به گزارش سرویس تجسمی هنرآنلاین/ "حامد صدرارحامی"متولد 1360 اصفهان است. او نقاشی را از دوران کودکی و به صورت آموخته آغاز کرده و پس از این که سالها به عنوان کپی کار از نقاشی امرار معاش کرده است به مرور فاصلهاش را از نقاشی بازاری و کپیکاری جدا و به نقاشی به شکل جدی پرداخته است و این روزها نقاشیهایش با استقبال خوبی روبرو شدهاند.
او در آثارش با نگاه انتقادی که دارد میخواهد مفاهیمی چون جنگ و جنگآوران را به باد انتقاد و گاه استهزا بگیرد. نمایشگاه نقاشیهای او این روزها با عنوان "شاه مهره" تا 13 خردادماه در گالری والی برپاست. در این نمایشگاه صدرارحامی گزیدهای از نقاشیهای 3 مجموعه "قطعنامه"، "ایران بانو" و "شاه مهره" را به نمایش گذاشته است. به مناسبت برپایی این نمایشگاه؛ گفتوگو هنرآنلاین را با او بخوانید.
چگونه قدم به دنیای نقاشی گذاشتید؟
من از دوران کودکی به نقاشی علاقمند بودم و نقاشی میکردم. دوران کودکی من همچون سایر همنسلانام با جنگ گره خورده؛ یادم میآید در 12 سالگی زیرزمینی که در دوران جنگ پناهگاهمان بود تبدیل آتلیه نقاشی کردم و بر روی درب آن نوشته بودم "آتلیه نقاشی حامد صدرارحامی". اما با همه علاقهام به نقاشی در آن دوران امکاناتی نبود که پیش استادی بروم و نقاشی را یاد بگیرم. از این رو من فقط نقاشی میکشیدم و ممارست و پیگیری خودم به نوعی استادم بود. تا این که در 16 سالگی تصمیم گرفتم که از نظر مالی مستقل شوم، از این رو چون جز نقاشی کردن کاری بلد نبودم به میدان نقش جهان رفتم و به عنوان کپیکار مشغول به کار شدم و مینیاتورهای دوره قاجاریه و صفوی را روی قلمدان و جعبه جواهر اجرا میکردم. در همان مقطع زمانی چون اهل ادبیات و کتاب بودم، اتفاقی با کتاب نقاشیهای "کاتوزیان" آشنا شدم و تکنیک و شیوه کار کاتوزیان من را سِحر کرد، بدون اغراق باید بگویم روزانه بیش از 50 بار کتاب او را ورق میزدم. مدت یکسال وقتام را گذاشتم و تمام نقاشیهای این کتاب را کپی کردم. هر چند در ابتدا پی بردن به رازهای عجیب و غریب تکنیکاش در نقاشی برایم دشوار بود، اما درمدت یکسال توانستم راز زیبایی آثار او را کشف کنم. پیگیریام در کپیکاری زمینهای را فراهم کرد که با گالریهای بازاری فروش تهران از جمله "داداشی" و گالریهای مرکز خرید قائم ارتباط و همکاری خوبی برقرار کنم و پس از آن بخش عمده درآمدم از این راه شد.
چقدر بابت کپی یک اثر دریافت میکردید؟
در ابتدا بابت یک کار کپی 5 تا 10 هزار تومان دریافت میکردم؛ اما به مرور این رقم افزایش پیدا کرد و گرانترین اثری که کپی کردم 7 میلیون تومان بابتش دریافت کردم.
یعنی در این مدت با هیچ یک از اساتید نقاشی آشنایی حضوری پیدا نکردید و محضرش را درک نکردید؟
در آن دوران در اصفهان واقعا فضایی برای کار حرفهای و جدی نبود و گالری فعال خوبی هم نداشتیم که زمینه آشنایی من را با نقاشان خوب فراهم کند. اما یک روز اتفاقی با "سیامک عزمی" آشنا شد و به واسطه این آشنایی زمینه دوستی میان ما شکل گرفت اما از نظر ایدئولوژیک ما در تقابل قرار داشتیم و همین موضوع موجب شد که نتوانیم با هم تعامل خوبی داشته باشیم. در آن زمان "عزمی" روی مجموعه نقاشی سورئال کار میکرد و این آشنایی موجب شد که من هم مدتی به سمت این سبک روی بیاورم و آثاری در این زمینه خلق کنم. البته در این دوران به واسطه میل شدیدم به کتاب خواندن به مرور به سمت مطالعه کتابهای تاریخ هنر و فلسفه روی آوردم و آشنایی با عزمی و مطالعه این آثار زمینهای را برای من فراهم کرد که به این موضوع فکر کنم که در عین حال که در نقاشی میتوان به بیان شخصی دست پیدا کرد، میتوان سبکی را در نقاشی پایه ریخت که هم برای مخاطب جاذبه داشته باشه و هم به مفهوم رسید.
با توجه به این در آن سالها در اصفهان هنرستان فعال بود؛ چرا برای ادامه تحصیل به هنرستان نرفتید؟
خانواده این اجازه را به من نمیداد که برای ادامه تحصیل به هنرستان برویم و بعد هم به دلیل تغییرات نظام آموزشی من نتوانستم وارد هنرستان شوم. هرچند که در دوره من دیگر استادان خوب و به نام از هنرستان رفته بودند و از بار هنری و فعالیتهای عملی هنرستان کاسته شده بود.
به موزه هنرهای معاصر اصفهان آیا سر میزدید و نمایشگاههایی که آن جا برپا میشد را دنبال میکردید؟
متاسفانه من همواره با موزه هنرهای معاصر اصفهان مشکل داشتم. این موزه در حالی که باید به هنر مدرن توجه داشته باشد در یک فضای کلاسیک دوره قاجاری راهاندازی شده و در عین حال به جای این که آثار هنرمندان مدرن را به نمایش بگذارد در مقاطع طولانی بخش نمایشگاهیاش را به نمایش آثار هنرمندان حوزهای و باقی نمایشگاه هم به نمایش مینیاتور اختصاص داده. در چنین شرایطی موزه برای ما جذابیت نداشت و اصلا موزه در آن دوران سهمی در فرهنگسازی و معرفی هنر مدرن نداشت. البته هنوز هم چنین وضعیتی دارد. یادم میآید یک بار نمایشگاهی از آثار هنرمندان مدرن در موزه برپا شد و یک اثر از "ایران درودی" در موزه به نمایش گذاشته شد که وقتی پرس و جو کردیم متوجه شدیم که قیمت آثارش 100 میلیون تومان است؛ واقعا برایم عجیب بود و اصلا نه کارش را میفهمیدم و نه قیمتاش. متاسفانه نه تنها من بلکه سایر هنرمندان دیگری که در سایر شهرها جز تهران فعالیت هنری خود را آغاز کردهاند با چنین مشکلاتی مواجه هستند.
چرا در آن زمان برای فعالیت هنری راهی تهران نشدید؟
بارها به این موضوع فکر کردم؛ اما من اصفهان را برای زندگی و حتی کار کردن دوست دارم. اصفهان از نظر حسی منبع عظیمی برای من است و من نمیخواهم ارتباطم را با این فضا قطع کنم. البته در این سالها در اصفهان کار میکنم و ارائه کارم را معطوف به تهران کردهام.
اگر اشتباه نکنم شما با این که نقاش خودآموخته بودید؛ اما در همان سالهای جوانی در اصفهان آموزشگاهای به نام "مهرفام" را راهاندازی کردید، درست است؟
دقیقا. چون من در 20 سالگی ازدواج کردم و باید هزینه زندگیام را هم تامین میکردم؛ آموزشگاهای در اصفهان راهاندازی کردم و با این که خودآموخته بودم به آموزش هنرجویان روی آوردم و تا همین 4 سال پیش این آموزشگاه برپا بود و من ساعتهایی از روز را صرف آموزش میکردم، بخشی از وقتام را هم صرف نقاشیهای خودم میکردم و بخش دیگری از وقتام صرف نقاشیهای کپی میشد.
در آن سال نقاشیهای خودت را با چه قیمتی عرضه میکردی؟
در آن سالها قیمت آثارم در نهایت 800 هزارتومان بود و بیشتر درگیر فضای سورئال بودم و به نوعی در نقاشیهای این دورهام مفهوم از اهمیت ویژهای برخوردار بود و در همه آثارم به نوعی فضای آسمان جلوهگر بود. بخشی از نقاشیهایم هم معطوف به منظرهسازی و طبیعت بیجان بود. در طبیعتهای بیجان من عناصر ملموس همچون کتاب و شیشههای مختلف رنگی را در کنار هم میگذاشتم و فضای جدیدی به وجود میآوردم. بخشی از نقاشیهایم هم معطوف به پرترهسازی میشد. در آن دوران چون من نقاش رئالیستگرایی بودم مدلهای زندهام را به فضاهای که مدنظرم بود میبردم و از آنها عکاسی میکردم و بعد شروع به نقاشی میکردم.
چگونه از فضای سورئال و کپی کاری توانستد خارج شوید و قدم به دنیای حرفهای بگذارید؟
در آن سالها به واسطه ارتباطاتم با تهران و افزایش درآمدم؛ شرایطی فراهم شد که به حراج کریستیز بروم و این حراج و آثاری که در حراج چکش میخورد را ببینم. حضورم به عنوان مخاطب در این حراج و دیدن آثار هنرمندان مدرن ایرانی و منطقه موجب شد که به یکباره تصمیم بگیرم که دنیای جدیدی را در نقاشی تجربه کنم.
نخستین مجموعه حرفهای که از شما به نمایش گذاشته شد "قطعنامه" بود؛ چه شد که به این مجموعه رسیدید؟
در اقواممان یک عتیقهفروش داشتیم که او علاقه عجیبی به نقاشی قهوهخانهای داشت و مجموعه خوبی از نقاشی قهوهخانهای گردآوری کرده بود و او چنان درباره اهمیت این مجموعه حرف میزد که برای من این امر مشتبه شد که این سبک از اهمیت ویژهای برخوردار است، از این رو من مدتی وقتم را روی نقاشی قهوهخانهای گذاشتم. پس از بازگشت از کریستیز با این که همچنان داشتم روی نقاشی قهوهخانهای کار میکردم، اما همچنان ذهنم درگیر این موضوع بود که چگونه میتوانم فضای جدیدی را در نقاشی تجربه کنم. یک روز که داشتم روی یک نقاشی قهوهخانهای در ابعاد بزرگ کار میکردم، یک شی تیز از روی چهارپایه، روی تابلو افتاد و آن را پاره کرد. در ابتدا بسیار ناراحت شدم و بعد متوجه دوگانگی فضایی شدم که این پارگی در اثرم به وجود آورد و همین اتفاق موجب شد که به فکر بیفتم که در نقاشیهایم این فضای دوگانه را بسازم. برای همین مثل کیمیاگرها فضایی را در گالریام به وجود آوردم و مواد مختلف را با هم ترکیب کردم و مدتها وقتام را صرف این کار کردم تا به مواد و تکنیک نقاشیهای این مجموعه رسیدم. فضای بسیار کلاسیک و کهنه در بکگراند و فضای رئالیستی که در دل این فضای کهنه خلق میشد که باید در عین واقعنمایی، حس پارگی را هم به مخاطب القاء میکرد. این گونه بود که پس از ماهها توانستم نخستین آثار مجموعه "قطعنامه" را خلق کنم.
در دوران معاصر از میان نقاشان "علی اکبرصادقی" توجه و علاقه زیادی به نقاشی قهوهخانهای دارد و این موضوع در آثارش مشهود است در نقاشیهای مجموعه "قطعنامه" چقدر به آثار او توجه داشتید؟
متاسفانه من تا همین چند سال پیش اطلاع نداشتم که علیاکبر صادقی روی نقاشی قهوهخانهای کار کرده و بعدها متوجه این موضوع شدم. برای همین نمیتوانم بگویم که از او تاثیر پذیرفتهام. اما باید به این نکته اشاره کنم که من در دورهای به نقاشی قهوهخانهای علاقه داشتم؛ چون سطح آگاهیام درباره نقاشی ایرانی کمتر بود و با فضای که فامیل عتیقهچیمان به وجود آورده بود احساس کردم که این سبک نقاشی از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ اما به مرور و با افزایش آگاهیام متوجه شدم که اتفاقا این سبک بسیار ضعیف و بد است. در نقاشیهای قهوهخانهای شاهد دفرماسیون چهرهها و استفاده از رنگهای بد هستیم و باید اقرار کنم که امروزه من برخلاف علی اکبر صادقی از نقاشی قهوهخانهای متنفرم و اگر در آثارم در بکگراندها از نقاشی قهوهخانهای استفاده میکنم میخواهم این تنفر و انزجارم را نشان بدهم. البته مخاطبان اروپایی هم با نقاشی قهوهخانهای ارتباط برقرار نمیکنند و نقاشی قهوهخانهای را دوست ندارند.
پس با این تفاسیر شما در آثار اخیرتان به نوعی کمر به قتل مینیاتور و نقاشی قهوهخانهای بستهاید؟
دقیقا همین طور است. متاسفانه در ایران این ذهنیت رواج پیدا کرده که نقاشی قهوهخانه و مینیاتور بسیار قوی و با پیشینه است، اما اگر مقایسه کوتاهی با تاریخ هنر جهان بکنیم میبینیم نقاشی قهوهخانهای و مینیاتور از جایگاه منحصربه فردی برخوردار نیست. واقعا خنده داراست که مثلا بخواهیم نقاشی دوران باروک را با مینیاتورهای رضا عباسی مقایسه کنیم.
شما این برخوردی که با مینیاتور دارید را در مواجهه با موضوع "هنر برای هنر" هم دارید و نسبت به فضاهای هنری هم انتقاد دارید چرا؟
اصولا من آدم منتقدی هستم. واقعا نمیخواهم وقتی یک نفر وقت میگذارد یک اثر هنری را میبیند به تشویق بیجهت اکتفا کند، من دلم میخواهم یک اثر هنری؛ مفهومی به جهان اضافه کند. من در نقاشی به نوعی دنباله رو شاملو در شعر هستم. شاملو یک جایی نقل میکند که نمیخواهد شعرش لالایی باشد بلکه او میخواهد شعرش همچون شیپور عمل کند و من هم چنین ذهنیتی را در نقاشی دارم. از این رو من خیلی از آثار را که امروزه به عنوان نقاشی ارائه میکنند را اصلا نمیفهم مثلا چند تا پونز یا نخ را بر روی یک بوم فرو میکنند و آن را به عنوان اثر هنری ارائه میدهند. من هنرمندی هستم که شاکله ذهنی و فکریام در دوران جنگ شکل گرفته و این جنگ در تمام ابعاد وجودم ریشه دوانیده و همین موضوع برای من آنقدر عمیق و بزرگ است که در آثارم به نوعی دارم ابعاد آن را بیان میکنم. من اگر نقد میکنم نباید نقدم را سیاسی فرض کنید چون من در این حوزه آگاهی ندارم بلکه هدفام این است به وسیله هنر جهان را نقد کنم تا شاید بنیان جهانی تازه گذاشته شود.
نخستین مواجه جامعه هنری با مجموعه قطعنامه چگونه اتفاق افتاد؟
پس از این که چند اثر از این مجموعه خلق کردم، یکی از آثارم را به هشتمین دوسالانه نقاشی فرستادم. در آن دوره احمد وکیلی دبیر دوسالانه بود؛ مکتب هرات مورد توجه برگزارکنندگان دوسالانه قرار داشت و کار من اشارههایی به نقاشی مکتب قاجار داشت، همین موضوع موجب شد که کارم پذیرفته نشود؛ اما شرایطی برای دیدن شدن نقاشیام به وجود آمد و موجب شد که تماسهای مکرری برای دیدن و حتی خریداری کردن اثری از این مجموعه داشته باشم.
در همین مقطع چگونه توانستید که برای نمایش این آثار وقت بگیرید؟
پس از استقبالی که از چند نقاشیهای مجموعه قطعنامه شد من برای دومین بار به حراج کرستیز رفتم و درآن سفر؛ تصاویر آثارم را برده بودم به مجموعهدارها و مدیران گالریها نشان دادم؛ برای آنها نقاشیهای این مجموعهام بسیار جذاب بود و علاقمند شدند که آثارم را خریداری کنند، تا این که در این سفر"مژگان والیپور" مدیر گالری والی آثارم را دید و بعد یک سفر به اصفهان آمدند و کل کارهایم را دیدند و پیشنهاد داد که برایم نمایشگاهی از آثارم برپا کند، روی همین مجموعه "قطعنامه" کار کردم و اینگونه شد که در سال 1391 برای نخستین بار مجموعه قطعنامه را به نمایش گذاشتم.
با توجه به این که در نمایشگاه اخیرتان همچنان فضای "قطعنامه" را میبینیم تا چه زمانی میخواهید روی این مجموعه کار کنید؟
واقعا نمیدانم تا کی میخواهم در فضای قطعنامه کار کنم، من هر جا احساس کنم از این فضا خارج خواهم شد و هرجا که لازم باشد از عناصر این مجموعه در نقاشیهایم استفاده میکنم. من سالها روی این فضا کار کردهام و در این مدت توانستم به زبان و بیان شخصی خودم دراین مجموعه دست پیدا کنم. در واقع مجموعه قطعنامه به شکل دیگری در "ایران بانو" کامل شده است و در آثارم دارد امتداد پیدا میکند.
با توجه به این که شما در دورهای که پرتره میساختید مدل زنده داشتید و ابتدا فضای نقاشیتان را میساختید و سپس عکاسی و بعد نقاشی میکردید، در دوره فعلی به چه شیوهای کار میکنید؟
من سالهاست که دفتری با خودم دارم و حسها و لحظههای خوبم را مینویسم، که گاه این نوشته تبدیل به شعر و یا متن بلند میشود؛ بعد زمانی از شلوغی زندگی روزمره وارد آتلیهام میشوم، این نوشتهها را مرور میکنم و از دل این نوشتهها بخشهایی را انتخاب میکنم و ما به ازای کلمات تصاویر را میگذارم مثلا "زن زیبا لبخند زد" و پس از این که حسی که میخواستم را به بیان تصویر درآوردم شروع میکنم و این عناصر را بر روی کاغذ طراحی میکنم و فضایی که مدنظرم هست را به آن اضافه میکنم و بعد هر جا که لازم باشد مدل زنده میآورم و از مدل زنده در حالتهایی که میخواهم عکاسی میکنم. گاه ممکن است عکاسی یک مدل ماهها طول بکشد. مثلا برای عکاسی مجموعه "ایران بانو" 4 ماه وقت گذاشتم و بعد براساس عکسها و قدرتم در آناتومی هر کجا که لازم باشد در فضای کارم تغییر به وجود میآورم و بعد شروع به کار بر روی بوم میکنم.
این شیوهای که شما در نقاشی پیش گرفتید این روزها در عکاسی بسیار متدوال شده است؛ شما چقدر از شیوه کار این عکاسان بهره گرفتهاید؟
عکاسانی که به شیوه چیدمانی (استیج) کار میکنند؛ بخشی از کارشان را در فضای فتوشاپ انجام میدهند، اما داستان نقاشی با عکاسی فرق میکند. وقتی عکاس میخواهد از یک لیوان عکاسی کند لیوان خودش را به عکاس تحمیل میکند؛ اما زمانی که من لیوان را در مقابل خودم میگذارم تا آن را بکشم، من خودم را به لیوان تحمیل میکنم و آن چیزی را که میخواهم از آن لیوان ارائه میدهم. اما به نظرمن یک عکاس چیدمانی هر چقدر هم بتواند فضای جدیدی در اثرش ارائه دهد؛ اما باز هم مقهور سوژهاش خواهد بود، اما به نظرم برای یک نقاش چنین حالتی به وجود نمیآید. عکاس در رنگ و تکسچر با محدودیت روبرو است، اما من با چنین محدودیتی روبرو نیستم. تولید انبوه عکسهای چیدمانی و به قولی تک فرم بودن نقاشی هم موجب تمایز این دو اثر هنری میشود.
پس از"قطعنامه"، شما مجموعه "ایران بانو" را کار کردید که تنها چند اثر آن را در نمایشگاه اخیرتان به نمایش گذاشتید و پس از آن به مجموعه "شاه مهره" میرسیم، مجموعههایی که در امتداد هم شکل گرفتهاند؛ چه شد که در "شاه مهره" به سراغ شاهان دوره قاجاری و افرادی چون چه گوارا، خانواده شجریان و... رفتید و آنها را در فضای طنزآمیز قرار دادید و با آنها شوخی کردید؟
من در "قطعنامه" به نوعی جنگ را دستمایه کارم قرار داده بودم و پس از سالها پرداختن به خود جنگ تصمیم گرفتم که به سراغ سران جنگ بروم، افرادی که به نوعی موجب منازعه و جنگ در جهان و منطقه شدهاند. متاسفانه نه تنها شاهان قاجار بیلیاقت بودند و به ما ایرانیها لطمات بسیاری زدند و ایران را سالیان سال به عقب برگرداندند، بلکه نقاشان این دوره همه در آثارشان به شکلهای مختلف این شاهان را مدح کردهاند، من در"شاه مهره" به سراغ این افراد رفتهام و به نوعی خواستهام فضای جدیدی در این نقاشیها به وجود بیاورم و با طنز زمینه را برای تجدد و نوجویی این شاهان به وجود بیاورم. مثلا دستی که میخواهد ریش این شاه را بتراشد. من در این مجموعه به نوعی گاه پا را از طنز فراتر گذاشتهام و این شاهان را مسخره کردهام. در واقع من در این مجموعه شاهان و افرادی که سمبل جریان فکری و یا سیاسی خاصی بودهاند را نقد کردهام. یک بار هم گفتم من آدم منتقدی هستم و در آثارم قصد دارم همه چیز را نقد کنم. من وقتی شعر حافظ را میخوانم و به مدایح او میرسم، واقعا ناراحت میشوم، به نظرم باید با نقد این مسائل بنای دنیای جدیدی را گذاشت.
مجموعه شاه مهر راتا کجا ادامه خواهی داد؟
پس از "شاه مهره"، همچنان من تمرکزم را روی مجموعه "ایران بانو" خواهم گذاشت. ایران برای من نماد سرزمین و زن ایرانی است و در مجموعه آتی میخواهم به موضوع جغرافیا و تاریخ بپردازم. هر چند که امکان نمایش همه مجموعه "ایران بانو" در ایران فراهم نشد، اما بخش عمده آثار این مجموعه توسط مجموعهداران خریداری شده است و بزودی این آثار در حراجها ارائه خواهند شد. البته در نقاشیهای اخیری که از مجموعه "ایران بانو" کشیدهام سعی کردم در بکگراند از عناصری استفاده کنم که مخاطب آثارم را از شهروند ایرانی به شهروند جهانی گسترش بدهم.
انتهای پیام/
گفت وگو: مریم آموسا