به گزارش خبرنگار تجسمی هنرآنلاین ؛ دومین سری از جلسات هم اندیشی های مستقل و غیر رسمی با معرفی و تاکید بر آثار ژان-ژاک لبل هنرمند و متفکر متعهد فرانسوی در تهران و اصفهان برگزار شد. پس از برگزاری جلسه اول و بحث و بررسی پیرامون برخی آرا و نظرات میشل فوکو و ژان-ژاک لبل درباب هنر معاصر، جلسه بعدی هم اندیشی حول برخی آرا و نظرات لبل که هیچ اثر ترجمه شده ای از او به زبان فارسی موجود نیست، برپاشد. امید هاشمی در ابتدای این جلسه گفت: متاسفانه ما به عنوان هنرمندان معاصر تقریبا در جامعه بی تاثیریم و برای این معضل باید راه حل هایی اندیشید. یکی از دلایل این موضوع شاید کمبود و حتی فقدان ارتباط بین هنرمندان با جامعه شناسان و فیلسوفان باشد. ارتباطی که لزوم شکل گیری اش به شدت حس می شود و باید از آن در برقراری ارتباطات و خلق آثار بهره گرفت. اتفاقی که دقیقا در دهه 60 میلادی که یکی از موفق ترین دوران ها در تاریخ هنر محسوب می شود، رخ داد همین تاثیرگذاری بر اساس دیالوگ و ارتباط هنرمندان با فیلسوفان و جامعه شناسان بود. او با تاکید بر اینکه ژان ژاک لبل یکی از متعهد و موثرترین هنرمندان حال حاضر است، ادامه داد: او پیوند و همفکری نزدیکی با فیلسوفان و جامعه شناسان زمان خود مثل دلوز داشت؛ زیرا معتقد بود کار هنرمند فقط تولید اثر نیست بلکه باید از حضور دیگر فعالین اجتماعی هم برای پیدا شدن حلقه های گمشده و مورد نیاز در کارش استفاده کند. این هنرمند و فعال اجتماعی سپس به معرفی و تشریح برخی کارها و نظرات این متفکر پرداخت: و گفت: ژان-ژاک لبل اکنون 79 ساله است و اولین کسی است که در اروپا هپنینگ اجرا کرد. درست است که واژه هپنینگ با آلن کاپرو شناخته شده است و از او به عنوان ابداع گر هپنینگ یاد می شود ولی اولین کسی که در اروپا هپنینگ انجام داد ژان- ژاک لبل بود که اولین بار در سال 1960 این کار را در واکنش به بینال ونیز انجام داد. به گفته هاشمی؛او دراین هپنینگ که "مراسم تدفین یک چیز" نام داشت؛ مجسمه ای را که توسط یکی از دوستان او ساخته شده بود؛ طی مراسمی آیینی از خانه ای متروکه به شهر آورد و پس از گرداندن در آن جا به رودخانه انداخته و دفن کرد. این هپنینگ در مخالفت با دسته بندی های معمول این بینال با غرفه غرفه کردن هر کشور و مرزبندی هنر به این شکل انجام شد و به نوعی اعتراضی به سیاست گذاری هنری آن زمان بود. وی افزود: لبل پیشتر نیز در سال 1955 مجله ای به نام "جبهه واحد" راه اندازی کرده بود که در آن متون قابل توجهی از متفکران و نویسندگان مختلف و برجسته آن زمان چون آندره برتون، بنجامین پرت، فرانسیس پیکا بیا، ویلفردو لم، کوستاس اکسلوس و جویس منصور را منتشر می کرد. در سال 61 زمانی که الجزایر تحت استعمار فرانسه بود و جنگی داخلی در الجزایر برعلیه استعمار فرانسه درگرفته بود، لبل و دوستانش تابلوی بزرگ "آنتی فاشیست" را به صورت گروهی در اعتراض به شکنجه های الجزایر نقش کردند. در واقع آنها، از هنر برای تحقق‌ و تجسم بخشیدن به پتانسیل‌های اجتماع استفاده می کردند. راهی‌ برای خارج شدن از کادر‌های تحمیلی از طریق ایجاد "امکان". به گفته هاشمی ، لبل همچنین در سال 64 فستیوالی با نام "بیان آزاد" راه انداخت و دراین فستیوال به دعوت هنرمندانی از سیستم های مختلف فکری پرداخت. یوکواونو، مارسل دوشان و آندره برتون از جمله کسانی بودند که دراین فستیوال حضور یافتند. اما مسئله قابل توجه فضای خاصی است که او در این فستیوال ها ایجاد می کرد تا بسیاری از تابوهای آن زمان شکسته شود. اعاده حق و حیثیت از سوی زن ها و برخی دیگر از اقشار اجتماع نیز بعد از این جریان ها جدی تر شد و جامعه کم کم به حل و هضم آن پرداخت. وی افزود: هپنینگ های لبل تا سال 68 ادامه پیدا کرد و از آن به بعد به این دلیل که به عقیده خود به جایی که مطلبوش بود، رسید؛ آن را متوقف کرد. رخداد وقایع 22 مارس و می 68 چیزی بود که او به گفته خود با انجام هپینگ هایش درصدد آن بود. پس از اینکه در 1968 درفرانسه انقلاب فرهنگی و سریعا این انقلاب مصادره و به عقیده خیلی ها دچار شکست شد، او در سال 1970 اعلام تبعید داخلی کرد و به مدت 18 سال هیچ اثر هنری از خود ارائه نداد؛ البته این به معنای توقف حرکت اجتماعی لبل نبود و در این مدت به اقداماتی مثل ترجمه، راه اندازی فستیوال و ... پرداخت. او در فستیوال های خود به بیان هنری با زبانی دیگر پرداخت و با تابو شکنی های خود حمایت مردم از جریان هایی که قبلا تابو بود را برانگیخت. او که در جایی گفته است : همان طور که دوستم فالکن برگ اشاره می کند من به صورت مصمم خود را خارج نگه می دارم. خارج از ایدئولوژی غالب، قوانین بازار، نرم های مذهبی و سیاسی. من فعالیت های خود را ذاتا سیاسی می دانم. این هنرمند با بیان این مطلب که کار هنری برای لبل یک پروسه در آن واحد هنری، تاریخی،ذهنی،شخصی و اجتماعی است که پختگی بلند مدت و تعهد برخوردها ، تاثیرگذاری‌ها، تبادلات و جای گشت‌ها را اعمال می کند؛ گفت: این در حالی است که او از پرتاب خود در آینه یک لحظه باز نمی ایستد. عصیان گری مستمر از ترک دنیای هنر و جامعه کالایی نشات می گیرد. یکی ازعقاید لبل دررابطه با وظیفه هنرمند امروز، دعوت آدم ها به برانگیختگی برعلیه حماقت است و حتی یکی از نمایشگاه هایش را با همین عنوان (براینگختگی) دائر می کند. هاشمی با اشاره به مقاله"هنری نیست به جز هنر عصیان گر گفت: لبل در این مقاله او در پاسخ به تاکیدش به برانگیختگی گفت: برانگیختگی کلمه ای جمع است و قرار نیست یک نفره باشد؛ پروسه ای هنری، تاریخی، ذهنی، خصوصی و اجتماعی که به طور همزمان پیش می رود.هنری بودن تنها یک بخش این پروسه است و بقیه جنبه ها هم به همان میزان اهمیت دارد. لبل همچنین معتقد به ثبت تحقیقات هنرمند به شکل خاصی بود؛ او دراین رابطه معتقد است؛ به نظر من کار هنرمند تنها به تولید تابلوها و متن های خود محدود نمی شود، این طور خیلی سخیف و سبک است، بلکه کارهنرمند شامل ثبت تحقیقاتش در یک ریزوم (شبکه) که از مسیری دور می‌آید نیز می شود. نکته قابل توجه در رابطه با ژان ژاک لبل حضوری است که او در صف اول اتفاقات اجتماعی و در کنار مردم داشته که در عکس ها و گزارش های برجا مانده از آن زمان کاملا مشهود است. در ادامه جلسه یکی از حاضرین این پرسش را مطرح کرد: آیا لبل در پیشبرد مسیر فعالیت هنری و اجتماعی متفاوت خود از توجه خاصی بهره می برده است؟ در غیر این صورت چگونه حمایت و مطرح شده است؟ هاشمی در پاسخ گفت: درست است که بعضی جریانات به واسطه ارتباط با کسانی مثل مارسل دوشان و آندره برتون برای شخص لبل اتفاق افتاده است ولی نکته مهم تر اینجاست که به طور کلی بسیاری از کارهای بزرگ و منحصر به فرد هنرمندان در زمان خود چندان مورد توجه نبوده و سالها بعد مطرح و دیده شده اند تا جائیکه حتی در زمان خود انتقادات و اعتراضات زیادی نسبت به آنها وجود داشته است. فرد دیگری بر این باور بود: به جز این بحث هنرمند با مشکلات مالی و نداشتن درآمد و فروش مواجه است، در این شرایط او چگونه می تواند به تولید آثاری منحصر به فرد بپردازد، این قضیه به نظر خیلی آرمانی می رسد! در مقابل این نگاه نیز، این بحث پیش آمد: منظور خرید و فروش نکردن به طور کلی در هنر نیست بلکه پروسه استحاله در بازار است که کار هنری را از تعهد اجتماعی اش دور می کند. شاید بهترین راه این باشد که هنرمند شغلی به جز هنرش برای کسب درآمد داشته باشد همان طور که هنرمندان فلوکسوس براین عقیده بودند که هنر یک شغل به معنای در آمد زای آن نیست و هنرمند باید برای امرار معاش شغلی‌ داشته باشد. شرکت کننده دیگری در رابطه با عملی شدن این جریان و رسیدن به مخاطب بالا با این اوصاف معتقد بود: مثال مورد توجهی در این زمینه وجود ندارد و به نظرم درشرایط حاضر این قضیه کمی دور از ذهن و غیر ممکن به نظر می رسد. امید هاشمی به رخداد این جریان در موسیقی معمول و محبوب نسل جوان ایران (رپ)اشاره کرد و گفت: ما شاهدیم که بسیاری از این موزیسین های جوان، توانسته اند فقط در طول دو، سه روز پس از پخش اثرشان روی اینترنت حدود 30 هزار مخاطب داشته باشند، کدام یک از ما چنین مخاطبی داریم؟! افرادی که شاید در حال حاضر نتوانند آثار هنری را به این دلیل که منطق بازار چیز دیگری است، به فروش برسانند اما منطق بازار هم می تواند کم کم به منطق اقتصاد تبدیل شود. به طوری که اگر تو تکثیر شوی، اقتصاد مجبور می شود به سمت تو بیایید و این منطق کم کم تغییر می کند. این موضوع شاید در ظاهر آرمان گرایانه به نظر برسد ولی اتفاق افتاده است. وی اضافه کرد: بر فرض مثال سورئالیست ها برای بهم خوردن این منطق و تغییر آن به برخی تولیدات دسته جمعی رو آوردند. آنها یک بازی تولید و براساس آن اثری خلق کردند که هم از نظرهنری قابل بررسی بود و هم تک امضایی نبود و از منطق بازار پیروی نمی کرد. هنرمندان فلوکسوس و خیلی های دیگر نیز شامل این قضیه می شوند. پس اگر تعداد زیاد شود خود به خود این معادلات عوض می شود و جریان شکل دیگری پیدا می کند. شرکت کننده دیگری به نوع فروش گذشته از این قضیه اشاره کرد و گفت: نوع فروش هم خود مسئله است. همان طور که بیشتر فروش های فعلی ما به واسطه اشخاص، روابط و دلال ها انجام می شود نه به خاطر خود آثار. در تایید این نظر و لزوم ایجاد جریان هنری دیگری بدون واسطه گرها این بحث مطرح شد: رسمیت جستن ما از مراکز رسمی هم خود مسئله است. مثلا اگر همین جلسه در یک گالری یا مرکز رسمی برگزار می شد تعداد زیادی از آدمها در آن حضور داشتند ولی در پایان ما واقعا چند نفر برای ادامه جدی جریان داشتیم؟! ولی اینجا ما در یک جمع غیر رسمی با تعداد کمتری از آدمها مواجهه هستیم که البته می توان برای ادامه روند روی آنها حساب کرد. اگر این فضاهای غیر رسمی ادامه پیدا کند، خود به خود برای برگزاری جلسات، نمایش اثر و ... از ارتباط با واسطه ها بی نیاز می شویم. شاید ابتدا کمی قضیه غریب باشد ولی بعد از چند سال روال خود را پیدا می کند؛ مثلا نمایشگاه گذاشتن در خیابان هم مثل گالری برای همه عادی می شود و از نیاز به اعتبار مراکز رسمی، روابط و واسطه ها کاسته می شود. هاشمی همچنین در توضیح این قضیه به آراء گی دی بور نویسنده و تئوریسن فرانسوی و مولف کتاب "جامعه نمایش" اشاره کرد و افزود: به قول او برای مقابله با این اتفاق نباید یک اتفاق را نمایش داد بلکه باید از شرکت در نمایش اجتناب کرد. او اضافه کرد: اینکه ما چگونه می توانیم با وسیله ای به نام هنر در اجتماع مداخله کنیم، واقعا اهمیت دارد. صحبت پیرامون نظرات و آثار لبل، اینکه او چه پلی بین آثار و جامعه اش زده است نیز از همین زاویه مورد توجه است. درست است که جامعه ما با جامعه او تفاوت های زیادی دارد ولی پرداختن به آثار و فعالیت های او به ما کمک می کند که پیرامون چگونگی این ارتباط در اجتماع خودمان بحث و راه حال هایی پیدا کنیم. تاکنون جلسات هم اندیشی مستقل و غیر رسمی هنرمندان و فعالین اجتماعی در تهران، اصفهان و سنندج برگزار شده است. گزارش: از مریم قدسی