به گزارش خبرنگار هنرآنلاین، جمشید حقیقت شناس، مدیر هنری دومین دو سالانه دیوارنگاری تهران و عضو شورای سیاستگذاری و داور این رویداد هنری است؛ او به علاوه نقاش نیز هست و این روزها که بازار دیوارنگاری مثل یکی دو هفته قبل دیگر داغ نیست، شاید بهتر بتوان با او درباره کمیها و کاستیهای این هنر نسبتا نو صحبت کرد. البته او هم میداند آنچه روی بعضی از دیوارهای شهر اتفاق میافتد اصلا هنر نیست. گفت وگوی هنرآنلاین با این هنرمندان نقاش را در ادامه می خوانید.
*آقای حقیقت شناس، شاید نخستین چیزی که در مورد نقاشی دیواری چشمگیر باشد این نکته است که گرافیتی یا همان نقاشی دیواری خودجوش، اثر بخشتر و خلاقانهتر از آثاری است شهرداری تهران به هنرمندان سفارش میدهد. چرا این تفاوت تا این اندازه محسوس است؟
-وقتی که شما وارد سیستم اجازه گرفتن میشوید همه چیز به هم می ریزد، وقتی میپرسید اجازه هست من فلان خلاقیت را داشته باشم یا کار جدید را انجام دهم؟ پاسخ منفی خواهید شنید و به شما خواهند گفت که این کار باید بررسی شود. خود به خود همین کلمه "اجازه هست" باعث جلوه خلاقیت را نیز تغییر میدهد. در واقع دردسر از آنجایی شروع میشود که شما از کسی سوال میکنید که خودش صاحب این تشخصی نیست. اکنون بخش عمدهای از آثار هنری که در فرهنگ ما به وجود آمده و موثر نیز بوده به زمانی تعلق دارد که در یک فرآیند خاص هنرمند توانسته از این اجازه گرفتنها عبور کند؛ اگر مثلا شاهنامه شاه طهماسب به وجود میآید به دلیل این است که این اثر در عین سفارشی بودن، بدون اجازه یک سیستم پیش رفته و تبدیل به اثری شده که در تاریخ هنر ما بی نظیر است.
*خیلی از کارهایی که در زمینه نقاشی دیواری در شهر وجود دارد، دارای یک ایراد اساسی است، گویا بسیاری از این آثار هیچ پیوندی با آن مکانی که در آن حضور دارند نخوردهاند، در واقع آنها برای آن مکان نه کم هستند، نه زیاد و مثل یک کاغذ دیواری جز آنجا هرجای دیگری میتوانستند باشند. چرا این ایراد در این کارها وجود دارد؟
-ببینید پیش از این تعریف نقاشی دیواری این بود که نقاشی دیواری چیزی است که روی یک دیوار اتفاق میافتد و شما باید آن را تماشا کنید. یعنی این نفاشی برای نگاه کردن و تاثیر زیاد به وجود آمده است، خوب نقاشی دیواری با این تعریف شروع شده و مشکل اجازه هم همچنان هست که با توجه به گرایشات سیاسی و مذهبی به شما میگوید چه چیزی باشد و چه چیز نباشد، وقتی قرار است این گرایش که شکل غالب نقاشی دیواری در ذهن هنرمندان تجسمی وجود است در یک بزرگراه کار شود تبدیل به یک تصادف و فاجعه میشود. قرار است این جنس از نقاشی تاثیر گذار باشد و همه آن را ببینند اما این دیدن در بزرگراهها و در خیابانها، تبدیل به یک اتفاق هولناک میشود. تصمیم شورای جدید سیاستگذاری نقاشی دیواری این بود که متوجه این نقص باشد و آن را عوض کند یعنی یک نقاشی باشد که حس زیبایی بدهد و مخاطب اگر خواست ببیند و اگر نخواست آن را نبیند، نه اینکه به قول شما مثل کاغذ دیواری فقط به عنوان یک پوشش زیبا باشد.
* البته شاید اگر آن مکان را یکدست سفید هم میکردند میتوانست همین قدر به عنوان یک پوشش معمولی دیوار به حساب آید.
- نه این کم لطفی است؛ این کار مثل کتیبههایی است که در مساجد نصب میشوند، آنها زیبا هستند اما برای خواندن نیستند. جزییات دارند اما برای این هستند که به آن مکان تقدس ببخشند، حالا اگر شما این مکان را رنگ سفید بزنید تمیز میشود، اما آن اتفاقی که باید، نخواهد افتاد. این نکته در شورای نقاشی دیواری شهر تهران موضوع اساسی ماست، البته به این نیز توجه داشته باشید که سابقهای که ما در نقاشی دیواری در بزرگراهها داریم در هیچ کشوری وجود ندارد. فکر کنید همه این راههایی که شما در طول روز از آنها میگذرید دارای نقش و نگار است، نه فقط زیر پلها یا بعضی ساختمانها، همه جا دارای نقش و نگار باشد دیگر لام نیست شما بایستید و نگاه کنید، تاثیری که در این مسیر این نقوش بر شما میگذارد، تصویری را به شما خواهد داد.
*به نظر شما در این صورت نوعی انفجار رنگ در محیط رخ نخواهد داد؟ گاهی احساس میشود که تهران در همین حد هم بیش از اندازه نقاشی دیواری دارد.
-این اشتباهی است که جا افتاده است، وقتی چیزی کم است، کم است اما وقتی بین کم و اندازه واقعی خود است این شبهه به وجود میآید که بیش ازاندازه است. شما فکر کنید که تمام شهر ما نقش و نگار داشته باشد،
*فکر نمیکنید نقش و نگار بی اثر میشود؟
-نه تازه درست میشود و شکل میگیرد تازه آن چیزی میشود که باید باشد. خیلی از این نقشهایی که هست ساده است، بعضی پر نقش و نگاراست، خیلی جاها سکوت است، همه اینها دست به دست هم میدهد تا شهر به هم وصل شود. الان سفارشدهندههای نقاشی دیواری هستند آشنایی زیادی ندارند علاقهمند هستند و فکر میکنند میشود شهر را با نقاشی دیواری بهتر کرد. قبلا اینطور نبود هرجایی که هیچ کاری نمیشد کرد را به نقاشی دیواری اختصاص میدادند.ما الان از یک دوره چند ساله گذشتهایم و تعریف نقاشی دیواری درستتر شده است.
*الان تعریف وکارکرد نقاشی دیواری به طور دقیق چیست؟
-در تاریخ یک تعریفی هست و آن این است که بستر این نوع از نقاشی دیوار و معماری است و نقاش به این دلیل روی آن بخش از معماری کار میکند که آن قسمت را با ادوات معماری نمیتوان بهتر کرد. این با هم یک فرآورده فرهنگی میشود همانطور که کاشیکاری در یک بنا برای ابقای یک فرهنگ کمککننده است، نقاشی دیورای هم همینکار را میکند، یک فرهنگ و زمانهای را منتقل میکند یعی شما که در قرن 21 هستید نقاشی دیواری این دوره راه به شما منتقل و در واقع فضای شهر را زمانمند میکند. این بخش تاریخی الان در نقاشی دیواری دچار مشکل شده است زیرا آن تعریف الان دیگر کار نمیکند؛ به عنوان مثال قبلا همیشه یا داخل بنا کار میشد یا روی نمای ساختمان، کسی روی جدارهها کار نمیکرد. الان دقیقا آن قسمت از بنا که باید صاف و تمیز باشد، ما نقاشی میکشیم، حال تصور کنید چه اتفاقی خواهد افتاد که ای نقاشی به روی ساختمان منتقل شود.
*این دقیقا یکی از مشکلات نقاشی دیواری امروز در تهران است، چون وقتی مخاطب از سمتی به سمت دیگر یک ساختمان بچرخد، نقاشی دیواری ادامه پیدا نمیکند و این نوعی ناهماهنگی را در آنچه شهروند میبیند ایجاد میکند. -یک عدم شعور در انتخاب آن کار وجود دارد. یک بخش این مشکل هم برمیگردد به همان سفارش هنرمند از این طریق میخواهد درآمد داشته باشد و میخواهد آن را به راحتی به دست آورد، به نظر میسد طراحان ما کم به محل نقاشی دیواری میروند و بررسی میکنند که این طرح با آن دیوار هماهنگی دارد یا نه. گاهی به دلیل همین عدم بررسی دچار آزمون و خطا میشوند.
*انگار دیوار هم برای آنها بومی صاف و یک دست است...
-نه، میدانند که این طور نیست چون میبینیم که کار کردهاند و قشنگ هم هست اما در نهایت چندان تفاوتی ندارد که نقاشی آنها با همه خوبی کمی بالاتر یا پایینتر آن دیوار کشیده شود. هیچ دلیلی ندارد که این طرح روی این بنای خاص وجود داشته باشد.
*گاهی وقتها خیلی در نمونههای خارجی نقاشی دیواری میبینیم که خود بنا و فرم آن برای جهت دادن به نقاشی دیواری و به وجود آمدن یک اثر خلاقانه مورد استفاده قرار گرفته است در حالیکه چنین اتفاقاتی در نقاشی دیواری ما نمیافتد.
-علت اینکه چیزی اتفاق نمیافتد دلایل مختلف دارد، سفارش دهنده مانند هنرمند و هزینه کار یک رکن است. سیستم اینجا در این سه زمینه مشکل دارد، پس از یک دهه هنرمندان تازه کمی با نقاشی دیواری آشنا شدهاند و مردم هم کار را میبینند. سفارش دهنده اکنون در حال رشد است و مثلا شهرداری یک منطقه کار مناطق دیگر را میبینند، هنرمند هم کار دیگران را در شهر میبیند و همین مقایسه موجب رشد میشود. این موضوع بیدار شده است و ما در سازمان زیباسازی به این نتیجه رسیدهایم که هزینه طراحی، اجرا و چیزهایی مثل داربست را به صورت جدا حساب کنیم. به این دلیل که بفهمیم مشکل کجاست و در کدام بخش ایراد وجود دارد. شما 10 سال بعد خواهید دید که کارهایی که نامناسب است یا آسیب بصری دارد جمع شده و به جای آنها کارهای خوب در شهر دیده میشود.
*البته خود این آسیب بصری هم موضوعی است که باید درباره آن صحبت شود، گاهی وقتها شهروندان نیاز دارند چیزی نبینند و تنفس کنند.
-در طراحی، موسیقی،معماری در همه امور اگر درست باشد این مکث هست. وقتی شما خوشنویسی میکنید، خیلی جاها هم نمینویسید، ر واقع خطاط آن فضاها را هم طراحی کرده است تا برای مخاطب خوشایند باشد. این ذهنیت غلط که نقاشی دیواری کافی است قابل قبول نیست. این روند نباید متوقف شود بلکه به اصلاح نیاز دارد. ایدههای مختلفی امروز در حال آمدن هستند و جلوی این ایدهها باز است. اکنون به نقاشی دیواری کلانتر فکر میشود و تلاش میشود با این طرح یکپارچگی شهر حفظ شود.
گفتوگو از حمیده پازوکی
انتهای پیام/