اکنون برهمین اساس برگزار میکنیم نگاه نو به سنت در آثار مختلف و با نگاههایی متفاوت است. در هر دورهای آدمی میتواند نگاهی ویژه و متفاوت به سنتهایش داشته باشد و در این نگاههاست آثاری پدید میآید که با دورههای قبلی متفاوت است.
شنیدهام که قرار است کتاب آثار گنجینه چاپ شود، لطفاً در این باره بیشتر توضیح دهید.
ـ خوشبختانه در دولت جدید، هنرمندان مطالباتی دارند که آنها را از طریق رسانهها مطرح میکنند و این برای ما فرصتی است که معایب کارمان را بدانیم و با هنرمندان تعامل داشته باشیم. یکی از مطالبات هنرمندان این است که آثار گنجینه با آمدن روی سایت و چاپ شدن، به صورت شفاف مستند شود تا معلوم شود چه آثاری در گنجینه است و ما در تلاشیم تا یک سال آینده همۀ آثار گنجینه روی سایت بیاید و با چاپ این آثار به صورت کتاب، آنها را معرفی کنیم. ۳۰۰۰ اثر گنجینه در چند کتاب چاپ خواهد شد، یک کار پژوهشی است و این آثار توسط نویسندگانی بررسی میشوند و راجع به آنها نوشته میشود و سعیمان بر این است که موضوعات هر کتاب جدا باشد. دراین کتابها، بخشهایی از آثاری که به لحاظ فرهنگی امکان چاپشان نیست راهم به چاپ میرسانیم. کتاب اول به زودی چاپ میشود و آثار چاپ دستی گنجینه را در بر میگیرد. به این دلیل اولین کتاب گنجینه در حوزه چاپ دستی منتشر میشود چون آخرین نمایشگاه گنجینه مربوط به آثار چاپی گنجینه بود. از این فرصت استفاده کردیم و در کنار آثار نمایشگاهی چاپهای دستی، آثاری را هم که در نمایشگاه نبودند در این کتاب چاپ میکنیم. در دیگر حوزههای نقاشی، عکس و حجم هم قرار است به همین صورت عمل شود. مثلاً ممکن است ما نمایشگاهی از عکسهای گنجینه برگزار کنیم و در پی آن، همۀ آثارعکس گنجینه را در یک جلد کتاب به چاپ برسانیم.
برهمین اساس، قرارداد عکاسی از آثارگنجینه بسته شده و عکاسی از آثار شروع شده و چون قرار است عکسهایی با کیفیت از این آثار گرفته شود احتمالاً حدود یک سال عکاسی از آثار گنجینه به طول میانجامد. با ناشری خارجی هم صحبت کردهایم تا این کتابها را به صورت بینالمللی چاپ کنیم تا ناشران جهانی هم بتوانند آنها را با نام موزه پخش کنند.
پایان بخش اول گفتوگو
مریم نظری