سرویس تجسمی هنرآنلاین// نمایشگاه تازهترین آثار پویا آریانپور از 2 خرداد در گالری بوم برپاشده است. "آرزوهای موقت در خیال موقت" عنوان این نمایشگاه است که آریانپور ۲۲ اثر نقاشی با تکنیک اکرلیک بر روی بوم و ترکیب مواد بر روی مقوا را به همراه دو مجسمه کانسپچوال آرت از جنس آینه، شیشه نقاشی شده، گچ و خمیر بر روی چوب ارائه داده است. ارائه این مجموعه در حالی که نزدیک به 3 سال است اثری از این هنرمند در ایران به نمایش درنیامده کنجکاوی ها را برای دیدن نمایشگاه تازه اش بیشتر کرده و البته بهانه ای هم به دست داده تا روند فعالیت هنری این هنرمند را در دوره های مختلف کاری اش مرور کنیم. پویا آریانپور در نشستی به همین منظور میهمان خبرگزاری هنر ایران (هنرآنلاین) بود. گزارش این نشست را در ادامه می خوانید.
آنطور که در رزومهتان هم ذکر شده است، ورود شما به هنرستان هنرهای زیبا، نقطه عطفی است که زمینه اصلی ورود شما به عرصه ی هنرهای تجسمی شده است. آیا پیش از ورود به هنرستان هم دغدغهای برای نقاشی داشتید.
با این که پدرم سالها در دانشگاه تدریس میکرد، معتقد بود آموزش در مدرسه بیشتر مخرب است تا راهگشا و کمتر پیش آمده که آموزشگاهها بتوانند در پرورش افراد تأثیرگذار باشند. به علاوه اعتقاد داشت مدت زمانی که برای آموختن چیزهای مهملی که هیچ گاه به کارمان نخواهد آمد هدر میرود بهتر است به آموزش خارج از مدرسه اختصاص یابد. به این ترتیب عملاً به مدرسه نرفتم و در خانه پدرم یا معلمی دیگر، چیزهایی که عقیده داشت برایم لازم است را به من آموختند. در سالهای دبستان و دبیرستان زندگی ام در علاقهمندیهایی مانند نقاشی، ورزش، ادبیات و آموختنِ زبان خلاصه شده بود و فقط آخر هر دوره در امتحانات شرکت میکردم، پس از پایان دوره متوسطه بود که شنیدم هنرستانی برای آموختن نقاشی وجود دارد که مکان متفاوتی است. با ورود به هنرستان متوجه شدم که آن جا واقعاً متفاوت است. محیطاش بسیار دوست داشتنی بود و از خدمتکار تا رئیس هنرستان همه نقاش بودند و هیچ اجباری در آمدن و رفتن به کلاسها وجود نداشت. هنرستان عملاً نقطهی عطفی در شروع فعالیت هنری من شد.
شاید بد نیست کمی درباره دریافتتان از هنرستان نیز صحبت کنید، اینکه چرا هنرستان تا این اندازه بر شما تاثیر گذاشت.
به نظرم آن سالها بسیار درخشان بود. در هنرستان اساتید خوبی درس میدادند که صرفاً معلم نبودند بلکه هنرمندانی بودند که هنرشان را به ما میآموختند. وقتی استاد، هنرمند باشد شما حرفهای بودن را از او میآموزید. نقاشی را با مطالعه و جستجو میتوان آموخت اما نوع رفتار معلمان و منش آنان را از کتاب نمیتوان یاد گرفت.
هرکسی ممکن است از بخش خاصی از آن مقطع تاثیر خاصی گرفته باشد. کدام استاد یا کدام بخش از دوره هنرستان بر شما موثر بوده است؟
این موضوع که استادان هنرستان جمع اضداد بودند و تنها یک سمت و سوی خاص را در هنرستان نمیدیدید برای من جالب بود. در چنین سیستمی کسی که در ابتدای راه قرار دارد میتواند مسیر خودش را پیدا کند و میفهمد کدام لحن برایش جذابتر است. امروز بسیاری از محیطهای آموزش هنر خطی است، مسئولانِ این مراکز فکر میکنند که این شیوهی آکادمیک است در حالی که نوعی تحمیل محسوب میشود. هنرستان با این که نگاه آکادمیک داشت این امکان را به هنرجو میداد که خودش انتخاب کند، کسی مثل غلامحسین نامی را داشتیم که یک مدرنیست تمام عیار بود و از طرفی ایزدپناه که آبرنگ کار متبحری بود، مدرنیست نبود اما در نوع نگاه خود بسیار توانا. هر نوع روش تدریس در طول زمان می بایست تغییر کند و این شامل هنرستان هنرهای تجسمی هم می شود. در سال های اخیر روش تدریس در هنرستان نه تنها پیشرفت نکرده بلکه متاسفانه ضعیف تر هم شده است. در آن زمان طرز تلقی ما از آکادمی همان بود که در هنرستان به آن پرداخته می شد. هنرستان مکان درستی بود برای یادگیری تکنیک های کارساز در سن و زمان مناسب.
در میان فارغ التحصیل های هنرستان این حس که دانشگاه چیزی برای آموختن ندارد وجود دارد. برای شما هم این طور بود؟
ابتدا فکر میکردم که دانشگاه میتواند ادامه راه باشد اما متأسفانه همان اعتقادات گذشته ی خودم و خانواده درباره ی مدرسه، برای دانشگاه نیز درست بود. با انرژیهای گوناگون به مدرسه وارد و با انرژی یکسان و بسیار پایین از آن خارج میشوید. این خاصیتِ مدرسه است، چون نمیتواند پاسخگوی تمام استعدادها باشد همه را یکسان میکند. تواناییهای بچههای هنرستان در دانشگاه مایه دردسر بود چون بو و خاصیتی داشتند که دیگر دانشجویان دارای آن نبودند. مکانیسم دانشگاه بیشتر افراد را فراری میداد و برای من نیز همین طور بود. وقتی وارد دانشگاه شدم دوباره میخواستند همه چیز را از صفر به ما یاد بدهند و این خیلی برای من سخت گذشت. به نظرم بسیاری از استادان ناکارامد بودند وتنها تعداد کمی میتوانستند تأثیر درستی روی دانشجو داشته باشند.
آن دوره هنر انتزاعی در میان تعلیمات هنرستان وجود نداشت. اینکه شما در مسیر این نوع از نقاشی قرار گرفتید چقدر به تحصیل در دانشگاه باز میگشت؟
بله، به دانشگاه برمیگشت. البته جریانی که در هنرستان آغاز شد نوعی خوانشِ تاریخ هنری بود که از ماقبل تاریخ شروع شده و جایی قطع میشد که در واقع ادامهی راه شما بود. دانشگاه به نوعی این امکان را ایجاد کرد ولی بدون دانشگاه هم این اتفاق میافتاد چون به نوعی اقتضای زمان همین بود.
جوشش درونی شما برای پرداختن به هنر انتزاعی از کی آغاز شد؟
راستش خودم نمیدانم کِی کارهایم انتزاعی شد. نگاه کل گرا در نقاشی انتزاعی برایم جذاب بود و مفاهیم جزیی برایم از آن جهت اهمیت داشتند که برآیندِ آنها یک مفهوم کلی را شکل میدادند. واکنش به این مسئله شاید به آنچه در کودکی خوانده و فراگرفتهام بازگردد زیرا همیشه مرا به استنباط کلی از آنچه میخواندم سوق می دادند. البته در سالهای دانشگاه، من آن هنر انتزاعی محض را تجربه نمی کردم. چون از هنرستان آمده بودیم در کشیدن فرم های عینی و فیگور تبحر داشتیم و انگار این توانایی هویتمان بود. در آن دوران کارهایم به نوعی فیگوراتیو آبسترکت محسوب می شد. هنوز به دانستههایی وصل بودم که برایم حایز اعتبار بود. این باور تا زمانی ادامه دارد که پالایش شخصی در فرد اتفاق بیافتد. زمانی رسید که دیگر نخواستم این توانایی، اعتبار من باشد. این آغاز یک نگاه تازه در کارم بود و بیش از آنکه نقاشی این نگاه را به من بدهد خود زندگی و اتفاقات آن بود که مرا به این نقطه رساند. نوعی پوست انداختن و تردید در داشتهها. وقتی این تغییر را در دوره "نقاشیهای سرخ" ایجاد کردم پذیرشاش برای دیگران سخت بود. در این دوره با تردید به اصول حتمی و تزریق شده، بازنگری کردم. در کارهایم فرمهای قرینه را پیش کشیدم و نقاشی هایی سه لتهای را آغاز کردم که رنگ بستر در آن ها تماما سرخ بود. در این آثار فرمهای ارگانیکی را طراحی کردم که نشانگر دگردیسی میان انسان و گیاه و نوعی نگاه تناسخوار بود. در شروع کار برای اینکه این فضا به زمین اطلاق نشود، از صورتی به عنوان یک رنگ غیر زمینی استفاده کردم.
حال که به دوره صورتی پرداختید بد نیست به دورههای کاریتان پیش از این هم اشاره کنید.
قبل از این دوره، دورهای وجود داشت که فیگوراتیو ابسترکت بود و حضور پیکر انسانی در آن زیاد دیده می شد. مسئله من همیشه انسان بوده است، خواسته و ناخواسته کارهایم همیشه حول محور انسان، مسائل و مشکلاتش، بحرانهایش، آشفتگی پیرامونش و... میگردد. در آن دوران رابطه پیرامون انسانها را در کارم میآوردم. هرچند این کارها کدهایی داشت که خواندنشان برای کسی که با کارهای من جلو آمده بود، ممکن بود. به عنوان مثال خط قرمزی که به سوی یک گوشه حرکت کرده است به معنای حضور انسان است و پیرامونش که از بین رفته بود و "خاکستریهای رنگی" بیشتر تشکیل دهنده آنها بود. نام این دوره را بعدها "Out Looking" گذاشتم. دوره ی بعدی "Red" نام داشت که دیدن نخستین نمایشگاهش بسیاری را شوکزده کرد. خیلیها فکر میکردند به علت آشفتهحالی چنین آثاری را خلق کردهام یا نقاشی به کل از یادم رفته است. واکنشهایی که در آن زمان به این نمایشگاه شد برایم بسیار جالب است. با خودم فکر میکردم پس از گذشت زمان افراد با خواندن نقد موثر متوجه معنا خواهند شد. اما در یکی از نقدهای این نمایشگاه نوشته شده بود "رنگهای صورتیِ لوس"! آنجا بود که متوجه شدم دیدگاه طبقاتی هنوز نسبت به رنگها و فرمها وجود دارد به این معنا که اگر نقاش از خاکستری و سیاه استفاده کند آدمی فکور و عمیق است، اما اگر از نارنجی استفاده کند آدم جلفی است. متأسفانه اتفاقی که در جاهای دیگر دنیا در پنج هفته رخ میدهد اینجا پنج سال طول کشید. در هر صورت این دوره که سه سال تداوم داشت، برایم بسیار مهم بود و در نهایت با دورهای که آن را "درد و شاهد" نامیدم تلاقی کرد. در این دوره مفاهیم اجتماعی در کارهایم مهمتر شد. انتخاب این عنوان به این معنا بود که برای درد باید شاهدی وجود داشته باشد و این شاهد میتواند آن درد را برای تو عریان کند. در این دوره نیز سعی کردم تابوهایی را بشکنم. من دشمن هر نوع خط-نقاشی هستم، دشمن هر نوع چیز سنتی که بخواهد مانند یک مخدر عوام را گول بزند و بر اساس آن هنر که امر والایی است و میتواند بسیار اثرگذار باشد آنقدر نازل شود که بخواهد تنها به عنوان تزیین به کار رود. براساس سلیقه مردم دیدن خط-نقاشی نوعی حس خوش نوستالژیک ایجاد میکند اما وقتی تداعی معانی را به سرعت به بیننده بدهید، بیننده به سرعت به خوشی میرسد که مانند اثر مخدر است. اثر هنری باید محرک باشد و نه این که مخاطب را از جایی که هست به گذشته ای فرسوده و نخ نما وصل کند. در واقع گاهی تصور می شود که اگر دیدن یک اثر موجب تحریک عاطفی شخص شده و اشک به چشم او میآورد به معنای هنر است. خیر، این هنر نیست. خودم را قانع کردم که خوش رقصی با خط خطاست و شاید باید به گونه ای دیگر به سوی استفاده ی معنایی از خط بروم.
رنگ های تخت سیاه و قرمز پس زمینه ی کارها شده بودند و امکان دسترسی به نوعی بی زمانی و بی مکانی را برایم مهیا می کرد. رنگ های تخت و استفاده از نشانه های گرافیکی چون "فلش" در کنار تصاویر آشنا چون "گل خشخاش" و "مرغ" زبان هیجان انگیزی برایم ساخته بود که برای مخاطب غریب بود، به نشانه های گرافیکی هم بیشتر معترض بود. برای من استفاده از فلش امکانی بود برای سوق دادن بیننده به خارج آن نقاشی و به روایتی جست و جوی مابقی قصه را به بیرون آن تصویر ارجاع می دادم.
بعد از این دوره که یک سال طول کشید دوره ای به نام "موجودات برّنده" داشتم. در این دوره میخواستم زمینه تخت کارهایم را کمی فعال و زمان را به کارهایم اضافه کنم به همین دلیل سایه روشن را وارد نقاشیهایم کردم. کارهای این دوره به نوعی بیانگر حالات درونی من بودند. کتاب و فیلمی به نام "گودال و شی پاندولی" هست که درباره یکی از شکنجههای قرون وسطی است. در این شکنجه فرد را روی گودالی میخواباندند و شی پاندولی مانند گیوتین آرام آرام پایین میآمد تا فرد دو نیمه شود. این با ابژههای من در آن دوره همخوانی داشت و من کل چیزهایی که میکشیدم را اشیا تیز و برنده ای می دانستم. سعی ام بر آن بود که مانند دوره ی "سرخ" مانع از فهم اولیه امر تلخ شوم و امر تلخ را در هیبت منظره ای زیبا مستتر کنم.
پیش از اینکه درباره دوره بعد صحبت کنید بد نیست کمی به نقدهایی بپردازید که در این دوران روی کارهایتان وجود داشت.
در آن سالها هنوز برخورد با هنر روشن نبود. به خاطر دارم برای یک بینال کاری ارائه دادم و گفتند که این اثر فاقد ارزش است. دو سال بعد باز کاری ارائه کردم که جایزه نخست را برد. هر دوی این برخوردها به نظرم به یک اندازه غلط بود. بعدها تغییرات در دولت فضایی بازتر را برای نقد و فهم ایجاد کرد. اما به طور کلی آنچه خصوصاً درباره ی دوره ی "سرخ" نوشته میشد یا آنقدر شاعرانه بود که امر دشوار نقاشی را دشوارتر می کرد یا آنقدر مغرضانه بودکه بیشتر به عقده گشایی میمانست تا نقد. اما دوره ی "موجودات برّنده" برای مردم بیشتر قابل درک بود نه به خاطر معنایش بلکه اتمسفر کارها اکسپرسیو بود و بافت و رنگ در کارها حضور بیشتری داشت به همین دلیل جذابیت بیشتری برای مخاطبین داشت. این فضا زمانی به "موجودات معلق در باغ ایرانی" تبدیل شد. باغ ایرانی یک نمایشگاه هنر مفهومی بود که در موزه معاصر برگزار شد. من در آنجا به همراه بهار بهبهانی یک ویدئو داشتم. ما مدام درباره باغ ایرانی شنیده ایم که باغ ایرانی زیباست. خوب این را میدانیم اما ما کجا هستیم و ارتباط ما با این باغ کجاست. میخواهم بگویم من نمیتوانم به این باغ منفک از خودم نگاه کنم. تصمیم گرفتم از معدود کسانی باشم که در مدح باغ ایرانی سخن نگفته اند. ویدئویی که در این نمایشگاه ارائه شد و کمی به فیلمهای تعقیب و گریز شباهت داشت؛ داستان دو نفر بود که در باغی میدوند و گویی از چیزی میگریزند فارغ از اینکه چقدر پرندگان این باغ خوب میخوانند. این ویدئو نقطه آغاز مجموعه "موجودات معلق در باغ ایرانی" بود. پنج شش سال بعد از آن ویدئو این مجموعه را آغاز کردم و تصورم در کارها یک باغ زیبای ایرانی بود که موجوداتی معلق و برنده در آن هستند و خودشان را نمایش میدهند.
در این فاصله شما در خارج از ایران هم فعال بودید....
طبیعتاً وقتی کارهای هنرمندان ایرانی بیشتر در خارج از کشور شناخته شد من هم فعالتر شدم. در واقع چند برابر زمانی که در اینجا فعال بودم در خارج از ایران کار میکردم. اما مسئله مهم رابطه ی هنرمند و هنرپذیر است. هنرمند اثرگذار است و مخاطب اثرپذیر. اثرگذار باید همیشه با تکنیک و روش و دانسته هایش بتواند حرف قابل و درستی را بزند از طرفی اثرپذیر نیز باید توانایی درک آنچه به او ارائه میشود را داشته باشد. از یک طرف اگر این تواناییها متقابلا وجود نداشته باشد این ارتباط به فهم نمی انجامد. از طرف دیگر ناخرسندی های اجتماعی و عدم کامیابی جمعی، مانع از حرکت موثر فرد می شود. در هر صورت در مجموع چند سالی غایب در وطن بودم.
با توجه به اینکه گفتید بازخورد مناسب را از مخاطب ایرانی دریافت نمیکنید. تفاوت مخاطب ایرانی و خارجی را در چه میبینید؟
معتقد نیستم که کدام مخاطب بهتر است اما به هر صورت نوجویی و نوخواهی در مورد مخاطب ایرانی کمتر به چشم می خورد. مخاطب ایرانی بیشتر در جهت تایید تداعی های گذشته کار را بازرسی می کند. کمتر پا به عرصه ی بحران می گذارد و به صورت کلی اثری را تایید می کند که به سرعت با آگاهی های نسبی او منطبق باشد و آرامش نسبی او را مختل نکند.
اما در مورد نمایشگاه اخیرتان در گالری بوم صحبت کنید.
این نمایشگاه ترکیبی است از نقاشی و اینستالیشن. برای من کار روی این مجموعه سرشار از لذت و انگیزه بود. ایده بر اساس نگاهی نسبی گرا شکل گرفت. عدم قطعیت، ناقص بودن و مخدوش بودنِ امور محور ایده قرار گرفت. عدم قطعیت در کمال، ناتمام بودن هر اثر و ناپیدایی شیِ پیدا موضوعیت پیدا کرد. به هر صورت سعی من بر این بود که مانع از دیدن قطعی مخاطب بشوم و امور عالم را بیشتر ناکامل نشان دهم. دو حجم آینه کاری شده نیز از همین روایت جدا نیستند. فرم آینه کاری ها برای من تصوری از بدن های دریده شده بودند که در درون خود با تکثیر آینه ها مانع از فهم قطعی فرم می شوند و خیال، بیشتر بازی اش می گیرد.
شما سالها تدریس کردهاید. به نظر شما نسل قدیم با نسل جدید چه تفاوتهایی دارد؟
نسل قدیم، ما و معلمهای ما هستیم. نسلی که محصولات هنری دنیا به دستش نمیرسید و این بزرگترین مشکلش بود. بسیاری از کتابها اشیا لوکس محسوب میشدند. امروز رویکرد متفاوت است اگر آن زمان اطلاعات کمی در اختیارت بود مجبور بودی آنچه میخواستی را با تلاش بسیار بفهمی. امروز هر نوع اطلاعاتی که بخواهید در اختیار دارید که باعث شده بچهها بسیار باهوشتر باشند. اما از طرفی این همه اطلاعاتِ پراکنده باعث میشود عمیق نباشید. بچههای امروز متمرکز نیستند. اطلاعات امروز ما ویکیپدیایی شده است. اگر آن زمان قرار بود بدانیم دادائیسم چیست باید حجم قابل توجهی کتاب میخواندیم و از همه ی جریانهای قبل از آن باخبر میشدیم تا بتوانیم آن را بفهمیم. اما امروز تعریف دادائیسم در یک پاراگراف خلاصه شده است. این یادگیری نیست فقط اندکی اطلاعات است. البته دانشجویان امروز خصیصه خوبی دارند و آن اینکه شجاعتر هستند و زیر بار هرچیزی نمیروند. باید توجه کرد که آن چه میتواند این پتانسیل و تخیل را به یک امکان درونی و یک ژانر هنری تبدیل کند، قائل شدنِ فرصتی برای مکث و تحلیل است. آنقدر در کشور بحرانهای سیاسی اجتماعی وجود دارد که به ما اجازه نمیدهد فرصت تحلیل داشته باشیم و آنچه میبینیم بیشتر واکنشهای عاطفی و هیجانی است. وقتی آرام باشید میتوانید نقد کنید و ذهن درست تحلیلگری داشته باشید.
در نمایشگاه جدیدتان به سمت رسانههای جدید تجسمی مثل اینستالیشن رفتهاید. چقدر به رسانه نقاشی معتقدید؟
سالهاست نقاشی می کنم، ویدیو آرت و فیلم کوتاه می سازم. هیچ وقت قسم نخوردهام که فقط نقاشی کنم. نقاشی را انتخاب کردم اما بنده ی نقاشی یا هیچ چیز دیگر نیستم. نقاشی وسیله بیان من است، اگر این وسیله کار کند حتماً آن را ادامه خواهم داد همان طور که تاکنون ادامه پیدا کرده است. از طرفی نقاشی خواصی دارد که در هنرهای دیگر نیست و برعکس. نمیشود گفت کدام قویتر یا ضعیفتر است. زبان نقاشی زبانی است که برای من پیچیدهتر و درونیتر است. به همین دلیل با این زبان مانوس ترم و آنچه میدانم این است که حالاحالاها با آن سر و کار دارم.
انتهای پیام/