سرویس تجسمی هنرآنلاین // هما تاراجی مدیر گالری "تارا" در لس آنجلس که در یک سفر دورهای برای شناسایی هنرمندان ایرانی و البته حضور در حراج تهران به ایران آمده بود، برای ساعتی میهمان ما در هنرآنلاین شد. تاراجی چندی است گالری تارا را راهاندازی کرده و پس از سالها فعالیت در عرصه تکنولوژی، اکنون تماموقت به فعالیت در زمینه هنرهای تجسمی اشتغال دارد. حاصل این نشست، گفتوگویی شنیدنی با اوست که خواندنش را به شما توصیه میکنیم.
خانم تاراجی در ابتدای صحبت بد نیست کمی درباره خودتان بگویید.
من در تهران به دنیا آمدهام و پس از خواندن رشته فیزیک در سال 1975 برای تحصیل در رشته علوم کامپیوتر به آمریکا رفتم. نخستین کارم نیز پروژهای با ناسا بود. در واقع بیشتر فعالیتهای من در حوزه تکنولوژی بوده است و در 20 سال گذشته بیشتر در مورد قمرهای مخابراتی کار کردهام با این حال همیشه به هنرعلاقه داشتم و دوست داشتم به شکلی این موضوع را وارد زندگیام کنم. سال 81 بود که پس از 15 سال به ایران آمدم و متوجه شدم که پس از انقلاب، هنر در ایران بسیار شکوفا شده است. علاقه به هنر باعث میشد که هم در آمریکا و هم در سفرهای کاری به سایر کشورها همیشه زمانی را برای بازدید از گالریها و موزهها اختصاص دهم و در ایران نیز به گالریهای بسیاری سر زدم و نمایشگاههای متعددی را دیدم. به علاوه به موزه هنرهای معاصر نیز سر زدم، آن زمان آثار مسابقه پوسترهای تجربی در موزه به نمایش گذاشته شده بود. سطح بالای کارها مرا شگفتزده کرد. همین طور که در موزه قدم میزدم به اتاقی رسیدم که روی در آن نوشته شده بود امور بینالملل. وارد اتاق شدم و به مسئول آنجا گفتم که میخواهم این آثار را به آمریکا ببرم. به من گفتند که برای این کار باید با مدیر موزه که در آن زمان آقای دکتر سمیعآذر بودند مراجعه کنم. با آقای سمیعآذر صحبت کردم و ایشان قول دادند که اگر نمایشگاههای خوبی در آمریکا برگزار کنم از من حمایت میکنند. کار من از همان زمان آغاز شد و در 12 سال گذشته من مرتب در آمریکا نمایشگاههای مختلفی برگزار کردهام. برگزاری نمایشگاهها نیز به این شکل بوده است که من در ایران کارهایی را انتخاب میکردم و سپس بازگشته و در یکی از شهرهای آمریکا با گالری خوبی قرار میگذاشتم، با همکاری موزه هنرهای معاصر آثار بسته بندی و به آمریکا فرستاده میشد و نمایشگاه را برگزار میکردیم. پس از چند سال تصمیم گرفتم که از کار مهندسی بازشسته شده و یک گالری برای خودم داشته باشم و الان نزدیک 9 ماه است که کار گالری «تارا» در لسآنجلس، سانتا مونیکا، خیابان مونتانا آغاز شده است. موزه هنرهای معاصر فقط تا سال 2005 که دکتر سمیع آذر آنجا بودند مرا حمایت می کرد و بعد از آن من خودم کار می کردم.
فضای نمایشگاه چند متر است؟
-نمایشگاه حدود 65 متر مربع و همسطح است. خیابان مونتانا خیلی پرجمعیت است و مردم منطقه هم بسیار علاقهمند هستند.
تغییر شغل از مهندسی به فضای هنر باید خیلی جالب باشد...
-بله، به نظر من هرکسی یک علاقه قلبی دارد. از طرفی من همیشه در دبستان و دبیرستان شاگرد اول بودم و به همین دلیل برایم مهم بود که مسیر موفقیت را در زندگی ادامه دهم. خوب در زمان ما همه یا باید دکتر یا مهندس میشدند. من به هنر علاقه داشتم اما به دلیل همین تفکر فیزیک خواندم اما در نهایت به همان سمتی برگشتم که علاقه اصلی من در زندگی بود تا جای خالی این موضوع را در زندگیام پر کنم. از آنجایی که آثار هنری بسیاری در زندگی دیده بودم فکر میکنم آنچه برای داشتن بینش هنری نیاز است تنها تحصیلات هنری نیست بلکه نگاه کردن به آثار هنری است و من آثار هنری بسیاری دیدهام.
شما حتما خط مشی خاصی را در این گالری دنبال میکنید. درباره رویکردی که به هنر دارید صحبت کنید.
-من 10 سال قبل که به ایران رفت و آمد میکردم متوجه شدم که هنرمندان در شرایط سختی زندگی میکنند تصمیم گرفتم از این هنرمندان حمایت کنیم؛ به همین دلیل یک بنیاد غیر انتفاعی به نام «بنیاد آمریکایی حمایت از هنر معاصر ایران» را راهاندازی کردیم. هدف این بنیاد این بود که کارهای هنرمندان ایرانی را که به رسانههای خارجی دسترسی نداشتند معرفی کند و «گالری تارا» زیر پوشش همین موسسه شکل گرفت. ما به دنبال کارهای محبوب، مد روز یا شناخته شده نیستیم. من ایمیلهای بسیاری از هنرمندان ایرانی دریافت میکنم که نمونه آثار خود را برای ما میفرستند و من از آنجا که دوست دارم کارهای خوبی را نشان دهم که نماینده هنر ایران باشند از میان آنچه برای من فرستاده میشود یا در سفرهایم به ایران با آنها برخورد دارم افرادی را انتخاب میکنم. بارها پیش آمده است که اینجا از دوستان پرسیدهام که فلان هنرمند را میشناسید و آنها اظهار بیاطلاعی کرده و گفتهاند که تو به ایران میآیی و هنرمند کشف میکنی. دلیل این موضوع این است که من دوست دارم کار خوب ببینم و کارهایی را نشان دهم که نماینده هنر ایران باشد.
در این مدت چند نمایشگاه برگزار کردهاید؟
-ما الان هشت ماه است که کار خود را آغاز کردهایم در این مدت 6 نمایشگاه برگزار شده است که به جز یک نمایشگاه انفرادی مصطفی دشتی باقی نمایشگاهها گروهی بوده است. نمایشگاه نخست ما هم نمایشگاه بزرگی با آثار 12 هنرمند ایرانی بود که تم «درختان سرزمینم» برای آن انتخاب شده بود. این نمایشگاه بسیار موفق بود. پس از آن هم ما تقریبا هر یک ماه نمایشگاهمان را تغییر میدهیم. نمایشگاهها همانطور که گفتم گروهی هستند اما با آثار دو یا سه هنرمند برگزار میشوند.
اگر ممکن است هنرمندانی را که تاکنون آثارشان در گالری شما به نمایش درآمده است نام ببرید.
-در نمایشگاه نخست ما کارهایی از آقایان عمامهپیچ، یعقوب پور، حسین خسروجردی، احمد وکیلی، حمیدرضا اندرز، محسن عزیزی وخانمها الیکا ابراهیمی، بیتا وکیلی، پونه جعفری نژاد، فیروزه امینی و بهوش جورابچی آثاری به نمایش درآمد.
فروش آثار ایرانی در آمریکا چطور است؟
-در گالری تارا ما به دنبال سودجویی نیستیم بلکه همین اندازه که گالری مخارج خود را تامین کرده و سر پا بماند برای ما کافی است. فروش هم خوب است و قیمتهای مناسبی گذاشتهایم. ما دوست داریم که کارهای خوب از ایران را با قیمت خوب به فروش برسانیم و در میان علاقهمندان به هنر شناخته شویم. در مجموع نسبت به زمانی که مشغول به کار شدهایم خیلی خوب شناخته شدهایم.
حمل و نقل اثر هنری سخت نیست؟
-چرا کار بسیار دشواری است. به همین دلیل ما باید راه بهتری پیدا کنیم. پیش از راهاندازی گالری، موزه و بعد از آن شرکت البرز در ارسال آثار و بازگرداندن آثار به فروش نرسیده به ما بسیار کمک میکردند و در نهایت هنرمند سهمی از هزینه حمل و نقل نداشت اما اکنون که ما به یک گالری متمرکز تبدیل شدهایم به نظرم بد نیست بخشی از هزینه حمل و نقل را هنرمندان تقبل کنند و البته خود هنرمندان نیز با این موضوع موافق هستند.
خانم تاراجی گفتید که گالری شما تحت پوشش یک بنیاد کار میکند. این بنیاد فعالیتهای دیگری نیز دارد؟
-هدف این بنیاد تنها برگزاری نمایشگاه نیست بلکه قصد دارد برای هنرمندان موقعیتهای تحصیلی کوتاه مدت فراهم کرده یا کتاب آثارشان را در آمریکا منتشر کند. با این حال به دلیل اشتغال خود در زمینه مهندسی فرصت چندانی برای این کارها نبود و از زمان تشکیل گالری آرام آرام فعالیتهای بنیاد نیز بیشتر شده است. ما با موسساتی که به چنین بنیادهایی کمکهای مالی میکنند تماس گرفتهایم و پس از برقراری چنین ارتباطی فعالیتهای بنیاد نیز گسترش خواهد یافت.
کمی به گذشته بازگردیم؛ زمانی که شما در گالریهای مختلف آمریکا نمایشگاه برگزار میکردید، نمایشگاه کدام هنرمندان بود که با استقبال مواجه شد یا خبر برگزاری آن در فضای هنری آمریکا پیچید؟
-اولین نمایشگاهی که داشتم سال 2002 در لسآنجلس برگزار شد. من از همان ابتدا یک مشاور رسانهای برای برگزاری نمایشگاه استخدام کردم. مقالهای درباره این نمایشگاه که «خروج از مه» نام داشت و در آن آثاری از محمد احصایی، فریده لاشایی، پویا آریانپور، آقای عربشاهی وشهلا اعتمادی بود در لس آنجلس تایمز منتشر و باعث شد که بسیاری از آمریکاییها برای تماشای آثار به این نمایشگاه بیایند. آنها چون کنجکاو بودند که ببینند در فضای هنری ایران چه میگذرد به خاطر دارم یکی از آثاری که بسیار مورد توجه قرار گرفت کاری از خانم اعتمادی بود. این اثر دریا را نشان میداد که پردههایی قسمت زنها و مردها را در آن جدا میکرد. نمایشگاه بعدی ما سال 2003 در نیویورک و در باشگاه هنر ملی برگزار شد. آنجا بود که به دکتر سمیعآذر نیز به خاطر تشویق هنر ایران جایزه دادند. از ان سال بود که ما عنوان «طنین آبیرنگ» را به عنوان اسم ثابت نمایشگاههایمان انتخاب کردیم. این کار باعث میشد ما در جامعه هنری شناخته شویم. در نیویورک از نمایشگاه ما بسیار استقبال شد. در بوستون نیز دو نمایشگاه همزمان با همین عنوان برگزار شد که یکی از آنها به نمایش انفرادی آثار حسین خسروجردی اختصاص داشت و دیگری یک نمایشگاه گروهی بود. کار ما به همین شکل ادامه داشت تا اینکه سال 2010 تحریمها آغاز شد. ما آن زمان تعدادی کار از یک نمایشگاه در اختیار داشتیم که به دلیل تحریم نمیتوانستیم آنها را به ایران بازگردانیم. یک سال به همین شکل گذشت تا اینکه یک کمپانی باهوشی کشف کرد که چون ما یک کمپانی غیرانتفاعی هستیم وزارت کشور آمریکا به ما اجازه میدهد که کارها را برگردانیم. در حال حاضر مشکل ما حل شده است و به راحتی کارها را از ایران به آمریکا و از آمریکا به ایران میفرستیم.
اگر امکان دارد برای ما بگویید چگونه هنرمندان را انتخاب میکنید؟
-سالهای نخستی که به گالریهای ایران رفت و آمد داشتم از طریق هنرمندان و گالریداران همان نمایشگاهها با هنرمندان دیگر اشنا میشدم. موزه هم کمک بسیاری را در شناسایی افراد معرفی به من کرد. پس از پخش یک مصاحبه و انتشار ایمیل ما به نشانی info@taragallery.org نیز تعداد قابل توجهی اثر به دستم رسید که میتوانستم از میان آنها انتخاب کنم. به هر حال من همه کارها را میبینم چون به دنبال اثر خوب هستم نه فقط اسم شناخته شده.
چیزی که درباره نمایشگاههای خارجی گفته میشود این است که گویا وقتی در فضای هنری خارج از کشور اگر حرفی برخلاف جو سیاسی ایران بزنید یا سیاهنمایی کنید طرفدار دارد. آیا واقعا این طور است؟
-این نخستین بار است که من چنین سخنی میشنوم. در آمریکا گالریهای ایرانی بسیاری هست و هیچکدام از این گالریها به دنبال کارهایی که تم سیاسی، مذهبی یا ضد جمهوری اسلامی داشته باشد نیستند. ما میخواهیم کار خوب نشان بدهیم. مخاطب ما آمریکاییها نیز هستند. ما میخواهیم هنر ایرانی را به جامعه آمریکایی بشناسانیم و این جامعه علاقهای ندارد که مثلا یک خانم با چادر یا روسری را تماشا کند. ما کار خوب را به نمایش میگذاریم و اصلا به دنبال کار سیاسی نیستم.
کار خوب از نگاه مخاطب آمریکایی چیست؟
-کار خوب واقعا یک تعریف ندارد. کار خوب باید با مخاطب ارتباط برقرار کند حتی اگر کار آبستره باشد. بسیار پیش آمده است که مخاطب روبهروی یک کار آبستره ایستاده و از من پرسیده است خانم این چیست؟ من پاسخ میدهم این همان چیزی است که شما میبینید. مخاطب میرود و باز میگردد و در نهایت با آن ارتباط برقرار می کند. تحصیلات نقاشی در شناختن کار خوب لحاظ نمیشود و همان ارتباطی که مخاطب با آن برقرار میکند محک شناسایی اثر خوب است.
آیانشانه ای از اینکه یک اثر متعلق به کدام جغرافیاست در اینکه یک اثر خوب باشد تاثیری دارد؟
-نه، اگر مثلا شمایی از مسجد و کاشی در کار باشد حتما جالب نیست هرچند رنگهای ایرانی در بسیاری از کارها منعکس است و نمیتوان آن را از کارها گرفت. شاید بتوان از روی این موضوع گفت که این اثر متعلق به ایران است و این نشانهای است که بسیار جذاب نیز هست. از طرفی همانطور که گفتم ما دوست داریم هم مخاطب ایرانی و هم مخاطب آمریکایی را جذب کنیم و اگر نمادهای ایرانی در کاری باشد که موجب زیبایی آن شده باشد شاید مخاطب ایرانی را جذب کند اما واقعا نیازی نیست که روی این موضوع در آثار تایید شود.
برخورد مخاطب آمریکایی با این نوع کارها که به نوعی نشانههای ایرانی بودن در آنها هویداست چگونه است؟
-آنها خیلی زیاد با این کارها ارتباط برقرار میکنند. نکتهای که باید بدانید این است که انتخاب هنر معاصر در آمریکا فقط بر اساس کیفیت خوب آثار نیست بلکه بیشتر بر اساس تبلیغات فراوان و صرف هزینه بسیاراست که فردی معروف می شود. در واقع همه چیز بر اساس بازار و مارکتینگ پیش میرود. به ویژه در لسآنجلس که بخش قابل توجهی از مخاطبان را هنرپیشهها تشکیل میدهندخرید آثار بر اساس توصیه مشاوران هنری انجام میشود و خوب این مشاور جزو آن باندی است که این شبکه اقتصادی را فعال کرده است. به همین دلیل بارها از آمریکاییها شنیدهام که پس از مواجهه یک کارخوب در گالری ها میگویند خدار شکر که توانستیم یک کار دلنشین و غیر بازاری ببینیم یا بخریم. بسیاری از امریکاییها که به گالری ما میآیند با کارها به سرعت ارتباط برقرار کرده و آنها را میخرند.
پایان بخش اول گفتوگو