به گزارش خبرنگار هنرآنلاین ، آیین رونمایی کتاب شاهنامه طهماسبی با حضور علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، علی مرادخانی معاون هنری وزیر ارشاد، مهدی حجت معاون سازمان میراث فرهنگی کشور، علی معلم دامغانی رئیس فرهنگستان هنر، مهدی حسینی نقاش و استاد دانشگاه، مجید قاسمی مدیرعامل بانک پاسارگاد، همچنین جمعی از هنرمندان و علاقمندان به هنر برگزار شد.

علی معلم دامغانی، رئیس فرهنگستان هنر در ابتدای این آیین، شاهنامه را شناسنامه ملی ایرانیان و کارنامه مذهب و تشیع ایرانیان دانست و گفت: در روزگار سلطان محمود غزنوی - ترک‌سالاری که از امیران بود و در مقابله با ایرانیان می‌سگالید - شاعری فرزانه به کمک موبدان و دهقانان، افسانه‌های گذشته ایرانیان را جمع می‌آورد و آن را با طبع شگفتی که موهبت الهی است، تبدیل به اثری می‌کند که در تاریخ بشر - اگر حرمت نگه داریم - در ردیف برترین‌هاست.

او ادامه داد: شاهنامه در دولت محمودی یعنی دولت ترکان و امیران فراهم شد. این یعنی مقابله و پنجه در پنجه کردن با آنان. از این نظر، فردوسی با همه هویت محمود درگیر بود و دولت محمود، وجوه دیگری هم داشت؛ می‌مندی ناصبی بود. محمود هم - با عنوان امین‌الدوله- بزرگی از بغداد دارد. او اموی و عباسی است، علوی نمی‌اندیشد. فردوسی علوی است؛ اکنون بنگرید که یک مرد، تنها با یک کتاب به دو اعتبار در مقابل یکی از قوی‌ترین دولت‌های روزگار است. محمود هم به سبب مذهب در شاهنامه نمی‌تواند دید و هم به سبب‌نژاد. چنانکه فردوسی می‌گوید: او نژاده نیست و حتی در بین امیران هم کسانی می‌توانند نژاده بوده باشند.

رئیس فرهنگستان هنر بیان کرد: گرفتیم که طاق کسری در هم شکست، گرفتیم که ایوان شوش در باد و باران به فراموشی سپرده شد. تالار آپادانا در معرض آتش و باد و خاک به فراموشی سپرده شد و آثاری از این دست فراموش شدند؛ شاهنامه بر جای باد. شاهنامه بر جای باد که اندوه آن همه به شادی این یک اثر فزونی ندارد.

معلم، شاهنامه را روشنایی چشم ایران و تیری در دیده انیران دانست و ادامه داد: حکیم توس مسلما‌نی صادق و شیعه‌ای راست بود. همه شعرا در ابتدای کتاب چیزی با نام خدا به عنوان توحید دارند. بعد به نعت نبی اکرم (ص) و بعد به مدح اولیاءالله می‌پردازند. در شاهنامه تطبیق شگفتی نه به معنی اقتباس که به معنی ترجمانی به چشم می‌خورد. یعنی فردوسی عینا فرمایش‌های حضرت امیر (ع) را ترجمه کرده است، همچنین از قرآن مطالبی در شاهنامه فردوسی هست که شاید در کتاب دیگری نیست.

از بازنشر نگاره‌های شاهنامه طهماسبی احساس افتخار می‌کنم

علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در ادامه آیین رونمایی شاهنامه طهماسبی اظهار کرد: رنج سی ساله حکیم ابوالقاسم فردوسی گنج هزاران ساله شد. حکیم می‌دانست که ارشین تیرش در شبان و روزان تاریخ، از پروازی بلند و بالا فرونخواهد ایستاد و نامور نامه‌اش، شناسنامه تاریخی ملتی دیرسال خواهد بود. حکیم می‌دانست که زمین و زمان هم‌داستان شده‌اند تا حکایت‌های حکمت آمیز و منش آموز او را دهان به دهان، گوش به گوش، دست به دست، قلم به قلم و دل به دل حکایت کنند.

شاهنامه ابوالقاسم فردوسی، در هزاره گذشته یکی از مهم‌ترین منابع الهام و مصادر جوشش ذوق هنرمندان بوده، داستان سرایان و شاعران، صحنه آرایان و نمایشگران، خنیاگران و نغمه پردازان، نگارگران و خوشنویسان جملگی اقبالی خاص و ارادتی خالص به شاهنامه داشته‌اند و از هم‌نشینی شکل و مضمون اثری دلنشین پدید آمده که سهم قابل توجهی از آثار تاریخی هنری را به خود اختصاص داده است.

او افزود: هنر در گذشته افتخارآفرین این سرزمین هم رسانای پیام‌ها و اندیشه‌ها بود و هم رکن رکین آموزش و انتقال مفاهیم آموزنده و هم مایه مباهات و نشانه‌ای از فرهیختگی و شاهان و حکمرانان بلاد نمی‌توانستند بر چنین پدیده‌ای چشم فروبندند و قدرش را نشناسند و آنان که بر ایران حکومت یافتند به درایت و فراست و یا به تجربت دریافتند که اگرچه ملک و دولت دنیا را اعتماد نشاید، لیکن اهتمام باید.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنانش بیان کرد: باید کاری کرد، به نشانه فرهیختگی. برای خیره کردن دنیا. باید قدمی برداشت برای دانستن مرتبه هنرمندانی که به حساسیت درون، چشم آخربین جامعه‌اند زیرا بالندگی ملک پیرو تکریم عالمان، شاعران و هنرمندان است که در سیر ایام و گذشت روزگاران آثار ایشان بی‌بیم ‌زوال باقی می‌ماند.

جنتی با اشاره به کم و کیف آفرینش‌های هنری در دوره صفوی و ساماندهی و ساختارمند بودن وضع هنر در آن زمان گفت: هیچ مجموعه و گنجینه‌ای از هنر ایران نیست که آثار قابل توجهی از دوران صفوی در میانش دیده نشود. آثاری که عمدتا بدون فاصله زمانی و نه از سر اجبار و اضطرار بلکه به عنوان هدایای ویژه دستگاه حکومتی و یا به واسطه بازرگانان ایرانی و غیر آن به عنوان تحفه و پیشکش از ایران خارج می‌شدند و خود به عنوان سفیران فعال فرهنگی مبدل شدند، سفیرانی که هنوز پس از چهار قرن همچنان فعالند.

او ادامه داد: یکی از ممتاز‌ترین آثار آن دوره شاهنامه شاه طهماسبی است که کار آن از نیمه دوم قرن دهم آغاز شد و بیش از دو دهه، گروهی در کتابخانه سلطنتی به طور پیوسته به کار اشتغال داشتند تا نسخه‌ای برازنده نام ایران و شایسته ادب فارسی بیافرینند تا نمایه‌ای از مهارت و معرفت هنرمندان ایرانی و نگارستانی خرم و بی‌خزان شد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: محققان بریتانیا، ایتالیا و آمریکا و هنر‌شناسان فرانسه و آلمان نیز سال‌ها درباره این اثر هنری و تاریخی تحقیق کردند و شیفتگی و شیدایی خود درباره آن را صادقانه بازگو کردند و به این ترتیب این کتاب عنوان گران‌ترین اثر هنری تاریخی ایران را از آن خود کرد.

جنتی ادامه داد: شاهنامه شاه طهماسبی مانند هر اثر راستین هنری، راوی صادقی است از فرهنگ جامعه، از نقصان و کمال جاری در یک محدوده تاریخی و گویای اسرار درونی آدمیانی که سال‌ها از حیات‌شان گذشته و عظام‌شان گسسته و اینک زنده و زیبا پیش روی قرار گرفته‌اند؛ درست در قلب آثار و زمان خویش و خود خویش را می‌نمایانند بی‌ذره‌ای روی و ریا و یا حرف و تحریف.

او خاطرنشان کرد: شاهنامه برای طالبان هنر سرچشمه تعلیم است و از رنگ و طرح نقاشی تا فنون کتاب آرایی، آموزش ویژه دارد. برای نقادان هم کمک و معیار است؛ و برای جامعه‌شناسان و مورخان رمز گشا و دارای پیام‌های رحمت و مکرمت، اخلاق و انصاف، خرد و شکیب است. شاهنامه شاه طهماسبی و آثاری شبیه آن به دریایی می‌مانند که آرام گرفته و زبان در کام و خاموشند؛ و ارمغان جهان جدید این است که می‌توان با چاپ آن‌ها در نمونه‌های بسیار به دست علاقه‌مندان رساند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان سخنانش تلاش و همت دست اندرکاران طبع و نشر کتاب شاهنامه شاه طهماسبی را تحسین برانگیز برشمرد و گفت: جوان امروز جویای شناخت و مشتاق دانستن است و باید یا معرفی مطلوب و دقیق آثار هنری در آبادی ایران و شکوه بیش از پیش آن همت گماریم. از باز نشر نگاره‌های شاهنامه طهماسبی احساس افتخار می‌کنم و امروز را به فال نیک می‌گیرم. زیرا در آستانه گشایش بیست و هفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران هستیم و زادروز حکیم فردوسی در راه است.

خیرین شاهنامه طهماسبی را به دانشگاه‌ها اهدا کنند

مهدی حسینی دیگر سخنران این مراسم بود. او ابتدا گفت: نگارش شاهنامه طهماسبی در سال ۹۲۸ هجری قمری آغاز شد. دو سال بعد شاه اسماعیل از دنیا رفت و شاه طهماسب که نوجوانی ۱۱ ساله بود بر تخت سلطنت نشست.

او ادامه داد: بدون شک یک نوجوان توانایی توجه به فرهنگ در عین کشورداری را ندارد اما ادامه کار نگارش شاهنامه نشان می‌دهد مشاورینی در کنار او حضور داشتند که موضوع را پیگیری کردند و سرانجام در سال ۹۴۸ نگارش این اثر هنری به پایان رسید. در آن زمان سلطان سلیم اول سلطان عثمانی از دنیا رفت و فرزندش سلطان سلیم دوم به حکومت رسید. نگرانی از علاقه سلطان جدید به کشورگشایی مانند پدرش باعث شد هیاتی ۴۰۰ نفره از ایران هدایایی به بارگاه او ببرند که شاهنامه طهماسبی یکی از آن‌ها محسوب می‌شد.

این استاد دانشگاه هنر افزود گفت: این شاهنامه تا اواخر حکومت عثمانی در خاک این کشور باقی ماند اما در دوره ضعف این حکومت، این کتاب نیز جا به جا شد و در اوایل قرن ۲۰ در اختیار یک فرانسوی قرار گرفت. پس از مرگ این فرانسوی، وارثین او شاهنامه را به دوتون که یک ثروتمند آمریکایی و رئیس موزه متروپولیتن نیویورک بود فروختند.

این پژوهشگر عرصه هنر خاطرنشان کرد: مالک جدید شاهنامه ابتدا به بهانه عکس برداری و در واقع برای فرار از مالیات، این اثر هنری را ورق ورق کرد و ۷۸ برگ آن را به موزه متروپولیتن اهدا کرد و بخش دیگری از اوراق را در حراجی‌ها به فروش رساند. این کتاب که تا سال ۱۹۶۰ میلادی یکپارچه بود در این سال دچار یک جنایت وحشتناک فرهنگی شد و هر برگ آن به گوشه‌ای از دنیا رفت.

حسینی گفت: ۱۱۸ برگ شاهنامه در اختیار دوتون باقی مانده بود. پیش از انقلاب اسلامی تلاش‌هایی برای پس گرفتن آن انجام شد اما به نتیجه نرسید. پس از پایان دفاع مقدس، مرحوم دکتر حسن حبیبی موضوع را پیگیری کرد و مذاکراتی برای این مسئله با وارثان دوتون انجام شد. در آن زمان برای فروش این اوراق ۱۵ میلیون دلار درخواست شد که با توجه به شرایط اقتصادی دولت بسیار زیاد بود. سرانجام یک نقاشی در موزه هنرهای معاصر به مبلغ ۱۵ میلیون دلار فروخته شد تابه ازای آن این شاهنامه خریداری شود. هنگام معاوضه این آثار این نگرانی در میان مسئولین وجود داشت که طرف آمریکایی کلاهبرداری کند اما در ‌‌نهایت ۱۱۸ برگ شاهنامه به ایران رسید. این معامله به هیچ وجه به ضرر ایران نشد زیرا آن نقاشی درحال حاضر حدود ۲۵ میلیون دلار قیمت دارد اما یک برگ شاهنامه سال گذشته در یک حراجی ۱۲ میلیون دلار فروخته شد.

او خاطرنشان کرد: سه سال پیش موزه متروپولیتن چاپ جدیدی از شاهنامه طهماسبی منتشر کرد که در آن زمان از اینکه ما به عنوان صاحبان شاهنامه آن را منتشر نکرده‌ایم دچار حسودی شدم. امروز که چاپ ایرانی اثر را می‌بینم بدون تعصب اعتقاد دارم چاپ ایرانی به مراتب کیفیت بهتری از چاپ آمریکایی دارد.

این هنرمند نقاش گفت: حسن اتفاق این است که در سالی که به نام فرهنگ نامگذاری شده این اثر هنری رونمایی شده است. امیدوارم به انتشار همین یک اثر اکتفا نشود و هنرمان را والا نگاه داریم.

حسینی در پایان سخنانش از خیرین درخواست کرد با توجه به قیمت بالای این شاهنامه و نیاز دانشجویان هنر به دسترسی به آن، تعدادی از آن‌ها را خریداری و به کتابخانه دانشگاه‌ها اهدا کنند.

در ادامه این آیین مجید قاسمی مدیرعامل بانک پاسارگاد که مجموعه تحت مدیریتش حامی مالی انتشار این اثر محسوب می‌شود، نیز وعده داد به میزان نیاز تمام دانشگاه‌های هنر کشور، شاهنامه طهماسبی خریداری و اهدا شود.

اجرای شاهنامه خوانی و نقالی از دیگر بخش‌های آیین رونمایی کتاب شاهنامه طهماسبی بود.

در پایان این مراسم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به همراه علی مرادخانی معاون امور هنری و مدیر عامل بانک پاسارگاد از تماشاگه هنرهای تجسمی معاصر بانک پاسارگاد در فرهنگستان فرهنگ و هنر بازدید کردند.

لازم به ذکر است؛ شاهنامه طهماسبی در قطع سلطانی و با صحافی نفیس و قاب در ۴۲۰ صفحه به وسیله موسسه متن فرهنگستان هنر با مقدمه علی معلم، محمود فرشچیان و علی جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین یادداشت‌های رئیس موسسه متن و رئیس موزه هنرهای معاصر تدوین شده و به چاپ رسیده است. ‌خوشنویسی عنوان و مقدمه‌های این کتاب را نیز غلامحسین امیرخانی بر عهده داشته است.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/