سرویس تجسمی هنرآنلاین // آیدین آغداشلو در ادامه نشست‌های نوروزی هنرآنلاین، سه شنبه ۲۰ اسفند میهمان ما شد. با متانت و مهربانی همیشگی‌اش و با حوصله مثال زدنی به تمام سوال‌‌هایمان پاسخ داد و بعد از گفت‌و‌گویی دوساعته در جواب به درخواست ما برای گرفتن فال حافظ پای سفره هفت سین هنرآنلاین، تنها برای اینکه رویمان را زمین نیندازد با اعلام اینکه به فال گرفتن از هر نوعش اعتقادی ندارد قبول کرد که غزلی از حافظ بخواند با حال و هوای بوی بهبود ز اوضاع جهان. او بهترین را انتخاب کرد و غزل غزل‌های لسان الغیب شیرازی را با تومانینه خاص‌اش خواند: نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد... بعد از آن انگار خودش هم سر شوق آمده باشد بعد از تورق سراغ غزل دیگری از حضرت حافظ رفت که: درد عشقی کشیده‌ام که مپرس...

منتظر متن کامل گفت‌و‌گو با استاد آیدین آغداشلو در تعطیلات نوروز باشید. در این فرصت بخشی از این گفت‌و‌گو را می‌خوانید که بیشتر مربوط به برگزاری نمایشگاهی از استاد در گالری فرجام دوبی و مهم‌تر و هیجان انگیز‌تر از آن خبر نمایشگاهی از او در سال آینده در گالری اثر است که حسابی ذوق زده‌مان کرد. نمایشگاهی که سال‌های سال منتظرش بوده‌ایم. نمی‌خواهیم دوباره بپرسیم که چرا در تمام این سال از شما نمایشگاه انفرادی ندیدیم چون بار‌ها و بار‌ها پرسیده‌ایم و کمابیش دلایلش را می‌دانیم اما این روز‌ها یک نمایشگاه خوب از کار‌هایتان در دوبی برگزار شده. به ما بگویید چه اتفاقی در بنیاد فرجام افتاده و کدام مجموعه از آثارتان در این نمایشگاه ارائه شده است.

من واقعا پیشنهاد و مداخله‌ای در این نمایشگاه نداشتم. دکتر فرجام در طول ۲۰ سال گذشته تعداد زیادی از نقاشی‌های مرا خریده بود. یک بار که من در لندن بودم تلفن کردند و خواستند یک بار باهم نهار بخوریم. سرمیز نهار گفتند که می‌خواهند از مجموعه‌شان کارهای مرا به صورت انفرادی در گالری‌ای در دوبی که متعلق به خودشان است به نمایش دربیاورند. گفتم از نظر من مانعی ندارد و این‌ها اموال شماست و می‌توانید حتی آن‌ها را پاره کنید. اینجا می‌خواهم نکته‌ای را بگویم و آن اینکه وقتی نقاشی می‌کشم تمام لحظه‌هایش برایم خیلی دلپذیر و یک جور مکاشفه است و حالت ذکر دارد. اصلا دنیا تعطیل می‌شود و زیرزمینی که در آن کار می‌کنم هم کمک می‌کند که دنیا تعطیل شود. وقتی کار تمام می‌شود ۲۴ ساعت آن را نگه می‌دارم و نگاهش می‌کنم. آن هم بیشتر به قصد اینکه ببینم کجایش بهتر می‌تواند بشود و کجا قصور کرده‌ام. بعد از آنکه کار بیرون می‌رود دیگر هیچ وقت دنبالش نیستم و تا این اواخر حتی عکس‌شان را هم نمی‌گرفتم تا اینکه دوست بسیار عزیزم امیر آروند که عکاس خیلی خوبی است گفت که هروقت کار‌هایت تمام شد بگو تا از آن‌ها عکس بگیرم. به همین دلیل است که تقریبا دو سوم نقاشی‌هایم اصلا نمی‌دانم کجاست و عکسی هم از آن‌ها ندارم. چشمم دنبال کارم نیست و دیگر اهمیتی ندارد. اما همیشه طوری کار می‌کنم که پیش خودم این فرض را می‌گذارم که آمدیم و کسی که کاری را می‌خواسته دیگر نخواهد و کار برای خودم بماند برای همین طوری باید باشد که ‌‌نهایت کارم را کرده باشم که آینه دق برایم نشود که هروقت نگاه می‌کنم فکر کنم اینجایش چرا این طور است و آنجایش می‌توانست بهتر باشد و طوری باشد که بتوانم بگویم خب این حد اعلای کاری است که من بلدم. بنابراین مصداق "مال بد بیخ ریش صاحبش" نشود. به هر حال به این پیشنهاد روی خوش نشان دادم و تاییدش کردم که بعد گفتند برای چیدن این مجموعه خودتان هم بیایید و کار‌ها را انتخاب کنید. من رفتم دوبی و کارهایی را که تا حدی به هم مرتبط بودند را انتخاب کردم و بعد از آن دوستم امیر آروند کار‌ها را خیلی خوب چید و نمایشگاه درستی از آب درآمد ولی وقتی نمایشگاه چیده شد دیگر کار من تمام شده بود و‌‌ همان روز به تهران برگشتم و لازم ندیدم که حتما باید آنجا بایستم توضیح بدهم و دل خوشی هم ندارم که به عرب‌ها بگویم این‌ها چه هست و چه نیست و وظیفه‌ای از این بابت برای خودم ندیدم.

ولی مثل اینکه انتظار ما هم بالاخره به سر می‌آید و انشاالله آبان ماه همزمان با تولد شما یک نمایشگاه انفرادی بعد از چهل سال خواهیم داشت؟

بله فکری که الان دارم خیلی ربطی به نمایشگاه گذاشتن ندارد و با یک دید منطقی به موضوع نگاه می‌کنم و دچار توهم نیستم. مخاطب هر نقاش معین است دیگر نقاش‌باشی نداریم که یک نفر نقاش نقاشان یک مملکت باشد. هر هنرمندی مخاطب و طیف علاقه‌مندان خودش را دارد. بعضی وقت‌ها هنرمندان ممتازی هستند که تعداد علاقه‌مندانشان خیلی زیاد نیست و عکس این هم صادق است در نتیجه من واقعا فکر می‌کنم که اولا طیف علاقه‌مندان من به مقدار زیادی مشخص‌اند. من برای آن‌ها کار نمی‌کنم ولی آن‌ها احتمالا کار‌هایم را دنبال می‌کنند. نقاشی‌های من خیلی هم نقاشی‌های راحتی برای قورت دادن نیستند بلکه ظاهرشان ظریف و رنگین و به دقت کار شده است و در باطن شاید هرکسی با این نقاشی‌ها ارتباط برقرار نکند. در یکی از این حراج‌های کریستیز که یکی از کارهای دوتکه من از مجموعه "شفاعت فرشتگان" عرضه شد و فروش رفت بعد از اتمام حراج یک آقای خیلی محترم عرب با لباس ملی آنجا با من صحبت کرد و گفت که من کار شما را خیلی دوست داشتم و یک مقدار هم در حراج بالا آمدم ولی دیگر ادامه ندادم و با اینکه این نقاشی را دوست داشتم فکر کردم که این کار را می‌خرم و به دیوار خانه‌ام می‌زنم و زمانی که میهمانی می‌آید باید برای هرکدام یک قصه‌ای درست کنم و در توضیح کار به آن‌ها بگویم. درست هم می‌گفت چون آن نقاشی زیاد شیرین هم نبود. من می‌دانم کجا ایستاده‌ام و چه نوع مخاطبی دارم و قصد صید مخاطب جدید هم ندارم و همین‌ها که هستند از سر من هم زیاد است ولی فکر کردم اگر آدم قرار است یک نامه اعمال برای مخاطب محدود و مشخص خودش بعد از ۴۰ سال بدهد باید آن را درست انجام دهد. من فکر کردم خب چرا باید نمایشگاه برگزار کنم به هر حال کار‌هایم در کتاب‌ها چاپ می‌شوند و در اینترنت هم قابل دسترسی است اما وقتی نمایشگاه دوبی برگزار شد و من داشتم کار‌ها را می‌چیدم متوجه شدم که نگاه کردن به این‌ها از نزدیک یک معنای اضافی دارد یعنی جزئیات و روح و معنایی در این‌ها هست که از نزدیک و مستقیم دیدن کار ممکن می‌شود برای همین فکر کردم بهتر است نمایشگاهی هم در اینجا داشته باشم و شاید به این ترتیب جلوی برخی سوءتفاهم‌ها هم گرفته شود و شاید کسانی که مخاطب من هستند تصویر روشن‌تر و دقیق‌تری از کارهایی که مدعی هستند همیشه دوست داشته‌اند پیدا کنند. به عنوان نمونه در مجموعه "خاطرات انهدام" و "معما" برای اینکه فرسودگی و قدمت اثر را نشان بدهم تمام نقاشی‌ها را از شبکه‌ای از ترک‌های خیلی ظریف می‌پوشانم که این حس را بدهد که متعلق به یک زمان دوردست است و چون قدیمی است پس محترم است چون که من به سنی رسیده‌ام که فکر کنم کهنسالی باید احترام داشته باشد، بنابراین می‌نشینم این ترک‌ها را می‌کشم که بعضی وقت‌ها روز‌ها طول می‌کشد و چه لذتی دارد برای اینکه واقعا مثل ذکر و دعا خواندن است. خیلی دیده‌ام که از من سراغ موادی را گرفته‌اند که بمالند روی نقاشی‌شان و مثل این‌ها ترک بخورد. فکر کردم از نزدیک دیدن کار‌ها بتواند جلوی چنین سوءتفاهم‌هایی را بگیرد.

چه مجموعه‌هایی را در این نمایشگاه به تماشا می‌گذارید؟

سعی می‌کنم از هر دوره‌ای یک نمونه داشته باشم هم از خط و مینیاتورهای مچاله شده هم از خاطرات انهدام، از ظرف‌های سفالی قرن هفتم، نیم رخ‌های دوره رنسانس و هم از آدم‌های کله چوبی که‌‌ همان طور که گفتم یک نامه اعمال باشد. یک نقاشی هم از چهره مادرم است و یک نقاشی دیگر مرد جوانی است که در حال بیرون کشیدن تیری است که در سینه‌اش فرورفته که چون حالت محزونی دارد خیلی آن را دوست دارم و یکی از نقاشی‌ها که مربوط به سال ۱۳۵۹ است. فکر می‌کنم نمایشگاه قاعده‌ای است که از آن باید پیروی کرد و نمی‌شود نمایشگاهی برگزار کنید و زیر همه آن‌ها یک برچسب قرمز بزنید و بگویید آن‌ها را نمی‌فروشم. این درست نیست و رفرسپکتیو است که بعد از اینکه آدم فوت کرد موزه هنرهای معاصر اگر تا آن موقع برپا باشد یک رفرسپکتیو از کار‌ها می‌گذارد. بنابراین به غیر از چند استثنا بقیه کار‌ها برای فروش است و اگر فروش هم بروند که خیلی پولدار می‌شوم و مسافرت می‌روم و خیلی خوش خواهد گذشت.

هیجان انگیز‌تر این است که ۳ مجسمه هم در نمایشگاه خواهید داشت؟

بله. این مجسمه‌ها آدم‌های کله چوبی‌اند که یکی از آن‌ها را از سال ۵۴ دارم و دو یا سه تای دیگر هم به آن‌ها اضافه خواهم کرد.

چرا گالری اثر را انتخاب کردید؟

واقعیت این است که آقای امید تهرانی این پیشنهاد را کردند. البته قبل از آن هم گالری خاک و فروهر پیشنهاد نمایشگاه داده بودند منتها من هنوز به این نتیجه نرسیده بودم که این کار‌ها از نزدیک دیده شوند تا عیب‌هایشان مشخص شود. در نتیجه پیشنهاد آقای تهرانی با این نتیجه گیری من مقارن شد و قبول کردم. به همین سادگی و اینکه خود او را شخصا خیلی دوست دارم.

وقتی به همه این سال‌هایی که فعالیت هنری کرده‌اید نگاهی می‌اندازید چه احساس و ارزیابی‌ای از خودتان دارید؟

در طول این ۳۰ سال شاید بیشتر از ۳۰۰ بار سخنرانی کرده‌ام. مجموعه کتاب‌ها و مقاله‌هایی که نوشته‌ام به ۱۲ کتاب می‌رسد. من پنج هزار شاگرد تعلیم داده‌ام اما تعداد نقاشی‌هایم به ۴۰۰ نمی‌رسد. یک جا را اشتباه کرده‌ام. نه باید تدریس و نه برنامه‌ریزی فرهنگی و نه سخنرانی می‌کردم فقط باید نقاشی می‌کشیدم. اینجا بود که من کامل‌تر، ماندگار‌تر و موثر می‌شدم. اما خودم می‌دانم چرا این کار را کردم مخصوصا در طول سال‌های بعد از انقلاب تدریس‌ام حجم زیادی گرفت. قبل از انقلاب تقریبا هیچوقت سخنرانی نکرده بودم. تعداد مقاله‌هایی که قبل از انقلاب نوشتم قابل قیاس از نظر حجم و کیفیت با مقاله‌هایی که بعد از انقلاب نوشتم نیست. می‌دانم این نیروی عظیمی که صرف کردم مثل قصه "سبکی تحمل ناپذیر هستی" میلان کوندرا برای این بود که به خودم ثابت کنم- به کسی که نمی‌شود ثابت کرد- که خلع و فراموش نشده‌ام. همین. اصلا هم این را نمی‌شود منحصر کرد به اینکه آدم رسالت و درد خدمتگذاری به مردم دارد. این‌ها هم بوده ولی فرع قضیه بوده. اصل‌اش این بوده که من همین طور بال بال زده‌ام برای اینکه به جهان خلع کننده اطرافم منتقل کنم که نمی‌توانند یک آدم را خلع کنند. یک آدم خلع پذیر نیست مگر خودش خودش را خلع کند. نیروی خیلی زیادی هم گذاشته‌ام برای هدفی مختصر. کل این هدف خیلی مختصر بود که به خودم و دیگران ثابت کنم که من هستم، در وجوه مختلف هستم و پاسخ هر سئوالی را هم دارم. که چه بشود. جواب این در دراز مدت و حتی بعد از مرگ من از راه نقاشی‌هایم داده می‌شد.

گزارش تصویری مرتبط

انتهای پیام/