هشتمین نمایشگاه انفرادی امیر حسین دلبری در کنار نمایش ١٢٠ قطعه جواهرات هنرى ؛ رونمایی کتاب "جواهرات شاعرانه " او که مشتمل بر گزیده اى از معروف ترین مجموعه هاى او در فاصله سالهاى ١٣٨٧ تا ١٣٩٢ است را نیز به همراه داشت. تازه ترین نمایشگاه این هنرمند که هم اکنون در گالری "روژ" برپا است بهانه گفتوگویی با او رافراهم کرد.
آقای دلبری سوالی که در مورد شما و همکارانتان وجود دارد این است که چرا شما این رشته را جواهرسازی هنری یا جواهرات معاصر مینامید؟ ما معمولا به چیزی جواهر میگوییم که سنگی قیمتی در آن به کار رفته باشد و کارهای شما تنها با فلزاتی مثل نقره ساخته میشود.
-باوجود اینکه دایره واژگان زبان فارسی بسیار غنی است اما در حوزه کاری ما گویا لغتی کم است. ما در زبان فارسی هم برای سنگهای قیمتی و هم برای دستساختههایی که سنگ قیمتی در آن به کار رفته است جواهر میگوییم. ممکن است فکر کنید که ما میتوانیم از واژه "زیورآلات" به جای جواهر استفاده کنیم اما واژه زیورآلات بیشتر بدلیجات و کارهای ارزانقیمت را در ذهن تداعی میکند. جواهرات معاصر نیز ترجمه لغوی عنوان این رشته در انگلیسی و یک رشته هنری است که از دهه 80 در آمریکا و اروپا آغاز شده و بسیار گسترده است. این نوع جواهر بیشتر در گالریها جای دارد و کمتر به شکل عمومی تولید میشود.
یک دلیل این موضوع هم شاید آقای کارهای آقای تناولی باشد که به شکل کوچک و به عنوان انگشتر و گردنبند ساخته شدند و به آنها جواهرات آقای تناولی میگویند و این احساس به وجود آمد که اینها جواهر هستند گرچه نگینی روی آنها وجود ندارد.
-این موضوع در مقدمه کتاب پرویز تناولی نیز آمده است. در این مقدمه آقای تناولی میگوید: نمیدانم جواهر نامیدن این کارها درست است یا خیر اما به دلیل جا افتادن این کلمه است که از آن استفاده میکنم. بخش دیگری از این مسئله این است که اگر به معنی لغوی آن دقت کنیم میبینیم کلمه جواهر که از ریشه جوهر ساخته شده است به شیئی اشاره دارد که درونمایه و جوهری دارد. اما در واقع از نظر من آن سنگ فقط یک سنگ قیمتی است اما جوهر و درونمایه در هنر معاصر از اهمیت بیشتری برخوردار است. این موضوع را در نقاشی نیز میتوان دید در نقاشی کلاسیک هنرمند یک پرتره را با تمام جزییات خلق میکرد اما امروز هنرمندان معاصر با دم دستیترین متریال اثری هنری خلق میکنند زیرا برای آنها تنها مفهوم و درونمایه ای که درباره آن صحبت میکنند اهمیت دارد. در این حوزه نباید فراموش کنیم که آقای تناولی تسلط بسیار بیشتری در حوزه هنرهای تجسمی داشته و کارهایشان از این نظر که در عین مدرن بودن ایرانی نیز هست اهمیت دارند.
کمی درباره سابقه هنریتان صحبت کنید. شما در سایر رشتههای تجسمی مثل حجم هم کار کردهاید؟
-من دوم ابتدایی بودم که نام مرا در کلاس خوشنویسی نوشتند. کمی که بزرگتر شدم به کلاس سفالگری حجم رفتم و در این زمینه نیز کار کردم. شغل خانوادگی ما جواهرسازی بود اما از آنجا که این کار خیلی خشک و بازاری است من علاقه چندانی به آن نداشتم. سالها بعد شروع به ساخت کارهایی کردم که ترکیبی از حجم و سفال و جواهرسازی بود. البته من این کارها را ارائه نمیکردم چون خیلی مخاطب پسند نبودند. در همین زمان بود که با دوستی که در ایتالیا تحصیل کرده بود آشنا شدم. او وقتی کارهای مرا دید گفت این همان هنری است که در اروپا به آن جواهرسازی معاصر میگویند و تو نوع ایرانی آن را انجام میدهی. این موضوع باعث شد روی این شیوه بیشتر کار کنم. این شیوه بسیار نو بود و من در ابتدا اعتماد به نفس چندانی برای ارائه کارهایم نداشتم، بیشتر کارها با قیمت پایینی به فروش میرسید و من تنها به دنبال این بودم که مخاطب با کارهایم آشنا شود. به مرور و با ساخت مجموعه خوشنویسی کارم روند صعودی ملایمی داشت و در مجموع آثارم از سوی مخاطب دیده شد.
یعنی شما مستقیم از جواهرسازی شروع کردید و در زمینه حجم به شکل جدی کاری نکردهاید؟
-چرا من حجم را با استادان مختلفی کار کرده بودم اما شغلی که برای کسب درآمد انتخاب کردم جواهرسازی بود. گفتم جواهرسازی به شکل سنتی اش مورد علاقه من نبود به همین دلیل بیشتر به حجم و خوشنویسی علاقه داشتم. در نهایت ترکیب این دو باعث شد که کارهای من در زمینه جواهرات هنری شکل بگیرد.
از کارهای شما پیداست که سابقهای از حجم پشت آنها وجود دارد اما آیا شما خودتان نسبتی میان حجم و جواهرسازی میبینید؟
-هدف من از ابتدا این بوده که آثار از مجسمه دور نشوند و البته حجمهایی کاربردی باشند که بتوان در زندگی روزمره از آنها استفاده کرد. در مورد بسیاری از کارها میتوان گفت که بیشتر از آنکه جنبه راحتی آنها دارای اهمیت باشد به ویژگیهای هنری توجه شده است.
کمی درباره شکل تولید آثارتان صحبت کنید. از جواهری که ما آن را به عنوان جواهر هنری میشناسیم چه تعداد ساخته میشود؟
-ما حداکثر از هر کار 20 نسخه تولید میکنیم. دلیل این موضوع ین است که قیمت اثر پایینتر بیاید و مخاطب راحتتر بتواند آنها را تهیه کند. اما نسخههای سه و پنجتایی نیز در میان آثارم وجود دارد. البته کارهای تکنسخهای نیز هست که مخاطبان خودش را دارد. البته یک سری از کارها هستند که قابلیت تکثیر دارند اما در مقابل در مجموعه جدیدم کارهایی نیز وجود دارند که حتی اگر بخواهم نمیتوانم دوباره عین آنها را خلق کنم مثل یک تابلوی نقاشی که نمیتوان از روی آن نسخه دومی خلق کرد. یک موضوع را نیز در نظر داشته باشید؛ من هم مانند بسیاری از همدورهایهایم میتوانستم از ایران بروم اما ترجیحم همیشه این بوده است که بمانم به همه دوستان و اطرافیانم نیز توصیه میکنم که در ایران بمانند زیرا اگر همه بخواهند بروند سرانه فکری کشور افت میکند. جواهرسازی ایران در معرض نابودی است و کسانی که در این زمینه کار میکنند نباید به بهای کمی راحتتر زندگی کردن آن را به حال خود رها کنند. در مورد تیراژ کار این نکته را نیز بگویم به عنوان کسی که میخواسته جواهرسازی معاصر را معرفی کند از خواستههایم خودم کوتاه آمدهام و حتی خوشنویسی را به دلیل جلب مخاطب انتخاب کردم چون عقیده دارم مخاطب باید پله پله با این هنر آشنا شود. انتخاب خوشنویسی آگاهانه بوده است. در بسیاری از هنرهای ایرانی همیشه خوشنویسی بوده است و جزو علاقه مردم است. ادبیات نیز چنین خصوصیتی دارد به همین دلیل انتخاب این دو در کنار هم بهترین راه بود که جواهرات معاصر را به مخاطب معرفی کنم.
حال که درباره طرح ها صحبت کردید بد نیست به بخش دیگری از طرحهایی که در آثار شما مشاهده میشود اشاره کنیم. استفاد از نقشهای ساسانی در کنار خوشنویسی به چه دلیل بوده است؛ این طرح ها شناخته شده نیستند و اگر در عنوان کارهای شما نوشته نشود عموم مخاطبان متوجه سابقه این نقوش نخواهند شد.
-ترجیح من این بوده است که آثارم در زندگی عمومی مردم وجود داشته باشد. این کار باعث میشود که مردم با این موتیفها آشنا شوند. حتی مثلا مشابه آرم شرکت معروفی مثل پوما که یک پلنگ را نشان میدهد در میان نقوش دوران ساسانی وجود دارد درحالیکه ما اصلا از چنین موضوعی خبر نداریم. نطر من این است که به جای آنکه این همه به غرب نگاه کنیم به شرق توجه داشته باشیم. ببینیم در نقاشی شرق چه اتفاقی در حال وقوع است یا چه منابعی وجود دارد. به عنوان مثال تاثیر فضای منفی در نقاشی شرقی موضوعی بوده است که من در بسیاری از این جواهرات از آنها استفاده کردهام.
به جز این موتیفهایی که از خوشنویسی یا نقشهای دوره ساسانی در کارهایتان هست چه عناصر دیگری را معاصرسازی کرده و در کارهایتان استفاده کردهاید؟
-نقوشی که پیش از اسلام وجود داشته است بیشتر نقوشی انسانی و اروتیک هستند. این نقوش بعد از اسلام به نقوش گیاهی و اسلیمی تبدیل شدند. با این حال به دلیل آنکه این طرحها را همان هنرمندان کار میکردند با وجود اینکه نقوش گیاهی هستند اما شما میتوانید به راحتی فیگورها را در نقوش گیاهی دوره اسلامی تشخیص دهید. بر همین اساس من در بعضی کارها سعی کردم که با اضافه و حذف بعضی از عناصر به نقشهای اسلیمی مثل بته جقه فرم یک فیگور را بدهم. به طور کلی ما درباره جواهرات معاصر صحبت میکنیم. در این نوع از آثار ما از یک موتیف یا نقشمایه برداشت هنری داریم. این کاری است که در مجموع انجام میشود اما به نظر من اینکه من با استفاده از این نقوش چه حرفی میخواهم بزنم معاصر کردن آن موتیف است.
شما در کارهایتان تنها از فلز استفاده میکنید. چرا سنگها در آثار شما جای ندارند؟
-یکی از ویژگیهای جواهرات معاصر این است که اهمیتی به سنگها و فلزات گرانقیمت نمیهد. اما شخصا ترجیح دادهام که فرم بیشتر جلوه داشته باشد. از طرفی به دلیل نوعی لجبازی با جواهرسازی سنتی ترجیح دادهام که استفاده از سنگ را فراموش کنم.
جواهرات هنری معمولا ادیشن های کمی دارند به همین دلیل بحث اقتصاد این نوع هنر موضوع قابل توجهی است. عموما در فروش آن کالایی سودآور است که تعداد قابل توجهی از آن ساخته شود. در یک جواهر معاصر فروش مثلا پنج نسخه ممکن است هزینه ابتدایی ساخت آن را تامین کند و نسخه ششم به بعد است که ممکن است برای هنرمند سودآور باشد. این در حالی است که از یک کار استقبال شود و فروش خوبی داشته باشد. شما درمورد این وضعیت چه نظری دارید؟
-دقیقا این نقطه جایی است که این هنر در آن پیشرفت نکرده است. جواهرسازی معاصر هنر گرانقیمتی است؛ این هنر بانی خاصی ندارد و کسی نیز از آن حمایت نمیکند. شخصا با توجه به توانایی و امکاناتی که در اختیار دارم هر ترم به دو نفری که در کلاسم از همه بهتر هستند یک فرصت شش ماهه میدهم تا از تمام امکانات و ماشینآلات و وسایل آتلیهام استفاده کنند. اما من یک نفرم و هر شش ماه میتوانم به دو نفر کمک کنم تا هنرمندان این رشته را ساپورت کنم. از طرفی من با دولتی شدن این هنر مخالفم چون جذابیت الانش را نخواهد داشت.
به نظر شما آیا هنرمندان این رشته به جایی رسیدهاند که بتوانند از طریق جواهرات معاصر درآمد کسب کنند یا همواره باید شغل دومی در کنار این کار داشته باشند؟
-اگر جواهرسازی معاصر به معنای واقعی آن پذیرفته شود راهی برای ارتزاق هنرمندانش خواهد بود هرچند در موقعیت کنونی که کسانی که از این طریق زندگی میکنند متاسفانه به انگشتان یک دست نمیرسند.
در این شرایط چشمانداز خوبی میبینید؟ با توجه به اینکه ما شاهد برگزاری نمایشگاههای متعدد جواهرسازی معاصر در گالریها هستیم در صورتیکه تا چند سال قبل گالریداران این رشته را به عنوان هنر قبول نداشتند. به نظرم این نکته مهمی در این هنر است.
-بله من چشم انداز بسیار خوبی برای جواهرات هنری میبینم. این موضوع واقعا قابل توجه است که خبر نمایشگاههای جواهرات در صفحه تجسمی گالریها کار میشود در حالیکه این خبر جایی در بخشهای هنری نداشت. البته باید دید که این چشم انداز چند ساله است. من در مجموع دارم تلاش میکنم در سبکهای مختلف حتی آبستره جواهر بسازم. تلاش در این حوزه برایم مهم است زیرا در مورد آن احساس مسئولیت میکنم. حداقل تلاشم را کرده ام و دست کم در اموزشگاههای مختلف به آموزش این رشته پرداختهام. تلاشها برای این رشته پایانی ندارد اما من کاری که باید انجام دهم را ادامه میدهم.
از سخنانتان در این مصاحبه برمیآید که پرونده آثار خوشنویسی را بسته اید و دیگر سراغ آن نخواهید رفت.
-البته این دلیل بر این نیست که من کار خوشنویسی طراحی نکنم همانطور که جواهر ساختن با خوشنویسی به این معنا نیست که در خانه سراغ قلم و مرکب نروم و چیزی ننویسم. ولی ترجیح من این است که الان دیگر این کار را نکنم چون سره و ناسره کردن خوشنویسی در جواهرات در معرض خطر است و شما نمونههای خیلی بد این کار را حتما دیدهاید. دوره خوشنویسی دوره خوبی بود و ارتباط خوبی با مخاطب داشتم. شاید دوره بعدی کارها تا این اندازه پرمخاطب نباشد اما دوست دارم که این بخش جدید را در کارهایم تجربه کنم.
فکر میکنید کی منتظر کارهای جدیدتان باشید و آیا کتاب میشوند؟
-خیلی از کارهای من الان آماده هستند. در کل سه مجموعه آماده دارم که از بین آنها یکی باید انتخاب شود که در صورت نمایش از آن مجموعه کتاب هم منتشر خواهد شد. انتخاب اینکه کدام مجموعه را به نمایش بگذارم کار سختی است. چیزی که الان مشغول کار روی آن هستم ترجمه یک مجموعه کتاب سه جلدی درباره جواهرسازی معاصر، تاریخچه جواهرسازی معاصر و جلد سوم درباره فکر کردن معاصر به جواهرسازی معاصر است. کارها ترجمه شده اما هنوز به ادیت و بازخوانی و دقت بیشتر است. کار دیگری که به انجام آن علاقه دارم و انجام آن را نیز شروع کردم انتشار کتابهای آموزش تصویری جواهرسازی است.
حرکت کلی شما به کدام سمت است؛ قصد دارید همچنان به سمت هنری جواهرسازی پیش روید؟ هرچند هم جواهرسازی و هم سایر هنرهای ما هنوز مخاطب خاص دارد و باید به همین سطح از مخاطب در آنها اکتفا کرد.
-شاید انتخاب مدیای جواهرسازی برای من یه این دلیل بوده که مخاطبهای بسیاری را با هنرهای تجسمی آشتی دهم. از طرفی خیلی دوست دارم که هنرمندان مختلف در این رشته کار کنند؛ آنچه در ذهن من وجود دارد این است که ما ناگزیریم با این شرایط جامعه، برای ارائه دادن هنرهای تجسمی به سمت جواهرات معاصر حرکت کنیم. دلیل این موضوع این است که هم سرعت زندگی مردم اجازه داشتن آثار هنری در ابعاد بزرگ را به ما نمیدهد و هم ابعاد خانههای امروز ما به شکلی نیست که بتوان یک مجسمه یک یا دو متری در آن قرار داد. جواهرات معاصر به سرعت در حال حرکت به سمت هنرهای تجسمی است و مخاطبان خاص جذب این آثار خواهند شد هرچند من دوست دارم مخاطب عام را نیز مد نظر داشته باشم.
ممکن است روزی در حراجیها یک اثر جواهرسازی معاصر ببینیم؟
-بله مطمئن باشید این اتفاق خواهد افتاد به شرطی که جواهر سازی مثل عکس نگاتیو نداشته و تک نسخهای باشد.
انتهای پیام/