به گزارش سرویس تجسمی هنرآنلاین//
برگزیده ۵٠ سال نقاشىهاى غلامحسین نامى در گالرى بوم به نمایش درآمده است. "شور سپید" عنوان این نمایشگاه است که بر ارائه سه دوره از مهمترین دوران کارى نامى تمرکز دارد و در آن 26 اثر نقاشى شامل دو حجم نیز به تماشا در آمده و برخى از آثار این مجموعه هم نخستین بار است پیش روى عموم قرار مىگیرد.به همین بهانه گفتوگویی با این هنرمند انجام شده که در ادامه میخوانید.
چند دهه قبل در هنر معاصر ایران جریانی موازی با جریان جهانی شکل گرفت که طی آن هنرمندان اروپایی و آمریکایی به استفاده از متریال در هنر نقاشی توجه کردند، آیا این رویکرد در نقاشیهای دوره سفید شما هم وجود دارد؟
به نکته مهمی اشاره کردید. زمانی که کارهای سفید سه بعدی را شروع کردم تازه از دانشگاه فارغ التحصیل و وارد محیط هنری شده بودم که من این داستان را در کتاب خودم و در مصاحبههای دیگر هم عنوان کردهام. کار سه بعدی با بوم و این تازگی و نوآوری از سر یک تجربهٔ شخصی بود. بعد که به اروپا و آمریکا رفتم دیدم این تجربه از قبل بوده اما هر کس نگاه خودش را به آن داشته. من قبلاً با کودکان کار میکردم و تحت تاثیر کارهایشان بودم. بنابراین آثارم در ابتدا رنگی بود و بعد از این دوره حاکمیت رنگ سپید بر رنگها پدیدار شد. در آن زمان یک مسابقه برگزار شد تحت عنوان روزمادر و از نقاشان دعوت شد که در آن شرکت کنند. من هم به عنوان یک نقاش تازه کار خواستم در این مسابقه شرکت کنم. بومی را آماده کردم و میخواستم یکی از کارهای کودکانهام را اجرا کنم. بوم که آماده شد تلفن زنگ خورد و زمانی که برگشتم دیدم که بوم روی گوشه میز قرار گرفته و برآمدگیای در آن ایجاد کرده. نوری که از بالا عمود بر بوم میتابید سایه بینظیری روی آن انداخته بود. با دیدن این تصویر به این ایده رسیدم اثری که قرار بود برای این مسابقه آماده کنم را سه بعدی و برجسته انجام بدهم و
این کار را کسی تا به حال در ایران انجام نداده بود. سادهترین روش ترسیم دایره بود. من دو دایره لازم داشتم یکی برای صورت مادر و یکی برای صورت بچه، یکی بزرگ و دیگری کوچک. دو بشقاب ملامین را برداشتم و زیر بوم چسباندم. هیجانی که از خلق این اثر به من دست داد تا الان هم با من هست. من بدون هیچ فلسفهای این کار را صرفا برای دلم انجام دادم، به نمایشگاه فرستادم و جایزه اول را گرفتم. و به عنوان یک اثر تازه ثبت شد.
در همه مطالبی که در مورد کارهای شما نوشته شده، سه دوره کاری را در مجموع آثارتان محوری دانستهاند. با احترام به دورههای مختلف کاریتان، شما این تقسیم بندی را قبول دارید؟
بله، البته یک دوره کودکانه در این میان غایب است که از اصلی ترین دورههای کاری من است. و این آزادی عمل خیلی برایم لذت بخش بود. . به موازات این تجربهها با حروف و کلمات هم تجربههایی انجام میدادم اما نظرم این بود که دنیای خوشنویسی با نقاشی متفاوت است، اگر قرار باشد نقاشی از خط برای نقاشی بهره بگیرد دیگر نمیتواند خوشنویسی باشد. مخالفم که در استفاده از کالیگرافی در نقاشی, اندام خط حفظ شود. واژه خطاشی را من ابتدا گفتم به معنی خطا در نقاشی. اگر نقاش مبانی و اصول نقاشی را بشناسد باید به دوعنصر بسیار مهم توجه کند. ریتم و حرکت به صورت انتزاعی نه واقعیت. در اولین کارهایم در این زمینه ریتم و حرکت انتزاعی از خط فارسی بود که ارائه دادم و این دوره چون با دورهٔ سپید من شروع شده دورهٔ بسیار مهمی است. سومین دوره کارهای گلی من است. من از کودکی عاشق رنگ کویر و خاک ایران بودهام و این امر در نقاشیهای من هم مشهود است. در سال ۱۳۷۲ با برخی از دوستان به کاشان و ابیانه رفته بودیم و زمانی که برگشتم شروع کردم به اینکه از متریال خاک روی بوم استفاده کنم هرچند دو نفر از دوستان قبلاً این کار را کرده بودند. سال ۷۳ در گالری گلستان
نمایشگاهی با کارهای گلی برپا کردم که موفق بود هرچند نقدهایی هم صورت گرفت. تا به امروز هم با عشق دنبال این کارها هستم.
این فروتنی شما است یا واقعیت ماجرا همین است؟
این فروتنی نیست. این پایه کار من است. این همان سه دوره مهم کاری من است. ولی یک دوره مهم دیگر هم در کارهای من وجود دارد که همان کارهایی است که با عنوان "مرگ" ساختهام. این دوره است که کارها کاملا از درون من جوشید. در سالهایی که فضای جنگ بر کشور حاکم بود ذهن من پر از ایماژهای جنگ بود که تبدیل شدند به کارهایی که بعد از قبول قطعنامه ۵۹۸ به نمایش گذاشتم. اتفاقاتی که در این نمایشگاه افتاد بسیار عالی بود، هر کس به آنجا میآمد گریه میکرد چون هر خانوادهای در ایران یک شهید داده بود.
شما سه دورهٔ اصلی کاری را پشت سر گذاشتهاید. چه عاملی باعث میشود که شما این دورهها را به هم پیوند نزنید؟ هیچ و قت از برخورد مخاطب با کارهای جدیدتان نترسیدید؟
هنرمند بند باز نیست، هنر زاییده احساس و تفکر و اندیشه هنرمند است که هر لحظه در معرض تغییر است. من هیچگاه جلوی احساس خود را نگرفتهام. هر موضوع و محتوایی قالب و تکنیک خاص خودش را میطلبد. در این کارها احساس کردم برای نشان دادن نابسامانیهای جنگ از فیگور استفاده کنم. دوستان گفتند که چرا عقب رفتید؟ من گفتم هنر جلو و عقب ندارد و هنرمند تحت تاثیر پیرامون خودش آزاد است که هر طوری که حس میکند کار کند. من با یک نوع نگاه به جهان نگاه کرده ام , اما راههای مختلفی را رفته ام.
از منظری دیگر، شما با عنصری به نام بوم که نقاشان برای قرنها با آن سروکار داشتهاند به نوعی فاصلهگذاری میکنید و آن را باز تعریف میکنید بدون اینکه نگاهی سنتی به این عنصر داشته باشید.
زمانی که من بعد از دو سه سال بر روی سه بعدی کار کردم خودم به فلسفه کاری خودم پی بردم و اینکه من چه کار دارم میکنم. در حقیقت من دارم از فضای دو بعدی بوم به فضای سه بعدی میرسم که بعد چهارم را ایجاد میکند. اگر در فضای اطراف این کارها مثلاً چند خانم لباس رنگ قرمز پوشیده باشند انعکاس این رنگ در روی کارها درحال تغییر به نظر میرسدو یا اگر منبع نور بر روی آثار سه بعدی من در حال تغییر باشد بعد چهارم یعنی زمان را نشان میدهد. من با بوم سنتی نگاه دیگری را ارائه دادم و از دو بعدی به بعد سوم و چهارم رسیدهام. نقدی که آقای دکتر سمیع آذر از دورههای کاری من در کاتالوگ نمایشگاهم نوشتهاند بسیار حرفه ای و روشنگرانه است و از این بابت بسیار خوشحالم.
همه استاد نامی را به عنوان استاد بزرگ رنگشناسی میشناسند اما در تابلوهای خودش رنگ کمترین نمود را دارد و برخوردش با کارها یک برخورد ماده محور است. این اتفاق چگونه میافتد؟
من سالها در کلاس درس به هنرجویان ترکیب رنگ را آموزش دادهام اما همیشه زمانی که کلاس تمام میشد میگفتم درس دیگری هم مانده و آن اینکه در حقیقت این درسها همه آموختههایی برای آگاهانه دیدن بود. زمانی که میخواهید خلاق باشید و بیان شخصی خودتان را در کارتان داشته باشید همه اینها را باید فراموش کنید و دور بریزید. هنر زاییده منطق و احساس است، نه احساس نیاموخته و بیتجربه بلکه احساس آموخته شده. زمانی که احساسات انسان آموزش میبیند خود به خود خلاقانه و زیبا عمل میکند. من زمانی که در خلوت کار میکنم احساس خودم را معیار قرار میدهم.
اگر بخواهیم تاثیر غلامحسین نامی را در هنر ایران بسنجیم او کسی است که پایان هنر مدرن را اعلام میکند. رفتار شما با نقاشی، مینیمالیستی بوده، شما کسی هستید که جریان هنرمعاصر یا پست مدرنیستی را فریاد میزنید در حالی که کسانی که در مورد شما نقد نوشتهاند شما را یک مدرنیسم میدانند، نظر خودتان چیست؟
درست است و علت آن این است که کارهای سپید سه بعدیام را که از ۱۳۴۵ آغاز کردم دقیقاً مینی مالیستی است. وقتی که به تاریخ جهان و به رویدادهای قرن ۲۰ نگاه میکنیم میبینیم که در دههٔ ۴۰ بنده در ایران این کار را کردم و همزمان دهه 60 در اروپا مینی مالیسم به وجود آمد. مینی مالیستها آغازگران پست مدرنیسم و همه معترض به مدرنیسم بودند. اما مینیمالیسم من حاصل تجربه شخصی است و نه نگاه به دنیای اروپایی. مشکل ما این است که منتقد هنری که دارای تحلیل درست باشد نداریم. معتقدم اگر اثری بر هنر معاصر داشته باشم از سال ۴۵ با نگاه مینی مالسیتیام که آغاز پست مدرن است شروع شده.
این جریان حاصل اعتراضات شما به هنرمندان مدرنیست آن زمان نیست؟
انگیزه ایجاد گروه آزاد نقاشان و مجسمه سازان به این دلیل بود که مدرنیسم تو خالی مبتذلی در ایران جریان داشت. کارهای بیهوده که اصلاً نقاشی و مدرنسیم را نمیشناخت. در اعتراض به این جریان گروه آزاد را تشکیل دادیم و دستاورد آن ارائهٔ کارهای کانسپچوال آرت است. یعنی جریان مهمی از دنیای مینی مالیسم.
چرا حجمهای شما به اندازه نقاشیهایتان شناخته شده نیستند؟
برای اینکه تعداد حجمهایی که کار کردهام زیاد نیست. علت پرداختن به احجام هم این بود که میخواستم فضای سه بعدی که از بوم بیرون میآید و روی دیوار قرار میگیرد را همه جانبه کنم، یعنی فضای سه بعدی دارای فضایی بیشتری باشد که بشود دور آن راه رفت.
در کارهای شما نابگرایی به شدت ملموس است، نسبت خودتان را با نابگرایی چه طور میبینید؟
اصلا یکی از معانی مینیمالیسم ناب گرایی است، ناب گرایی پرداختن به عنصر ساده و اساسی پدیدهها است. یعنی تمام حواشی از بین میروند و عنصر ناب مسئله به دست میآید. و این رویکرد در کارهای گلی من هم وجود دارد. این ویژگی در کارهای گلی مارکو گریگوریان هم خیلی شدید است. خاک ایران یعنی کویر و ترکهایی که در گل ایجاد میشود از نظر فلسفی برای من خیلی معنا دارد. من صدای تشنگی ملت خودم را از لابه لای این ترکها میشنوم که هر روز بیشتر میشود.
یعنی میشود گرایشهای مینیمالیستی و به طور کلی پست مدرنیستی آثارتان را در مفهوم کلی نابگرایی تعریف کرد؟
حتماً همین طور است، نگاه ناب گرایی در من در همه ابعاد زندگی ام جریان دارد و این امر درساز من و دنیای موسیقیائی من هم کاملاً دیده می شود که با دیگران فرق میکند.
نقش موسیقی در رویکردتان به هنر انتزاعی تا چه حد بوده است؟
انتزاعیترین هنر دنیا موسیقی است و این موضوع در کارهایم نقش اساسی دارد. من از کودکی تحت تاثیر موسیقی بودهام آن هم به طور آزادانه و انتزاعی، شکی نیست که زمانی هم نقاشی میکنم راهی جز انتزاع نیست. و این انتزاع حاصل هم جواری با موسیقی است. من اغلب قبل از نقاشی کردن ساز میزنم، البته به روش خودم.
انتهای پیام/
بهروز فایقیان