سرویس تجسمی هنرآنلاین //
گزارش بخش اول نشست نقدو بررسی جشنواره تجسمی فجر با حضور کامبیز درم بخش، حمید شانس، اصغرکفشچیان مقدم و جاسم غضبانپور را پیش از این خواندید. اکنون بخش دوم این گفتوگو پیش رویشما است.
مسائلی که گفته شد دقیقا مشکلاتی است که ما در این حوزه داریم. امروز میبینیم که هنرهای تجسمی ماخیلی پیشروتر از بقیه رسانههای هنری هستند، ولی یکی ازمسائلی که میشود مطرح کرد این است که آیا جشنواره هنرهای تجسمی قدرت و پتانسیل این را دارد که بخشی از تواناییهای هنرمندان ما را به گوش مسئولین برساند و بتواند گفتمانی را با آنها ایجاد کند. به هرحال جشنواره تجسمی نشان داد که اساتید و نقاشان طراز اول شوق چندانی برای حضور در آن ندارند و همین موضوع سبب شد تا رسانهها هم کمتر به این رویداد توجه کنند. در واقع جشنواره تجسمی فجر نتوانسته همه طیفها و ردهها را نمایندگی کند.
کامبیز درمبخش: خیلی کار سختی است اما شاید مهمترین معضلی که در مورد جشنواره تجسمی فجر وجود دارد دولتی بودن آن است که موجب میشود عدهای از آن فاصله بگیرند. این مسئله که شاید همه طیفهای هنرمندان در این جشنواره حضور ندارند و تلاش برای جذب هنرمندان طراز اول برای شرکت در آن کار خیلی سختی است چون باز هم برمی گردد به دولت چرا که مردم از دولتهای قبل واقعا دل خوشی ندارند و هنرمندان هم از مردم جدا نیستند. بنابراین بخش زیادی از این مسئله برمی گردد به عدم اعتماد. قبل از هر چیز باید اعتماد مردم و هنرمندان به دولت افزایش پیدا کند و این دولتها هستند که میتوانند باعث ترویج این جشنواره بشوند. تا زمانی که هنرمند بداند که به دلیل وجود مسئله خودی و غیرخودی که در این سالها مطرح بوده کنار گذاشته شده، همان طور که دیدهایم هنرمندان طراز اولی بودهاند که نتوانستهاند یا نخواستهاند در جشنوارهها شرکت کنند، و در حقیقت تا این موضوع حل نشود و تا این انگیزه و امیدواری به وجود نیاید من موفقیت زیادی برای این جشنواره نمیبینم.
از همان موقع که آقای روحانی و پیشتر از آن آقای جنتی با هنرمندان دیدار کردند و حرفهایی زدند در واقع همه اینها در مرحله حرف بوده و ما نمیتوانیم به آن اتکا کنیم. به هر حال باید صبر کنیم و ببینیم در نهایت چه اتفاقی میافتد و در مرحله عمل کارها چطور پیش خواهد رفت. اگر این اعتماد به وجود بیاید و این رفاقت و حسن نیت و اینکه هنرمند احساس کند دیده میشود اتفاق بیفتد مسئله خیلی مهمی است. به هر حال ابتدا باید این اعتماد به وجود بیاید تا هنرمندان ما با رغبت بیشتری در این قبیل نمایشگاهها یا بیینالها و هر رویداد هنری دیگر شرکت داشته باشند. واقعیت این است که مسائلی که مطرح شد در محدوده این جشنواره باقی نمیماند و ما در سطح کلان هنرهای تجسمی مشکلاتی داریم که همهشان هم مثل حلقههای زنجیر به هم ارتباط دارند و برای همه اینها باید فکر و برنامه ریزی اصولی شود.
آقای غضبانپور بازنگری در سیاستگذاریها تا چه اندازه می تواند به رفع این معضلات کمک کند؟
جاسم غضبانپور: مسئله این است که ما پیش از هر چیز باید برای مسائل مختلف از جمله هنر فرهنگ سازی کنیم. ما حتی برای رانندگی کردن هم فرهنگ سازی نکردهایم. تلویزیون کویت بیش ازچهل ساله که برنامه آموزش رانندگی پخش میکند که تا امروز هم ادامه دارد و قطع نشده است نتیجهاش این سطح از فرهنگ ترافیک است که امروز در آن کشور میبینیم. همین تلویزیون در سالهای اخیر روی هنرهای تجسمی هم کار کرده ولی در تلویزیون کشورما هنوز که هنوز است وقتی مثلا گزارشی از یک گالری پخش میکند اسمی از گالری و هنرمند برده نمیشود. این مسئله تاسف برانگیز است.
موضوع این است که اساسا آیا دولت باید نقشه راه را برای هنرمندان تعیین کند یا اینکه هنرمندان باید به دولت خط بدهند؟ این سئوالی است که باید به آن جواب داد. آیا نقشه راه در انجمنهای هنری شکل میگیرد و به مدیری که چیزی از مجسمه - موسیقی -عکس و هیچ رشته هنری دیگری نمیداند ابلاغ میشود یا اینکه شخصی که به هر شکل و مشخص نیست با چه سابقهای مدیریت جشنوارهای به او واگذار شده خط مشی را تعیین میکند. باید قبول کنیم که هنرمندان رشتههای هنری جشنواره تجسمی فجر را به عنوان رویدادی که باعث اعتلای کارشان میشود قبول ندارند. پس ما باید فرهنگ سازی کنیم تا سیاست گذاران ساعتها وقت بگذارند تا اینکه ساختاری درست برای هنرهای تجسمی ایجاد شود و این کار با در نظر گرفتن سلایق مختلف باید صورت بگیرد نه اینکه مدیران تنها به جلب نظر همفکران خود بسنده کنند، چون در این صورت اعتلایی را در هنرهای تجسمی شاهد نخواهیم بود.
آنقدر سعه صدر داشته باشیم که بتوانیم نظرات یکدیگر را بپذیریم
بیاییم چهارچوبی برای اعتلای فرهنگی ایجاد کنیم و آن قدر سعه صدر داشته باشیم که بتوانیم نظرات یکدیگر را بپذیریم. ما در طول سالهای گذشته عکاسانی را پرورش دادهایم که در واقع عکاس-جشنوارهای هستند نه عکاس خلاق و هنرمند و که دارای اندیشه و فکر است. عکاسهایی که فقط و فقط بر اساس خط فکری داوران جشنوارهها کار میکنند. نکته دیگر موضوعاتی است که برای جشنوارهها انتخاب میشود که بعضی وقتها واقعا عجیب و غریباند. همه اینها هم به خاطر این است که در طول این همه سال اساسا چیزی به اسم جشنواره هنرهای تجسمی وجود نداشته است. درحقیقت ما باید این بخش را دوباره از نو اختراع کنیم.
هنرهای تجسمی بیشتر از دیگر هنرها دچار محدودیت شده است
به نظر من خارج شدن این جشنواره از شکل دولتیاش میتواند بخشی از مشکلات را رفع کند. سپردن امور جشنواره به انجمنهای هنری یکی از راهها است. نمونهاش هم انجمن گرافیک است که امور بیینال گرافیک را بر عهده گرفته است. هنرمند هیچ وقت نمیتواند دولتی یا فرمانبر از کسی باشد. اگر چنین اتفاقی بیفتد در حقیقت مرگ هنر فرا رسیده است. متاسفانه در این میان هنرهای تجسمی بیشتر از دیگر هنرها دچار محدودیت شده است. در حالی که برای سینما تعیین موضوع نمیشود چرا برای مجسمه سازی و عکاسی باید این اتفاق بیفتد. در سالهای گذشته در بعضی دورههای جشنواره موضوعاتی تعیین شده که وقتی خود من از کسانی که تعیین موضوع کردهاند پرسیدهام این موضوع چه معنایی دارد گفته است نمیدانم و بعد هم متوقع هستند که هنرمندان بتوانند موضوع را تعقیب و تفسیر و در آثارشان پیاده کنند. این مسائل است که کارها را پیچیده میکند، گالریها هم بایدحمایت شوند. آن مصوبه قانونی خرید یک درصدی آثار هنری هم باشد. یعنی همه چیز سرجای خودش انجام شود نه اینکه بخواهیم همه چیز را در جشنواره فجر خلاصه کنیم. کلیت هنر این مملکت جشنواره تجسمی فجر نیست. باید به سمت ایجاد یک چهارچوب درست برویم.
آقای شانس شما ظرفیتهای چنین جشنوارهای را در چه ابعادی میبینید؟
حمید شانس: من فکر میکنم که باید پتانسیل جشنواره را درست شناخت. مجموعهای از جشنوارهها، بیینالها، سمپوزیومها و دیگر فعالیتهای هنری هستند که بافت اجتماعی هنر را شکل میدهند و هیچکدام به تنهایی کلیت این بافت را نمیسازد. من گمان میکنم جشنوارهای مثل جشنواره تجسمی فجر رویدادی عمدتا تبلیغی است که مضامین مورد علاقه خودش را دارد یعنی مضامین هنر رسمی و مضامین تبلیغی و مسائلی که دولت با هنر دارد باید پایه این جشنواره باشد. طبیعتا وقتی چنین جریانی شکل بگیرد مسلما تمام هنر را نمیتواند پوشش دهد و مسئله مرکزی جریان هنر نخواهد بود. یعنی این ذهنیت که جشنواره هنرهای تجسمی فجر به جریان هنر سمت و سو بدهد و آن را تععین کند خواستهای بیشتر از پتانسیل و ظرفیت این جشنواره است. این جشنواره اگر میخواهد شکوفا باشد فقط مامین باید کنترل شود نه شیوه نگرشها. شیوههای نگرش باید آزادانه و نقاد باشد. دولت باید جسارت این را پیدا کند که اجازه بدهد با نقادی وسیع نظریاتی را که دارد به ارزیابی بگذارد. چرا ما فکر میکنیم همه چیز را از قبل میدانیم و راه درست از قبل تعیین شده.
جریان تحول زاینده هنر لزوما پیرو سیاست نیست
مسئله بعدی این است که در چنین جشنوارهای یا هنرمندان بزرگ شرکت نمیکنند و یا اگر شرکت کنند مباحث و مضامین جشنواره لزوما دغدغههای آنها نیست. هنرمندان زندگی و تجربه زیسته خودشان را دارند و دغدغههایشان از درونشان برمی آید که گاهی سیاسی، تبلیغی و زمانهای بیشتری شخصی است. بنابراین چنین جشنوارهای میتواند انگیزههای مالی هنرمندان بزرگ را تامین کند اما دغدغههایشان در آن برطرف نخواهد شد. دغدغههایشان در بیینالها و فضاهای دیگر است. مسئله عبارت از این است که بدانیم جریان تحول زاینده هنر لزوما پیرو سیاست نیست و مسلما از جریان هنر سیاسی یا سیاست هنری تبعیت نخواهد کرد. اتفاق دیگری دارد میافتد و باید آن را ببینیم، جریان هنر دارد رشد میکند، نسلهای تازه دارند سرمی رسند که این نسلها درون همین ساختار زندگی هنریشان را شکل دادهاند و آزادیشان را درون همین ساختار دارند تامین میکنند. اینها برای رشدشان هزاران ترفند دارند که دیگر حالا نمیشود جلویش را گرفت. بنابراین استقلال و رشد این جریانها وجود دارد. در چنین وضعیتی مسئله این نیست که هنرمندان صدایشان را به گوش مسئولین برسانند بلکه مسئولین هستند که باید مراقب باشند عقب نیفتند.
جشنواره در مجموعهای از فعالیتهای هنری جایگاه خود را پیدا میکند
در مجموع ذهنیت من این است که این جشنواره باید باشد و باید در چهرچوب پتانسیل و ظرفیتهای خودش شکل بگیرد و اجازه جریان نقاد را بدهد و در ضمن انتظار نداشته باشد که آوانگاردترین و به روزترین هنرمندها لزوما جذبش شوند. جذب هنرمندان به این جشنوراه مسیر طبیعی خودش را میرود و به عوامل متعددی مثل موضوعات جشنواره و نظم در برگزاری و خیلی چیزهای دیگر ربط پیدا میکند. آن چیزی که این جشنواره را کارآمد میکند این است که باید در مجموعهای از فعالیتهای هنری جایگاه خود را پیدا کند و نه به تنهایی. سمپوزیومها باید باشند بیینالها و انواع جشنوارههای دیگر هم باید باشد و این جشنواره در کنار آنها است که میتواند کارکرد ویژهاش را پیدا کند.
آقای کفشچیان مقدم روند برگزاری این جشنواره طی دورههای مختلف را چطور میبینید؟ آیا رو به جلو بوده است؟
اصغرکفشچیان مقدم: فکر میکنم اگر قرار است جشنواره هنرهای تجسمی در کشور داشته باشیم باید ببینیم سازوکارهای فرهنگی کشور در زمینه هنرهای تجسمی چه هست و چگونه تعریف شدهاند و اینکه دولت و مسئولین ما چقدر برای آن هزینه میکنند و روح قوانین سیاستهای کلان کشوری چقدر برای آن اهمیت قائل شده است. لذا برای اینکه به نتیجهای قابل فهم برسیم لازم است در این مورد یک خط کش و معیار ارزیابی داشته باشیم. در حال حاضراین خط کش در سیاستهای کلان ما (حوزه هنرهای تجسمی) وجود ندارد تا بر اساس آن بدانیم که آیا سمت و سوی جشنواره پیشرفتی داشته یانه. در واقع ما فاقد یک نقشه راه هنری هستیم تا بتوانیم جلوه هایِ فرهنگیای را که داعیه اسلامی دارد خلق و نمایش دهیم. در واقع با عدم تبیین این نقشه راه، وجه فرهنگی- هنری از جشنواره گرفته شده و آنرا به یک جغجغه و رفع نیاز تبدیل کردهاند. به معنای دیگر دولتها از همه قابلیتهای جشنواره استفاده میکنند تا بتوانند که مراسم مناسبتی را با حرارت بیشتری برگزار کنند. و همانند «مهرجان»های کشورهای عربی بازارچههایی با نگاه ملی برگزار گردد، و علی ایحال اگر کمی هم از جلوههای هنری بهره برده باشد، بد نخواهد بود. که از قضا بنظر میرسد، مسئولین از اتفاقها تاثیر زیادی گرفتهاند. برای همین هم وقتی جشنواره به پایان میرسد دیگر واقعا تمام میشود و کسی کاری به تاثیرات و نقش آن در ساختار فرهنگی کشور ندارد، در حالی که کار اصلی باید در این زمان شروع شود.
سلیقهها مدام در حال جابجا شدن است
بر اساس آماری که به دست آوردهام در دوره سوم جشنواره هنرهای تجسمی فجر ۸ مورد هدف تعیین شده که در سال چهارم به ۵ هدف و در سال پنجم به ۶ هدف تغییر پیدا کرده است. مسئله خوب و بد بودن این اهداف نیست بلکه مسئلهای که مورد غفلت قرار گرفته این است که به نظر میرسد سلیقهها مدام در حال جابه جا شدن است. مگر میشود سیاستهای هنری یک کشور تا این حد متغیر باشد. مگر امکان دارد یک زمان به هنر جهانی توجه داده شود و در سال دیگر آن حذف، و توجه را به هنر اسلامی معطوف کنیم. به نظر میرسد شورای سیاست گذاری جشنواره باید در چهارچوب سیاستهای کلان کشور عملیات اجرایی جشنواره را تعریف نماید نه ساختار ماهیتی سیاستهای کلان را. بنابراین، اگر تغییر یا افتی در دورههای مختلف جشنواره باشد (مثلا تعداد آثار از ۱۲۰۰ به ۱۰۰۰ یا به ۲۰۰۰۰ عدد) چه اتفاقی میافتد؟ و اگر آثار ارسالی نتوانند در جایگاه هنر و فرهنگ خود، از خود دفاع کنند، و اگر آثار در تعامل با مخاطب ابتر بمانند؟ چه خواهد شد، و کی، چگونه و با چه معیاری مورد مطالعه فرار خواهند گرفت. هیچ اتفاقی نمیافتد!! چون هدف، بیلان و برد خبری آنها است. چرا؟؟ چون به جرات میتوان گفت؛ ما تا کنون فهم مشترکی از مدیران، در حوزه تجسمی نشنیدهایم. یا ندیدهایم که مسئولی با دغدغههای فرهنگی و هنری با هزینه شخصی یک تابلوی هنری خریداری کند. این برمی گردد به سیاست کلان ما واینکه مسئولین چطور به هنرهای تجسمی نگاه میکنند. از طرف دیگر بد نیست سوال شود، چرا باید مقامهای مسئول از نمایشگاهای مختلف همچون کتاب، صنایع و... دیدن کنند ولی از جشنوارهها و نمایشگاههای هنرمندان تجسمی، که در این سالها جوایز مختلف داخلی و خارجی را هم کسب کردهاند، بازدید نمیکنند؟ یا رسانهای منولوگی مثل تلویزیون حتی یک برنامه جدی و هدفمند درباره هنرهای تجسمی ندارد. دلیل همه اینها، شاید نبود نگرشی روشن، نقشه راه مدون و قوانین صریح در این حوزه و به تبع آن عدم تخصیص اعتبار لازم به هنرهای تجسمی است. چنانکه بنظر میرسد اعتبار این حوزه در هرسال بر اساس مقدار ته مانده جیب دولت محاسبه میگردد.
لذا من فکر نمیکنم این جشنواره با برنامهای تدوین شده و روشن به این سمت و سویی که میبینیم حرکت کرده باشد. اینجا است که باید سوال کنیم چطور شده که جشنواره از ۸ هدف اولیه به ۵ هدف تقلیل پیدا کرده و یا برخی از گرایشها حذف و گرایشهای دیگری اضافه میگردند؟ آیا جشنواره به بعضی از این اهداف رسیده که حالا حذفشان کرده یا اگر هدفی اضافه شده طبق چه معیار و مولفهای بوده. آیا قانون جدیدی وضع شده و یا اینکه داعیه و تعریف جدیدی در هنرهای تجسمی پیدا شده است؟
جشنواره هنرهای تجسمی میتواند موضوع داشته باشد و دولتی هم نباشد
باز هم تاکید دارم که هنر ساماندهی نخواهد شد مگر به آن باور داشته باشیم و آنرا باور کنیم که فرهنگ یک جامعه از طریق زبان هنر جاودان و ماندگار میگردد. لذا نباید این حس و نگاه در میان هنرمندان جامعه پیدا شود که "مسئولین نسبت به هنر گزینشی، کاربردی و سیاسی نگاه میکنند". برای مثال این نگاه را میتوان در همین جلسه اخیر رئیس جمهور با هنرمندان دید. حضور و دعوت از هنرمندان و صنوف هنری با چه معیاری صورت پذیرفت. از هر رشته هنری چه تعدادی از صنف هنرمندان حضور داشتند؟ با چه مدیریتی این ترکیب شکل گرفته بود؟ چرا بازیگران سینما و تلویزیون، که بلحاظ شاخصههای هنری در صنعت سینما در رده چهارم قرار میگیرند، در این میان بیشترین تعداد صندلی را بخود اختصاص دادهاند؟ اما در حوزه تجسمی چند هنرمند شرکت داشتند؟ ممکن است هنرمندان در رابطه با این تمایزها سکوت کنند ولی این سکوت به معنی این نیست که آن را نمیقهمند. اگر این جشنواره بخواهد به رسالت تاریخی خود دست یابد، باید به سیاستهای کلان و تعاریفش حداقل برای یک دوره ده ساله توجه کرد. علی رغم اینکه من فکر میکنم هم زمان و مکان و هم بودجه و نوع مدیریت جشنواره مسائلی است که میتواند مورد بررسی و تامل قرار بگیرد. با وجود این، اعتقاد دارم که جشنواره هنرهای تجسمی فجر میتواند، ایده، مضمون و موضوع داشته باشد و دولتی هم نباشد.
انتهای پیام/