به گزارش خبرنگار هنرآنلاین، جمشید حقیقت شناس، مدیر هنری دومین دو سالانه دیوارنگاری تهران و عضو شورای سیاستگذاری و داور این رویداد هنری است؛ او به علاوه نقاش نیز هست و این روزها که بازار دیوارنگاری مثل یکی دو هفته قبل دیگر داغ نیست، شاید بهتر بتوان با او درباره کمی‏‌ها و کاستی‏‌های این هنر نسبتا نو صحبت کرد. البته او هم می‏‌داند آنچه روی بعضی از دیوارهای شهر اتفاق می‌‏افتد اصلا هنر نیست. گفت وگوی هنرآنلاین با این هنرمندان نقاش را در ادامه می خوانید.

*آقای حقیقت شناس، شاید نخستین چیزی که در مورد نقاشی دیواری چشم‌گیر باشد این نکته است که گرافیتی یا همان نقاشی دیواری خودجوش، اثر بخش‎تر و خلاقانه‏‌تر از آثاری است شهرداری تهران به هنرمندان سفارش می‌دهد. چرا این تفاوت تا این اندازه محسوس است؟

-وقتی که شما وارد سیستم اجازه گرفتن می‌شوید همه چیز به هم می ریزد، وقتی می‌پرسید اجازه هست من فلان خلاقیت را داشته باشم یا کار جدید را انجام دهم؟ پاسخ منفی خواهید شنید و به شما خواهند گفت که این کار باید بررسی شود. خود به خود همین کلمه "اجازه هست" باعث جلوه‌ خلاقیت را نیز تغییر می‎دهد. در واقع دردسر از آنجایی شروع می‏‌شود که شما از کسی سوال می‏‌کنید که خودش صاحب این تشخصی نیست. اکنون بخش عمده‌ای از آثار هنری که در فرهنگ ما به وجود آمده و موثر نیز بوده به زمانی تعلق دارد که در یک فرآیند خاص هنرمند توانسته از این اجازه گرفتن‌ها عبور کند؛ اگر مثلا شاهنامه شاه طهماسب به وجود می‎آید به دلیل این است که این اثر در عین سفارشی بودن، بدون اجازه یک سیستم پیش رفته و تبدیل به اثری شده که در تاریخ هنر ما بی نظیر است.

*خیلی از کارهایی که در زمینه نقاشی دیواری در شهر وجود دارد، دارای یک ایراد اساسی است، گویا بسیاری از این آثار هیچ پیوندی با آن مکانی که در آن حضور دارند نخورده‎اند، در واقع آنها برای آن مکان نه کم هستند، نه زیاد و مثل یک کاغذ دیواری جز آنجا هرجای دیگری می‏‌توانستند باشند. چرا این ایراد در این کارها وجود دارد؟

-ببینید پیش از این تعریف نقاشی دیواری این بود که نقاشی دیواری چیزی است که روی یک دیوار اتفاق می‎افتد و شما باید آن را تماشا کنید.‌ یعنی این نفاشی برای نگاه کردن و تاثیر زیاد به وجود آمده است، خوب نقاشی دیواری با این تعریف شروع شده و مشکل اجازه هم همچنان هست که با توجه به گرایشات سیاسی و مذهبی به شما می‏گوید چه چیزی باشد و چه چیز نباشد، وقتی قرار است این گرایش که شکل غالب نقاشی دیواری در ذهن هنرمندان تجسمی وجود است در یک بزرگراه کار شود تبدیل به یک تصادف و فاجعه می‎شود. قرار است این جنس از نقاشی تاثیر گذار باشد و همه آن را ببینند اما این دیدن در بزرگراه‌ها و در خیابان‏ها، تبدیل به یک اتفاق هولناک می‏شود. تصمیم شورای جدید سیاست‌گذاری نقاشی دیواری این بود که متوجه این نقص باشد و آن را عوض کند یعنی یک نقاشی باشد که حس زیبایی بدهد و مخاطب اگر خواست ببیند و اگر نخواست آن را نبیند، نه اینکه به قول شما مثل کاغذ دیواری فقط به عنوان یک پوشش زیبا باشد.

* البته شاید اگر آن مکان را یکدست سفید هم می‏کردند می‌‏توانست همین قدر به عنوان یک پوشش معمولی دیوار به حساب آید.

- نه این کم لطفی است؛ این کار مثل کتیبه‎هایی است که در مساجد نصب می‏شوند، آنها زیبا هستند اما برای خواندن نیستند. جزییات دارند اما برای این هستند که به آن مکان تقدس ببخشند، حالا اگر شما این مکان را رنگ سفید بزنید تمیز می‏شود، اما آن اتفاقی که باید، نخواهد افتاد. این نکته در شورای نقاشی دیواری شهر تهران موضوع اساسی ماست، البته به این نیز توجه داشته باشید که سابقه‎ای که ما در نقاشی دیواری در بزرگراه‎ها داریم در هیچ کشوری وجود ندارد. فکر کنید همه این راه‎هایی که شما در طول روز از آنها می‏گذرید دارای نقش و نگار است، نه فقط زیر پل‎ها یا بعضی ساختمان‎ها، همه جا دارای نقش و نگار باشد دیگر لام نیست شما بایستید و نگاه کنید، تاثیری که در این مسیر این نقوش بر شما می‎گذارد، تصویری را به شما خواهد داد.

*به نظر شما در این صورت نوعی انفجار رنگ در محیط رخ نخواهد داد؟ گاهی احساس می‎شود که تهران در همین حد هم بیش از اندازه نقاشی دیواری دارد.

-این اشتباهی است که جا افتاده است، وقتی چیزی کم است، کم است اما وقتی بین کم و اندازه واقعی خود است این شبهه به وجود می‏‌آید که بیش ازاندازه است. شما فکر کنید که تمام شهر ما نقش و نگار داشته باشد،

*فکر نمی‎کنید نقش و نگار بی اثر می‏‌شود؟

-نه تازه درست می‏‌شود و شکل می‌گیرد تازه آن چیزی می‏شود که باید باشد. خیلی از این نقش‌‎هایی که هست ساده است، بعضی پر نقش و نگاراست، خیلی جاها سکوت است، همه این‎ها دست به دست هم می‎دهد تا شهر به هم وصل شود. الان سفارش‌دهنده‌های نقاشی دیواری هستند آشنایی زیادی ندارند علاقه‌مند هستند و فکر می‎کنند می‎شود شهر را با نقاشی دیواری بهتر کرد. قبلا اینطور نبود هرجایی که هیچ کاری نمی‎شد کرد را به نقاشی دیواری اختصاص می‎دادند.ما الان از یک دوره چند ساله گذشته‎ایم و تعریف نقاشی دیواری درست‎تر شده است.

*الان تعریف وکارکرد نقاشی دیواری به طور دقیق چیست؟

-در تاریخ یک تعریفی هست و آن این است که بستر این نوع از نقاشی دیوار و معماری است و نقاش به این دلیل روی آن بخش از معماری کار می‏کند که آن قسمت را با ادوات معماری نمی‎توان بهتر کرد. این با هم یک فرآورده فرهنگی می‏‌شود همانطور که کاشیکاری در یک بنا برای ابقای یک فرهنگ کمک‏‌کننده است، نقاشی دیورای هم همین‎کار را می‌کند، یک فرهنگ و زمانه‎‏ای را منتقل می‏‌کند یعی شما که در قرن 21 هستید نقاشی دیواری این دوره راه به شما منتقل و در واقع فضای شهر را زمان‌مند می‎کند. این بخش تاریخی الان در نقاشی دیواری دچار مشکل شده است زیرا آن تعریف الان دیگر کار نمی‎کند؛ به عنوان مثال قبلا همیشه یا داخل بنا کار می‏‌‎شد یا روی نمای ساختمان، کسی روی جداره‏ها کار نمی‏کرد. الان دقیقا آن قسمت از بنا که باید صاف و تمیز باشد، ما نقاشی می‎کشیم، حال تصور کنید چه اتفاقی خواهد افتاد که ای نقاشی به روی ساختمان منتقل شود.

*این دقیقا یکی از مشکلات نقاشی دیواری امروز در تهران است، چون وقتی مخاطب از سمتی به سمت دیگر یک ساختمان بچرخد، نقاشی دیواری ادامه پیدا نمی‌‏کند و این نوعی ناهماهنگی را در آنچه شهروند می‏‌بیند ایجاد می‏‌کند. -یک عدم شعور در انتخاب آن کار وجود دارد. یک بخش این مشکل هم برمی‏گردد به همان سفارش هنرمند از این طریق می‏‌خواهد درآمد داشته باشد و می‎خواهد آن را به راحتی به دست آورد، به نظر می‎سد طراحان ما کم به محل نقاشی دیواری می‏‌روند و بررسی می‏‌کنند که این طرح با آن دیوار هماهنگی دارد یا نه. گاهی به دلیل همین عدم بررسی دچار آزمون و خطا می‏‌شوند.

*انگار دیوار هم برای آنها بومی صاف و یک دست است...

-نه، می‏‌دانند که این طور نیست چون می‎بینیم که کار کرده‎اند و قشنگ هم هست اما در نهایت چندان تفاوتی ندارد که نقاشی آنها با همه خوبی کمی بالاتر یا پایین‌‏تر آن دیوار کشیده شود. هیچ دلیلی ندارد که این طرح روی این بنای خاص وجود داشته باشد.

*گاهی وقت‎ها خیلی در نمونه‎های خارجی نقاشی دیواری می‎بینیم که خود بنا و فرم آن برای جهت دادن به نقاشی دیواری و به وجود آمدن یک اثر خلاقانه مورد استفاده قرار گرفته است در حالیکه چنین اتفاقاتی در نقاشی دیواری ما نمی‎افتد.

-علت اینکه چیزی اتفاق نمی‎افتد دلایل مختلف دارد، سفارش دهنده مانند هنرمند و هزینه کار یک رکن است. سیستم اینجا در این سه زمینه مشکل دارد، پس از یک دهه هنرمندان تازه کمی با نقاشی دیواری آشنا شده‌اند و مردم هم کار را می‎بینند. سفارش دهنده اکنون در حال رشد است و مثلا شهرداری یک منطقه کار مناطق دیگر را می‎بینند، هنرمند هم کار دیگران را در شهر می‎بیند و همین مقایسه موجب رشد می‏‌شود. این موضوع بیدار شده است و ما در سازمان زیباسازی به این نتیجه رسیده‎ایم که هزینه طراحی، اجرا و چیزهایی مثل داربست را به صورت جدا حساب کنیم. به این دلیل که بفهمیم مشکل کجاست و در کدام بخش ایراد وجود دارد. شما 10 سال بعد خواهید دید که کارهایی که نامناسب است یا آسیب بصری دارد جمع شده و به جای آنها کارهای خوب در شهر دیده می‎شود.

*البته خود این آسیب بصری هم موضوعی است که باید درباره آن صحبت شود، گاهی وقت‎ها شهروندان نیاز دارند چیزی نبینند و تنفس کنند.

-در طراحی، موسیقی،معماری در همه امور اگر درست باشد این مکث هست. وقتی شما خوشنویسی می‎کنید، خیلی جاها هم نمی‏نویسید، ر واقع خطاط آن فضاها را هم طراحی کرده است تا برای مخاطب خوشایند باشد. این ذهنیت غلط که نقاشی دیواری کافی است قابل قبول نیست. این روند نباید متوقف شود بلکه به اصلاح نیاز دارد. ایده‎های مختلفی امروز در حال آمدن هستند و جلوی این ایده‎ها باز است. اکنون به نقاشی دیواری کلان‏تر فکر می‎شود و تلاش می‎شود با این طرح یکپارچگی شهر حفظ شود.

گفت‌وگو از حمیده پازوکی

انتهای پیام/