در آستانه فصل تابستان و ماه مبارک رمضان، گالری ها به سنتی دیرینه تعطیلات تابستانی را پیش رو خواهند داشت. به این ترتیب به نظر می رسد که نمایشگاه های فعلی آخرین نمایشگاه های نیمه اول سال باشند، سالی که با فعالیت چشمگیر گالری ها آغاز شد و هنوز هم تا پیش از آغاز تابستان به نسبت پربار است، سالی که با حضور چهره های بنام و آشنای تجسمی همراه شد، سالی که موزه هنرهای معاصر حتی اقدام به برگزاری نمایشگاه چاپ از مجموعه گنجینه اش کرده است و سالی که این نوید را می دهد که در پایان سال بتوان آن را سالی موفق ارزیابی کرد، هر چند که همه چیز منوط به نیمه دوم سال هم هست، به خصوص که بر اساس یک قانون نانوشته و سنتی دیرین، نیمه دوم سال و فصول پاییز و زمستان همواره فصولی شلوغ تر بوده اند و گالری ها معمولابرای این دو فصل نمایشگاه های مهم تری را تدارک می بینند. در اینجا نگاهی داریم به چند نمایشگاه برگزار شده در ماه گذشته، مروری که البته کامل نیست و به چند نمایشگاه مهم مثل نمایشگاه قاسم حاجی زاده در گالری ماه و... نمی پردازد. ولی شمایی است کلی از نمایشگاه هایی که در طول ماه گذشته در تهران برگزار شد.
نمایشگاه "شبانه ها"، از چند مجموعه مختلف گرد آمده است. همین نکته باعث می شود که نتوان نمایشگاه را در یک کلیت قضاوت کرد در مجموعه لباس های عروسی، لباس ها ماهیتی انسانی پیدا می کنند و به عنوان عنصر بصری غالب چشم بیننده را به سمت خود می کشند.
نمایشگاه "دایر/ بایر3" مجموعه جدید بیژن اخگر از چند جهت قابل بررسی است. هر چند هم در نوشته نمایشگاه و هم در اخباری که از نمایشگاه منتشر شد، بر وجه سمبلیک آثار تاکید شده بود ولی چنانچه رضا مرادی هم در بروشور نمایشگاه نوشته بود، این وجه تنها یکی از وجوه این نمایشگاه است.
"پرسه ها ذهن مربعی" بیانگر بسیاری از خصایص عکاسی معاصر است. اگر تا چندی پیش، قاب مربعی یادآور دوربین های قطع متوسط بود، الان بیش از هر چیز یادآور اینستاگرام و قاب بندی محبوب این شبکه اجتماعی پربازدید است. به این ترتیب نمایشگاه پرسه های ذهن مربعی با ارجاع به این خصیصه جدید عکاسی شکل می گیرد.
نمایشگاه بیژن اخگر در گالری اثر
نمایشگاه "دایر/ بایر 3)، مجموعه جدید بیژن اخگر از چند جهت قابل بررسی است. هر چند هم در نوشته نمایشگاه و هم در اخباری که از نمایشگاه منتشر شد، بر وجه سمبلیک آثار تاکید شده بود، ولی چنانچه رضا مرادی هم در بروشور نمایشگاه نوشته بود، این وجه تنها یکی از وجوه این نمایشگاه است. خود مرادی در این نوشته به بررسی تکنیکی آثار هم می پردازد، تاکید هنرمند بر حذف عمق، احتراز کاملش از پرسپکتیو باعث می شود که توجه بیننده بیش از پیش به وجه سمبلیک آثار جلب شود. مجموعه "دایر / بایر 3" مجموعه هنرمند از اتوبوس ها، شرکت های حمل و نقل بین شهری و چیزهایی از این دست است، بدنه اتوبوس ها، خود اتوبوس ها یا تابلوهای شرکت های حمل و نقل در آثار او به کرات به کار رفته اند. جدای از وجه سمبلیک و تعبیر کردن اتوبوس ها به انسان و کوشش برای توضیح وضعیت انسانی که از نوشته مرادی در بروشور نمایشگاه برمی آید، به نظر می رسد که کار هنرمند با کلمات اهمیت بیشتری داشته باشد: بیشتر آثار نمایشگاه بر اساس نوشته یی که در بوم می بینیم نامگذاری شده اند. این نامگذاری یکی از نکاتی است که به ما یادآور می شود که چقدر نوشته ها در مجموعه اخگر اهمیت دارند، هنرمند در تعدادی از آثار از تکه چسبانی استفاده کرده است و عکسی تکرارشونده را بر سطح بوم چسبانده است. این تکه از چند جنبه قابل بررسی است، اول از همه به شکل یک عنصر بصری کوچک بر مهم ترین و تکرارشونده ترین عنصر بصری قاب ها تاکید می کند، به واسطه اینکه مجموعه از اتوبوس ها به عنوان بصری استفاده کرده، مستطیل فرم بصری تکرارشونده بوم هاست که ما آن را مدام در ابعاد و اندازه های مختلف می بینیم، چنانچه می توان گفت که خود ساختار نقاشی ها از نسبت و رابطه همین مستطیل های درون قاب حاصل می شود، در مواردی که آثار کمی از حالت فیگوراتیو فاصله می گیرند و به سمت انتزاع میل می کنند، این رابطه نقشی مهم تر ایفا می کند و ما را به کلیت اثر درگیر می کند. به این ترتیب همین مستطیل کوچک چسبانده شده، به شکلی شماتیک بر این عنصر بصری تکرارشونده اشاره دارد و چشم بیننده را به یافتن روابط جدید سوق می دهد. از سوی دیگر اما، تکرار کلمه "خواسته" که روی این تکه ها نقش شده، مدام بر اهمیت کلمات بر بوم تاکید می کنند. نوشته هایی که در اکثر موارد بی معنی هستند، به شکلی نوشته شده اند که قابل خواندن نباشند، یا اگر هم قابل خواندن باشند، به نظر بی معنی می رسند. از یک سو می توان فرض کرد که هنرمند از خود ماهیت بصری کلمات و نوشته ها استفاده کرده است، ولی از سوی دیگر بازی زبانی هنرمند با کلمات قرار است ما را با شکلی از بازی زبانی درگیر کند که سال ها قبل در آثار مارسل دوشان مثلانمود پیدا کرد، شوخی با کلمات آشنا، تغییر دادن آنها که به شکلی از آشنایی زدایی زبانی منجر می شد و ماهیتی مرموز و در عین حال طنازانه به آثار می داد، اتفاقی که کم و بیش به همان شکل در مجموعه "دایر/ بایر 3" هم می افتد و کلمات از یک سو ماهیت بصری صرف پیدا می کنند و از سوی دیگر ماهیتی طنازانه به آثار می دهند.
نمایشگاه تهمینه منزوی در گالری راه ابریشم
نمایشگاه تهمینه منزوی در گالری راه ابریشم، تحت عنوان "عروسان مخبرالدوله" گویا ماحصل دو مجموعه از آثار این عکاس است. با مراجعه به صفحه خود هنرمند روی وب سایت گالری راه ابریشم خواهیم دید که بخشی از عکس های نمایشگاه از مجموعه مزون های عروسی است و بخشی از عکس ها هم از مجموعه خیاط ها. حال این دو مجموعه در کنار هم قرار گرفته اند و تحت یک عنوان در این گالری به نمایش درآمده اند. هرچند که دو مجموعه مجزا از لحاظ مضمونی شباهت های فراوانی با هم دارند، ولی از منظر حال و هوا، نوع نگاه و نحوه پرداختن به موضوع اختلافات زیادی با هم دارند که تا حدی درستی نمایش شان در کنار هم را با تردید مواجه می کند. در مجموعه لباس های عروسی، خود لباس ها ماهیتی انسانی پیدا می کنند و به عنوان یک عنصر بصری غالب چشم بیننده را به سمت خود می کشند. در این مجموعه، تضاد رنگ سفید لباس عروس با در و دیوار، نوع ترکیب بندی ها و تاکید مداوم هنرمند بر تک افتادگی لباس های عروسی حسی از غم غربت را به وجود می آوردند که ممکن است به شکل های مختلف تاویل شود، هم امکان کلی گویی هایی چون بررسی وضعیت بشری را به بیننده می دهد و هم امکان ربط دادن این لباس ها به وضعیت زن معاصر ایرانی و بالطبع ربط دادنش به زن بودن عکاس و گفته هایی از این دست. ولی به شکلی ساده این آثار نشانگر یک حال و هواست و اگر نخواهیم از آن برای تفاسیر پیچیده یی از این جنس استفاده کنیم، به سادگی می توانیم آنها را شکلی از بیان اکسپرسیو بنامیم که هنرمند حال و هوایی (شاید شخصی را) را به بینندگان نشان می دهد. در مجموعه خیاط ها ولی حال و هوا کاملابا مجموعه فعلی متفاوت است، اولاکه در این مجموعه دیگر نه فقط با لباس های تک که با انسان هایی واقعی مواجهیم به همین دلیل وجه نشانه یی یا نمادینی که به احتمال زیاد از مجموعه لباس های عروس به ذهن متبادر می شد، دیگر معنایی ندارد. در مجموعه خیاط ها همه چیز به معنای خودش است، خیاط ها خیاطند و لباس ها لباس. در این مجموعه ما بیشتر با عکس هایی مواجهیم که چندان قصد تعبیر کردن یا توضیح دادن یک موقعیت را ندارند بلکه به سادگی دارند یک شکل از زندگی و یک حرفه را به ما نشان می دهند. حال و هوای این مجموعه دوم برخلاف مجموعه اول مفرح تر است، هم به خاطر وجود آدم در آنها، هم به این خاطر که کسانی که در عکس می بینیم در حال خوشمزگی کردن هستند و هم از آن رو کنتراست سیاهی و سفیدی مجموعه اول در این مجموعه جای خود را به خاکستری ها مختلف داده است. "عروسان مخبرالدوله" به خاطر همین حال و هوایش قابل تامل است، چون برخلاف موارد مشابه بر مضمونش تاکید بیش از حد نمی کند و بیننده را آزار نمی دهد. نمایشگاه رامتین زاد در گالری اعتماد
نمایشگاه "شبانه ها"، در گالری اعتماد از چند مجموعه مختلف گرد آمده است. همین نکته باعث می شود که نتوان نمایشگاه را در یک کلیت قضاوت کرد. هر چند که هنرمند کل آثار را ذیل عنوانی یکسان گردآوری کرده، ولی هر مجموعه مستقلاچه از منظر مضمونی و چه از نظر نوع رفتار و شیوه اجرا با مجموعه های دیگر متفاوت است. در حالی که در مجموعه نوح، هم از منظر ارجاع به اسطوره ها، تاکید بر یک فیگور مرکزی و رابطه اش با عناصر بصری دیگر به مضمون اصلی تبدیل می شود، در دیگر مجموعه با عناصر بصری متفاوتی مواجهیم. در مجموعه آتش بازی، نوع ضرب قلم ها مثلاکاملابا نوع ضرب قلم ها در مجموعه نوح متفاوت است. در این آثار کوچک تر این مجموعه آتش بازی در مرکز بوم تصویر شده است و در آثار بزرگ تر، آتش بازی به عنوان یک عنصر بصری ثابت در کنار یک منظره دیگر کار شده است. در این مجموعه با تکرار خطوط رنگی در هر دو فضا مواجهیم، چه فضایی که به آتش بازی اختصاص داده شده و چه فضایی که به مهمانی یا جشن مربوط است، هنرمند با تکرار همان خطوط یکسان همرنگ در هر دو محیط این دو فضای مختلف را به هم وصل می کند. در صحنه های مهمانی، پرده ها خاصیت گروتسک پیدا می کنند، چه هنرمند از نقاب حیوانات استفاده فراوان کرده و با تکرار کردن همان خطوط آتش بازی در خطوط محاطی ماسک ها بر ماهیت غیرانسانی یا فضای غیرانسانی حضار در گالری تاکید کرده است. در مجموعه نوح آنچه بیشتر به چشم می آید کارکرد خطوط مواجی است که قرار است دریا را یادآور باشند. در آن مجموعه، چنانچه ذکر شده، یک عنصر بصری ثابت (نوح) با عناصری چون آب، کشتی ها، ماهی ها و... در تعارض است و به این شکل ماهیتی نمادین هم پیدا می کند. در تک کار حاضر در نمایشگاه که صحنه یی از مراسم به دار آویختن در امریکاست، هم این تعارض بین دو سطح بوم دیده می شود. اهمیت این تعارض از این رو است که هنرمند می کوشد با در کنار هم نهادن عناصر متضاد در دو فضای مختلف، به بازی ای مابین طبیعت و انسان دست پیدا کند. به این ترتیب نوح تبدیل به نمادی از ماهیت انسانی می شود که دارد می کوشد تمدن انسانی را از میان توفان ها نجات دهد، در آتش بازی ها مهمانی تبدیل به جشنی وحشیانه می شود که در آن تمدن خاصیتی وحشیانه به خود می گیرد و به ذات طبیعی اش برمی گردد و در صحنه به دار آویختن در امریکا انسان هایی که ناظر صحنه اند به تدریج به حیوان تبدیل می شوند. بیشتر نقاشی های این دوره هنرمند ما را به یاد داستان "جزیره دکتر مورو" می اندازند، داستانی که بر اساس این تعارض ساخته شده است، تعارض مابین وجه متمدن و متوحش انسان. پس بیهوده نیست که در دو حجمی که در نمایشگاه می بینیم هم بر این ماهیت تاکید شده، خرس به عنوان شبیه ترین موجود به انسان و آدمی که انگار در حین دگردیسی به مرغ ساخته شده است. هر دو حجم بر همین تعارض اشاره می کنند و آن را برجسته می سازند. هنرمند مجموعه به نمایش درآمده را "شبانه ها" نامیده که بیشتر یادآور جیمز ویسلر است، تا تاکید بر فضای سیاه، آنچنان که هنرمند می گوید ولی به نظر می رسد که این عنوان احتمالاباید بر رمز و رازی اشاره کند که در تعارض بین این خصیصه انسانی یافت می شود. نمایشگاه آکو سالمی در گالری 6
"پرسه ها ذهن مربعی" بیانگر بسیاری از خصایص عکاسی معاصر است. اگر تا چندی پیش، قاب مربعی یادآور دوربین های قطع متوسط بود، الان بیش از هر چیز یادآور اینستاگرام و قاب بندی محبوب این شبکه اجتماعی پربازدید است. به این ترتیب نمایشگاه پرسه های ذهن مربعی با ارجاع به این خصیصه جدید عکاسی شکل می گیرد. قاب بندی مربعی در طول دهه های مختلف یکی از اشکال فرعی قاب بندی محسوب می شد، قاب بندی ای که بیشتر به کار عکاسان حرفه یی می آمد، چون هم ترکیب بندی عناصر در آن مشکل است و هم اینکه به خاطر مرسوم بودن قاب مستطیلی دوربین های 135 و قطع متوسط ریال قطع مربعی بیشتر در دسترس عکاسان حرفه یی بود تا در دسترس عموم. ولی حال و با جا افتادن قطع مربعی در اینستاگرام و در عین حال با اضافه شدن امکان عکاسی با قاب مربع در دوربین های عکاسی و به خصوص گوشی های همراه این قاب بندی دوباره از نو متولد شده است و نمایشگاه "پرسه های ذهن مربعی" خود اشاره یی است به این دوره جدید. استفاده عکاس از دوربین گوشی همراه به جای دوربین اس. ال. آر هم بر ماهیت امروزین عکاسی تاکید دارد. به این ترتیب آنچه ما در این نمایشگاه می بینیم از جهت نوع نگاه به رسانه و ابزار ماحصل رخدادهای جدید در حوزه عکاسی است که دارد نوع نگاه به کل پدیدار را متحول می کند. از سوی دیگر عکاس در مجموعه کنونی اش به سراغ نخستین جاذبه های عکاسی رفته است، کشف نور، تضاد روشنی و تیرگی، سیاهی و سفیدی، خطوط، سطوح و... به این ترتیب عکاس با نگاه امروزینش به رسانه در پی کشف همان لذت های اولیه عکاسی است، همان کیفیاتی که نخستین پیشگامان عکاسی در پی اش رفتند و هنوز هم عکاسان را شیفته می کند. می توان از این نمایشگاه به بعد از عکاس انتظار داشت که به تدریج از این شیفتگی پلاستیک دور شود و به دیگر امکانات رسانه اش بپردازد، یا در پی یافتن زبانی شخصی باشد که نخستین لمحه هایش را می توان در این نمایشگاه دید. نمایشگاه حسین بیات در گالری اعتماد 2
آثاری که با اندام واره ها، اعضای بدن یا مانند آن کار می کنند، معمولابه چند شکل بروز می کنند، یا ماهیتی رمزآمیز پیدا می کنند، یا به مانند آثار حسین بیات خاصیتی آزاردهنده می یابند. حسین بیات با ساختن بوم هایی سه بعدی کوشیده تا به چیزی شبیه عکس های رادیولوژی دست یابد. به همین دلیل است که آثاری که او بر دیوار گالری زده زیبا نیستند و بر آزاردهندگی شان تاکید دارند. هنرمند کوشیده تا با به کارگیری تنالیته های قرمز بر امعا و احشا تاکید کند تا هر تصویر یادآور بدن و شکم موجودی زنده باشند. این خاصیت به واسطه شکل کار که گاه به تصویرسازی تنه می زند در عین حال می کوشد تا این موجودات را به کاریکاتورهایی تبدیل کند که تا حدودی به آثار کیفیتی گروتسک می دهد. این آثار با وجود همه این کوشش ها ماهیت طنازانه کمتری دارند و بیشتر به آثاری آزاردهنده تبدیل می شوند، تاکید بر همان تنالیته های قرمز، احتراز از به کارگیری رنگ های متضاد و اصرار بر محدودیت رنگی مانع از این می شود که این بوم های سه بعدی خاصیت گروتسک خود را نشان دهند. همین تک رنگی ها و اصرار بر رنگ قرمز باعث می شود که بیننده در میانه بماند و تکلیف خود را با بسیاری از آثار نداند، گویی که آثار به نمایش درآمده در این نمایشگاه صرفا اتودهایی برای یک تصویرسازی بوده اند که حال بسط یافته اند و به دیوار گالری راه یافته اند. با این وجود کوشش نقاش برای یافتن زبان شخصی و احترازش از مد روز و جریان بازار قابل ستایش است و هر چند هنرمند هنوز به زبان شخصی قابل اشاره یی نرسیده و مابین چند رفتار و علایق مختلف سرگردان است ولی می توان امیدوارانه به جست وجویش امید بست که به زودی راهش را پیدا کند. آغاز فصل تابستان، یعنی پایان فصل گالری ها و آغاز دوران رکود. سه ماهه تابستان طبق یک سنت دیرینه فصل تعطیلی گالری هاست. چه در سال های دهه 1330 یا 1340 که گالری ها به خاطر گرمای هوای تهران در فصل تابستان گالری ها را تعطیل می کردند چه الان که به خاطر سفرها این سنت ادامه دارد، فصل تابستان را از قدیم الایام به عنوان فصل مرده گالری ها در نظر می گرفتند، سنتی که به احتمال زیاد امسال هم ادامه پیدا خواهد کرد تا شروع فصل پاییز و شلوغی دوباره گالری ها و هنرمندان بنام و جوانان جویای نام و بازار رو به توسعه هنرهای بصری ایران.
انتهای پیام/
حافظ روحانی
شایان ذکر است؛ این گزارش امروز اول تیرماه در روزنامه اعتماد به چاپ رسیده است.