سرویس تجسمی هنرآنلاین// روزنامه "فرانکفورتر آلگماینه" به تازگی گزارشی در خصوص گنجینه آثار هنری موزه هنرهای معاصر تهران به تاریخ 13 می 2014 منتشر کرده است ؛ گزارشى در ستایش این مجموعه که به بهانه برپایى نمایشگاه چاپ دستى و بازگشت آثار پیکاسو ،ون گوک ، وارهول ، مونش ... از زیرزمین موزه هنرهاى معاصر تهران به روى دیوارهاى موزه انتشار یافته است.
فرانکفورتر که از روزنامه هاى شاخص در زمینه هنر در آلمان و اروپاست در این مطلب که یک صفحه تمام به آن اختصاص داده شده تلاش مى کند شهروندان غربی را متوجه این معدن طلای هنر یا گنجینه ای عظیم و با ارزش معادل دو کامیون محموله از جنس طلا _ به زعم نویسنده گزارش- کند ؛ گزارشى که در عین حسن نیت اشتباهات آمارى هم دارد که با توجه به قطع ارتباط نسبى موزه هنرهاى معاصر تهران با دنیا در هشت سال گذشته کمى تا قسمتى طبیعى به نظر مى رسد!
این گزارش به قلم " تی یمو هگ" نه تنها شیفتگی اش به مجموعه موزه هنرهای معاصر تهران را به هیچ وجه پنهان نمی کند، همین جا است که از "جاناتان جونز" کارشناس هنر بریتانیایی قول می آورد که : " این سرزمین روی معدن طلای هنر مدرن نشسته است."
گنجینهای از قرن 19 تا دهه 70 میلادی
لحن ستایش آمیز " تی یمو هگ" به وضوح نشان می دهد که وجود چنین گنجینه ای در ایران اگرچه برای جهان غرب خبر تازه ای نیست اما نسبت به اطلاع یافتن از جزئیات و سیاهه دقیق این مجموعه بسیار کنجکاو اند. نگاه کنید که در این گزارش چگونه با حسرت از این شاهکارهای هنری یاد می شود: " در این مجموعه آثاری از قرن 19 تا دهه 70 میلادی می توان یافت. ون گوگ و پیکاسو، نولده و مونش ، کاندینسکی و کله ، میرو و مونه ، شاگال و دالی ، دگا و بکمان ، گوگن و بیکن." و به راستی که چه سیاهه شگفت انگیزی است گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران.
تهیه این گزارش با سفر اخیر مجید ملانوروزی مدیرکل مرکز تجسمی معاونت هنری ارشاد و رئیس موزه هنرهای معاصر تهران به فرانسه و دیدار از نمایشگاه " ایران تاریخ ناویراسته " همزمان بوده است زیرا " تى یمو هگ " نقل قول هایى از ملانوروزى هم دارد ؛ او در بخش هایى از این گزارش مى نویسد : " مرد اصلی که آثار هنری را علنی در معرض نمایش قرار می دهد ، مجید ملانوروزی است . این مرد 48 ساله حرکت خود را از خیلی وقت پیش در فضای فرهنگی کشورش آغاز کرد و مدت دو دهه در وزارت فرهنگ وارشاد تهران مشغول به کار و در ضمناً در حوزه کتاب کودکان مشغول بود . از 2 مارس ، او سرپرست جدید موزه هنرهای معاصر تهران است . موزه ای که سرجمع 1500 مجموعه اثر هنری مدرن غربی را تا به امروز موفق شده از چشمان کنجکاوان مخفی کند.حالا او از ماموریت سیاسی شفاف پیروی می کند.او (در گفتگویی) به این روزنامه گفت: "رهبر ما سال 2014 را سال فرهنگ نامیدند. ما تمایل داریم پل فرهنگی بزنیم تا تصورمان به حقیقت نزدیک شود" . و " ما مشتاقیم که (درهای)هنر گشوده شود. "
درست است که در سه دهه اخیر آثار این مجموعه به ندرت از ایران خارج شده اند اما نگارنده درگزارش اش به اشتباه چنین عنوان می کند که اساسا آثار گنجینه طی 35 سال هرگز حتی از مخزن موزه هنرهای معاصر تهران خارج نشده و به نمایش در نیامده اند در حالی که به دفعات و البته هربار بخشی از این آثار در سالهاى ٧٨ تا بهار ٨٤ خورشیدى در گالری های این موزه در معرض دید علاقمندان قرار گرفته اند و جالب است که اتفاقا همین روزها بخشی از آثار چاپ دستی این گنجینه نیز هم اکنون در موزه به نمایش درآمده اند.
" تی یمو هگ" در اثر اطلاع نادرستش در بخشی دیگر از این گزارش ، به نقاشى "جکسون پولاک" به عنوان تنها اثر گنجینه موزه که امکان نمایش عمومی یافته استناد می کند و تلاش دارد تا به صورت تقریبا مفصل به زیروبم این اثر بپردازد. او در این گزارش می نویسد:" یکی از ارزشمندترین آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران ، تابلوی " نقاشی دیواری زمینه قرمز هندی" است که در سال 1950 توسط نقاش سبک "نقاشی عمل گرایانه" جکسون پولاک خلق شد. بی ذوقان ( بی هنران ) می گویند بدحالی هنرمند همراه با درهم برهمی چندرنگ بدون زحمت در آن (تابلو) وجود دارد اما کارشناسان هنری آثار پولاک را در ردیف شاهکارهای تاریخ هنر می بینند؛ که (آثارش) مطابق با آزادی غیر موجه در غرب رمزگذاری شده ."
هگ در بخشی دیگر از گزارش خود هم به ارزش این اثر پرداخته و می نویسد: "برای این تابلو در سال 2003 ، خریداری ناشناس مبلغ 105 میلیون دلار پیشنهاد داده بود. حتی امروز ارزش این تابلو بالغ بر 250 میلیون دلار تخمین زده می شود. این تابلوی هنری به ابعاد 44/2 در 83/1 متر یکی نادر ترین آثار هنری است که در جهان خلق شده است؛ دو سال پیش این تابلو در نمایشگاهی از پولاک در ژاپن به نمایش در آمد. به هر حال مسیر گذشته با برخی از مشکلات همراه بود. درست همان سال گمرک ایران این تابلو را ضبط کرد. به این دلیل توقیف شد که وزارت فرهنگ به اداره گمرک بدهی داشت ."
سایقه امانتسپاری آثار گنجینه و اشتباه فاحش گزارشگر
اشاره " تی یمو هگ" در حقیقت به اثری از جکسون پولاک برمی گردد که حدود دو سال پیش برای ارائه در نمایشگاهی از مجموعه آثار این هنرمند در ژاپن از سوی موزه هنرهای معاصر تهران در اختیار دولت این کشور قرار گرفت ؛ گویا جناب " هگ " نمى داند بسیار پیش از این ها ، در نیمه دوم ٧٠ خورشیدى ، روزگار ریاست دکتر سمیع آذر در موزه هنرهاى معاصر ، ١١ امانت سپارى از سوى تهران به موزه هاى مهم دنیا انجام شد ؛ موزه هایى در کشورهاى نظیر سوییس ، انگلیس ، فرانسه... که در فهرستگانش ژرژ پمپیدو و... دیده مى شود.
غیر از این تابلو "نقاش و مدلش" اثر پیکاسو هم از سوی موزه هنرهای معاصر تهران و در سال 89 به موزهای در زوریخ سوئیس امانت داده شد تا در کنار دیگر آثار گردآوری شده از پیکاسو در یک نمایشگاه بزرگ به نمایش عموم گذاشته شود. این اثر به قیمت 100 میلیون دلار از سوی کشور سوئیس بیمه شد که این قیمتگذاری از سوی نهادهای رسمی در خارج از کشور و گروهی از کارشناسان داخلی انجام گرفت.
تابلو "ترینیداد فرناندز" اثر هنرمند هلندی "وان دُنگن" نیز سومین اثری بود که در اواخر دهه 80 از گنجینه خارجی موزه هنرهای معاصر تهران به مقصد هلند خارج شد و بعد از 6 ماه نمایش در نمایشگاهی از آثار این هنرمند به کشور بازگشت .این تابلو نیز به قیمت 60 میلیون دلار قیمتگذاری و از سوی کشور هلند بیمه شد.
هگ در بخش پایانی گزارش خود هم بدون آنکه بتواند از وسوسه تخمین ارزش تقریبی آثار گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران خودداری کند در نهایت شگفتی عنوان می کند: "چگونه می شود به طور دقیق ارزش این گنجینه را که شامل حدود 1500 اثر است مشخص کرد ، تنها تخمینی که می شود زد این است که ارزش آن لااقل 3 هزار میلیارد یورو است."
فرانکفورتر در این گزارش با ارجاع خوانندگانش به سفر على مرادخانى معاون هنرى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى و ملانوروزى به اروپا چنین ارزیابى مى کند که دولت میانه روى ایران در پى بازگشایى درهاى موزه هنرهاى معاصر تهران است تا دنیا این سرمایه بزرگ را به تماشا بنشیند.
گنجینه موزه هنرهای معاصر یکی از مهمترین و کاملترین مجموعه شاهکارهای هنر تجسمی
در هر صورت لااقل بر هیچ یک از ما پوشیده نیست که موزه هنرهای معاصر تهران صاحب گنجینهای ارزشمند و بینظیر از بهترین آثار هنرمندان بزرگ جهان و یکی از ده موزه برتر هنر معاصر جهان است، آن هم به واسطه داشتن آثاری منحصر به فرد و شاهکارهایی از بزرگترین هنرمندان نقاش و مجسمهساز اروپایی و آمریکایی.
اهمیت این آثار به اندازهای است که "ادوارد لوسی اسمیت" مورخ انگلیسی و منتقد مطرح هنر معاصر جهان درباره این مجموعه گفته است: "موزه هنرهای معاصر تهران یکی از مهمترین و کاملترین مجموعه شاهکارهای هنر تجسمی معاصر جهان را در اختیار دارد. گنجینه این موزه با در بر داشتن آثاری از آغاز دهه 1870 تا پایان دهه 1980 تصویری جامع از رویدادهای مهم پیشرفت و توسعه هنر نقاشی و مجسمهسازی غرب از طلوع امپرسیونیسم تا پیروزی مینیمالیسم ارائه میکند."
این مورخ برجسته همچنین معتقد است که مجموعه آثار موزه هنرهای معاصر تهران مهمترین مجموعه هنری در این دوره زمانی در خارج از مرزهای اروپا و آمریکای شمالی در جهان است.
هرچه باشد، گزارشی که در "فرانکفورتر آلگماینه" منتشر شده به وضوح گویای کنجکاوی جهان از مجموعه ای است که بخشی از اعتبار و تشخص هنری ایران را نشان می دهد. به نظر هم می رسد که حالا حالاها کنجکاوی ها و گمانه زنی های رسانه ای حول و حوش این مجموعه کم نظیر ادامه داشته باشد. لااقل تا زمانی که غربی ها هم فرصت دیدن این مجموعه را روزی و جایی پیدا کنند.