سرویس تئاتر هنرآنلاین: آینده‌ تئاتر؟ تئاتر به کجا خواهد رفت؟ این موضوع همیشه ذهن من را به خودش مشغول کرده است، گاه تا جایی که همکارانم به تنگ می‌آیند! بیشترِ کسانی را که می‌شناسم ممکن است رویاهای نامشخصی درباره‌ آینده داشته باشند، اما هیچ تصویر واضحی از اینکه تئاتر در آینده چیست و چه باید باشد، ندارند. پس برای نگاه به آینده از دو متفکرِ اکنون درخواست کرده‌ام که زمانی را با ما بگذرانند. کارهای این دو از بسیاری جهات حتی نوتر از فردای ماست و تازگی‌ای دارند بیشتر از برخی کارهایی که سال آینده اجرا خواهند شد.

"میرهولد" و "برتولت برشت" ورای عشق‌شان به تئاتر و گرایش سیاسی‌شان خصوصیات مشترکی دارند. برای مثال، یکی با نام "کارل تئودور کازیمیر مایرگُلد" و دیگری با نام "اویگن برتولت فریدریش برشت" به دنیا آمد و نام‌های تعمیدی‌شان نام‌هایی نبود که با آن از دنیا رفتند. هر دوی آنها نام خود را ساختند و همچنین به گونه‌ای هویت‌شان را. هر دو از تئاتر متعارفی که در جوانی با آن روبرو بودند احساس نارضایتی و فشار می‌کردند و هر دو به دنبال زیر و رو کردن آن بودند. در طول فعالیت حرفه‌ای‌شان با زنانی پیوند بستند که به عنوان بازیگر در آثارشان بازی می‌کردند.

بیایید از ابتدا شروع کنیم. پیشرفت تئاتر را در آینده‌ نزدیک تا کجا و چطور می‌بینید؟

میرهولد: هنر تئاتر رشد و پیشرفت نمی‌کند، بلکه وسیله‌ بیان و ابرازش را، بسته به مقتضیات زمانه، ایده‌ها، روانشناسی، فناوری، معماری و سبک آن دوران، تغییر می‌دهد. ما نباید فراموش کنیم که سنت‌ها تغییر می‌کنند. ما در زندگی به‌سادگی نادرستی سنت‌های منسوخ را احساس می‌کنیم، اما در تئاتر اغلب آنها را از روی عادت محترم می‌شماریم.

بله، اما نمی‌خواهم این موضوع را به طور کامل کنار بگذارم. مطمئن نیستم که تئاتر میزان مشخصی از پیشرفت را نداشته باشد، حال هر نامی بر روی آن بگذاریم. مثلاً تئاتر امروز قطعاً همچون تئاترِ عصرِ شکسپیر نیست.

میرهولد: هنگامی که متن "جنگل" (اثر آلکساندر آستروفسکی، ۱۸۸۶ - ۱۸۲۳) را به چند قسمت تقسیم کردم، همه فریاد زدند که من دارم از سینما تقلید می‌کنم. هیچ کس به یاد نیاورد که تقریباً ساختار همه‌ نمایشنامه‌های شکسپیر همین‌طور است.

درست است. صحبت‌های شما بسیار ارزشمند است و می‌دانم نقدهای بسیاری هم بر وضعیت فعلی تئاتر دارید. اما می‌خواهم برشت هم این فرصت را داشته باشد که نظرش را درباره‌ آینده‌ تئاتر بیان کند.

برشت: بسیاری از مردم متوجه شده‌اند که تجربه‌ تئاتری در حال ضعیف شدن است. خیلی‌ها هنوز به دشواری فزاینده‌ بازنمایی دنیای امروز در تئاتر پی نبرده‌اند. این پی‌بردن بود که برخی از ما نمایشنامه‌نویسان و کارگردانان تئاتر را به جست‌وجو برای روش‌های جدید هنری واداشت. یک چیز کاملاً روشن شده است: اگر دنیای امروز به عنوان دنیایی با توانایی تغییر و تحول توصیف شود، آن را تنها برای مردمان امروز می‌توان توصیف کرد. در دورانی که دانش‌ آن در حدیست که طبیعت را آن‌طور تغییر می‌دهد که جهان را بیشتر قابل سکونت سازد انسان دیگر نمی‌تواند خود را در نقش قربانی و محصول طبیعتی محدود اما ناشناخته بداند.

تراژدی مبتنی بر ارزش‌های بورژوازی است و قدرتش را از آنها کسب می‌کند، و زوالش نیز با آنها خواهد بود. اگر به هیچ خدایی معتقد نباشید، دیگر نیازی به تقدیس یک قدیس نخواهید داشت.

پس، به عنوان مثال، مفهوم یونانی تقدیری که اودیپ را محکوم می‌کند شامل تئاتر امروز ما نمی‌شود؟ من به‌تازگی به گروهی از نمایشنامه‌نویسان جوان درس داده‌ام. به نمایشنامه‌نویسان جوان امروز چه باید گفت؟

برشت: دیدگاه زیبایی‌شناسی به‌هیچ‌وجه مناسب نمایشنامه‌هایی که در حال حاضر نوشته می‌شوند نیست. حتا آنهایی که دارای بینش و قضاوتی شایسته‌‌اند. این را می‌توان با نگاه به هر حرکتی به سود نمایشنامه‌نویسان جدید مشاهده کرد. حتا هنگامی که غریزه‌ منتقدان آنها را به درستی راهنمایی کرد، واژگان زیبایی‌شناسانه‌شان نه استدلال‌های متقاعد‌کننده‌ چندانی برای رفتار مطلوبشان به دست داد و نه ابزار مناسبی برای اطلاع‌رسانی عمومی بود. گذشته از آن، تئاتر با اینکه تولید نمایش‌های جدید را تشویق می‌کرد هیچ راهنمایی عملی‌ای ارائه نمی‌کرد. در نتیجه، نهایتاً نمایش‌های جدید در خدمت تئاتر قدیم بودند و کمک کردند تا فروپاشی‌ای که آینده‌شان به آن بستگی داشت به تعویق بیفتد.

این نسل نه می‌خواهد که تئاتر و تماشاگر را تسخیر کند و نمایش‌های خوب یا فقط معاصر را در یک تئاتر مشخص و برای تماشاگر مشخص اجرا کند، و نه هیچ فرصتی برای چنین کاری در اختیار دارد. این نسل وظیفه و بخت تسخیر تئاتر برای تماشاگران متفاوت را دارد.

میرهولد: باید این جمله‌ الکساندر پوشکین (۱۸۳۷ - ۱۷۹۹) را بر سردر ساختمان جدید تئاترمان حک کنیم: روح زمانه‌ ما تغییرات مهمی را در صحنه‌ نمایش می‌طلبد. [صدای خنده]

آیا اصلی‌ترین چیزی که آموزش می‌دهید فرم است؟

برشت: تئاتری‌ها آثار کلاسیک را به خاطر خدمت‌شان به فرم تا آخرین نفس به‌کار می‌گیرند و نمی‌توانند ببینند که در واقع این فرم است که در خدمت آثار کلاسیک است. ما باید از ژست فاخر ایده‌پردازی که در واقع ژست فاخر نیمه‌کارگی است دور شویم و به سوی انجام کار هنری، یعنی ایده‌ای به سرانجام رسیده، حرکت کنیم. به سوی ژست فاخر "فراتر از کمال".

میرهولد: ساختار نمایشی سیستمی با غافلگیری‌های اجتناب ناپذیر است.

درست است. فرم اینگونه است. اما محتوا چه؟ در تئاترِ حال و آینده‌مان از چه موانعی باید گذر کنیم؟

میرهولد: بدترین چیز در هنر تظاهر به جدیت، جدیت مضحک، خشک بودن، فرمانبرداری، با اصرار به در خدمت یک سلیقه‌ مشخص بودن، و جلب رضایت آن، ترس از رنجاندن مقامی از مقامات بالا، ترس از بی‌حرمتی به بالادست و قدرتمند است.

برشت: باید قلب ملت را نشانه گرفت. هر نمایش یک نبرد است. پیشرفت را باید در میان مردم جست‌وجو کرد.

میرهولد: من در تئاتر معتقد به زبانی ساده‌ام، زبانی موجز که قادر است روابط پیچیده‌ای را مطرح کند.

برشت: برای درگیر شدن در روایتی ساده!

صحبت دیگری در این باره دارید؟

برشت: امید به زنده کردن دوباره‌ نمایش‌های مردمیِ قدیم به نظر بی‌نتیجه می‌آید. نه تنها کاملاً در باتلاق فرو رفته است، بلکه مهم‌تر از آن، هرگز شکوفا هم نشده است.

ببخشید. می‌دانم میرهولد هم درباره‌ اهمیت نمایش مردمی حرف‌هایی برای گفتن دارد، اما باید از این بحث بگذریم. ممکن است برخی از خوانندگان از شنیدن دیدگاه‌های عملی و نسبتاً مشخص شما آقایان غافلگیر شده باشند. احتمالاً بعضی از مردم به هردوی شما به عنوان نظریه‌پردازان غیرعملی و متعصب نگاه می‌کنند.

برشت: من به این نتیجه رسیده‌ام که از بسیاری از گفته‌های من درباره‌ تئاتر برداشتِ نادرستی شده است. من این را بیش از همه از نامه‌ها و مقالاتی دریافته‌ام که با من موافق هستند. احساس ریاضیدانی را دارم که برایش نوشته‌ باشند: "آقای محترم، کاملاً با نظر شما موافقم که دو به علاوه‌ دو می‌شود پنج!" فکر می‌کنم علت برداشت اشتباه از این نظرات این است که نکات مهمی وجود داشته اما من به جای ارائه‌ تعریفی روشن از آنها از کنارشان گذشته‌ام.

من فکر می‌کنم به این خاطر بوده که هر دوی شما نوعی از تئاتر صاحب‌سبک ایجاد کرده‌اید و تماشاگران همانند تئاتری‌ها ممکن است استعاره‌هایی را که خلق یا استفاده کرده‌اید درک نکنند.

میرهولد: حفظ این صاحب‌سبکی خصلت ذاتی هنر است. آیا این مانند دفاع از نظریه‌‌ای نیست که می‌گوید مغذی بودن خصلت غذا است؟

بله، تئاتر سنت‌ها یا به قول شما سبکِ خود را دارد. آیا شما خود را سازنده‌ تئاتری سنتی می‌دانید؟

میرهولد: من ناب‌ترین واقع‌گرا هستم! اما به بُرنده‌ترین و گزنده‌ترین شکلش!

شاید می‌بایست تعریف‌مان از "واقعیت‌گرایی" را بسط دهیم. حالا مردم میرهولد را به عنوان اولین مصداق عملی تئاتر مولف می‌شناسند.

میرهولد: بدون تعارف بگویم، نظریه‌ تئاتر مولف یاوه‌ محض است و نباید جدّی گرفتش. هیچ کارگردانی نیست - اگر کارگردانی واقعی باشد - که بخواهد هنرش را برتر از منافع بازیگر، به عنوان پیکره‌ اصلی نمایش، قرار دهد.

این ممکن است برای کسانی که با کار شما آشنا نیستند عجیب باشد. آیا منتقدان به خاطر طیف گسترده‌ و متنوع تجربیات شما بر روی صحنه برایتان مرثیه ننوشته‌اند؟

میرهولد: من دائماً درباره‌ "اشتباهاتم" می‌شنوم. در هنر چه چیزی "اشتباه" است؟ اشتباه زمانی است که شخصی می‌خواهد وارد اتاقی شود اما سر از اتاق دیگری درمی‌آورد. اما برای تحقق این اشتباه باید دو اتاق وجود داشته باشد. اگر جایی در کنار یکی از نمایش‌هایم نمایش دیگری بود که از هر لحاظ می‌توانست الگو باشد، آن وقت ممکن بود به خاطر اجرای متفاوتم سرزنش شوم. اما می‌بینید هیچ نمایش دیگری نیست. هیچ اتاق دیگری نیست. در هنر، تنها از یک لحاظ می‌توان اشتباه کرد: دیگری برای ایده‌ات تصمیم بگیرد. اما معنای آن‌همه فریاد درباره‌ "اشتباهات" من این نبود. اگر ممکن بود مرا بر اساس قوانینی قضاوت می‌کردند که برای خودم وضع کرده بودم! اما به‌ندرت با چنین نقدهایی روبه‌رو می‌شوم.

آقای برشت، شما تجربیات بیشتری در تئاتر و سینما از دوران اقامت‌تان در اینجا دارید.

برشت: وقتی مرا متهم کردند که قصد داشتم ساختمان امپایر استیت را بدزدم، فکر کردم وقت رفتن از اینجاست.

اما آن‌طور که متوجه شدم نقد اصلی شما بیشتر به شالوده‌ تئاتر است تا تئاتر کشوری مشخص؟

برشت: تئاتر امروز ما همچنان دستورالعمل ارسطو را برای دستیابی به "کاتارسیس" (پالودگی معنوی تماشاگر) دنبال می‌کند. در تئاتر ارسطویی طرح نمایش قهرمان داستان را به موقعیتی می‌کشاند که درونی‌ترین بخش وجودی‌اش را آشکار می‌کند. تمام حوادث به نمایش درآمده با هدف کشاندن قهرمان به سوی تضادهای معنوی اتفاق می‌افتد. در مقایسه‌ای کفرآمیز اما کاملاً مفید، می‌توان گفت همانند نمایش‌های مضحکِ همراه عریان شدن است. فردی که درونی‌ترین بخش وجودش به بیرون کشیده شده و در معرض دید قرار گرفته است نماینده‌ انسان به معنای واقعی کلمه می‌شود. آن‌گاه همه (از جمله همه‌ تماشاگران) از لحظه‌ باشکوه به نمایش درآمده هیجان‌زده می‌شوند و اینگونه است که در اجرای اودیپ، سالنی پر از اودیپ‌های کوچکِ تمام‌عیار خواهیم داشت. در اجرای "امپراتور جونز" (اثر یوجین اونیل، ۱۹۲۰) تک‌تک تماشاگران امپراتور جونز خواهند بود.

پس بیایید این آینده را پیگیری کنیم. ظاهراً شما اجرای "اودیپ شهریار" (اثر سوفوکلِس، ۴۲۹ ق. م) را با عریان‌ شدن مقایسه ‌می‌کنید. علی‌رغم تفاوت‌های بدیهی، به عنوان نمایش، آیا قرار نیست که هردوی این‌ها لذتی را به مخاطبانشان منتقل کنند؟

برشت: حتا زمانی که مردم از درجات بالاتر یا پایین‌تر لذت صحبت می‌کنند هنر بی‌هیچ‌ احساسی به آنها خیره می‌شود. چرا که هنر می‌خواهد به بالا و پایین پرواز کند و به حال خود رها شود تا بتواند به مردم لذت بدهد.

درست است. اما هنر اودیپ به نظر نمی‌رسد ــ اگر هم لذتی در بر داشته باشد ــ بتواند همان لذتی را ارائه کند...

برشت: در تعیین محدوده‌ای که در آن می‌توانیم از نمایش‌های دوران‌های مختلف لذت ببریم ــ چیزی که برای فرزندان آن دوران‌های مختلف هم چندان امکان‌پذیر نبوده است ــ آیا همزمان این سوظن را به وجود نمی‌آوریم که ما از کشف لذت‌های مخصوص و سرگرمی مناسب زمانه‌ی خود ناتوانیم؟

پس هدف نهایی تئاتر به عنوان هنر چیست؟

برشت: هر هنری در خدمت بزرگترینِ هنرهاست: هنر زندگی کردن.

خیلی خوب. فعلاً این را می‌پذیریم. فکر می‌کنم این، بحث را به سوی جوهره‌ تئاتر یعنی بازیگر و تماشاگر می‌برد.

میرهولد: اگر حوصله‌ تماشاگر سر برود، یعنی بازیگران روح صحنه را از دست داده‌اند و شکل مرده‌ آن را بازی می‌کنند.

به عنوان یک بازیگر می‌گویم، گاه پیش آمده است که تماشاگران از ایده‌ یک نمایش یا کمبود آن در نمایش، از مفهوم کلی نمایش، یا متنی که روده‌درازی کرده است خسته شده‌اند.

میرهولد: تماشاگر عجول دشمن تئاتر است. ما یک داروی تلخ را به سرعت فرو‌می‌دهیم، اما غذای خوشمزه را به آرامی می‌چشیم و از آن لذت می‌بریم. نباید از صبر و حوصله‌ تماشاگر سواستفاده کرد. اما از طرفی این هم غلط است که با تماشاگری که "وقت ندارد" کنار بیاییم. آیا تئاتری که نتواند تماشاگر را وادار به فراموش کردن این "وقت نداشتن" بکند، اصلاً حق دارد که وجود داشته باشد؟

پس مسئولیت تماشاگری که حوصله‌اش سر می‌رود به گردن کیست؟

میرهولد: تئاتر خصوصیتی اعجاب‌انگیز دارد: بازیگرِ بااستعداد، به دلایلی، همواره تماشاگرِ باهوش پیدا می‌کند.

من کاملاً قانع شدم و از این پس حواسم به آنچه درباره‌ تماشاگر می‌گویم خواهد بود! بگذریم. حال می‌رسیم به صحبت درباره‌ بازیگری...

میرهولد: من عاشق تئاترم اما گاه غمگین می‌شوم. چرا که پیشگام بودن در هنر بازیگری کم‌کم دارد به دست بازیگران سینما می‌افتد. از چاپلین حرف نمی‌زنم. او را حتا قبل از دیدنش هم دوست داشتم.

بیایید از استانیسلاوسکی شروع کنیم. ظاهراً در هر بحث درباره‌ بازیگری به طریقی پایش به میان می‌آید.

میرهولد: اگر کسی فکر می‌کند من از اینکه با بی‌احترامی درباره‌ استانیسلاوسکی صحبت کنند لذت می‌برم، سخت در اشتباه است. من با او اختلاف داشتم، اما همیشه از صمیم قلب به او احترام می‌گذاشتم و دوستش داشتم.

واقعاً؟ من همیشه فکر می‌کردم که شما با استانیسلاوسکی بِکّلی مخالف بودید. خوب، امروز چیز جدیدی یاد گرفتم. آقای برشت، فکر می‌کنم شما هم با استانیسلاوسکی اختلاف نظرهای حرفه‌ای داشتید.

برشت: تئاتر استانیسلاوسکی تنها متشکل از ستاره‌هاست، بزرگ و کوچک. او نشان داد که بازیگری تنها به‌وسیله‌ کارِ گروهی به بالاترین حد تاثیر و کارکردش می‌رسد.

خدای من! همه چقدر مهربان شده‌اند!

میرهولد: گاهی درون کمک می‌کند که بیرون را بیابیم، اما گاه هم برعکسِ آن در تئاتر اتفاق می‌افتد: بیرون به یافتن درون کمک می‌کند. همین چندی پیش بود که تفاوت ابتدایی و پیش پا افتاده‌ای را مطرح کردند: استانیسلاوسکی از درون به بیرون می‌رود و میرهولد برعکس. این الگویی بسیار ساده است که وجود خارجی ندارد. یا این یا آن: ما هر دو هنرمند یا کفشدوزیم. به هر دو شکل می‌تواند اتفاق بیفتد. در موقعیت‌های متفاوت به اشکال متفاوت.

فکر می‌کنم بعضی از مردم به شیوه‌ معینی از تفکر پایبند می‌شوند و تغییر به سوی چنین طرز فکری برایشان می‌تواند چالش برانگیز باشد.

برشت: نگاه کردن بخش اعظم بازیگری است. تئاتر ما واقع‌گرا نیست چون این مشاهده را کنار می‌گذارد. بازیگران ما به درون خود نگاه می‌کنند به جای آنکه به جهان پیرامون خود بنگرند. برخورد آنها با رویدادهای میان انسان‌ها، که همه چیز به آن بستگی دارد، به گونه‌ای است که گویی تنها نمایانگر سرشت و ذات و... هستند. تهیه‌کنندگان از نمایش‌ها ــ و حتی نمایش‌های جدید ــ به عنوان محرک و انگیزه برای "تخیل و بینش شخصی" خود استفاده می‌کنند، که البته تحریف واقعیت است و چندان هم تخیل و بینش به حساب نمی‌آید. هر چه زودتر جلوی چنین چیزی را بگیریم بهتر است. البته رونویسی کردن به عنوان هنر باید مثل مدل‌سازی آموخته شود. برای اینکه بشود تقلید کرد مدل باید ظرفیتِ تقلید داشته باشد. نمونه‌ ممتاز و غیرقابل تقلید باید از الگوی قابل تقلید تمیز داده شود. تقلید برده‌وار داریم و تقلید استادانه. اما اینکه دومی عنصر شباهت بیشتری را در بر داشته باشد فاقد ارزش خواهد بود.

پس می‌گویید تمرین و آموزش مهم است؟ یا بازیگری هنری حسی و خودجوش است؟

میرهولد: آموزش و خلاقیت دو موضوع کاملاً جدا از هم‌اند. کسی که بهترین نمرات را در مدرسه‌ بازیگری می‌گیرد همیشه بازیگر خوبی نمی‌شود. حتی متاسفانه باید بگویم که هرگز هم بازیگر خوبی نخواهد شد. تمام درس‌های خوشنویسی لازم نیست تا همچون یک خطاط بنویسید. تنها میرزابنویس‌های ارتش آنگونه می‌نویسند. هرچند، به این معنا نیست که درس‌های خوشنویسی اصلاً به درد نمی‌خورد. با این که خوشنویسی دست‌خط نمی‌سازد اما بنیانی درست ایجاد می‌کند، همانند هر آموزش و تمرین دیگر.

بیایید کمی از مفاهیمی که در کار شما و نیز به پیش بردن نحوه‌ نمایش تئاتر مهم به نظر می‌رسد صحبت کنیم: موسیقی و ژست. فکر می‌کنم این مفاهیم دربردارنده‌ اشتیاق معمول بازیگر به اغراق و ابراز خود به شکلی افراطی است. آقای برشت، برخی از مردم بر مقاله‌ شما درباره‌ "اثرِ ــ و" [V-Effekt] یا همان فاصله‌گذاری متمرکز شده‌اند. اما من می‌گویم در کار شما به عنوان کارگردان و فعال عرصه‌ تئاتر، ژست در تجربه‌ روزمره‌تان مهم‌تر بود. منظور شما از ژست چیست؟

برشت: ژست قرار نیست به معنای حرکات تئاترال بدنی برای تاکید باشد: مسئله‌ حرکت توضیحی یا تاکیدی دست‌ها نیست، بلکه رفتار سراسری و کلی است. زبان وقتی ژستیک است که بر اساس ژست باشد و رفتارهای مشخصی را که گوینده در قبال دیگران اتخاذ کرده است منتقل کند. جمله‌ "به در آر چشمی را که می‌رنجاندت"، از نقطه نظر ژستیک اثر کمتری دارد تا "چشمت اگر تو را می‌رنجاند، آن را در بیاور". دومی با صحبت از چشم شروع می‌شود: بخش اول ژست محدود ارائه‌ یک فرضیه را دارد؛ بخش اصلی پس از آن غافلگیر می‌کند، یک توصیه، و یک آسودگی. همه‌ ژست‌ها ژست اجتماعی نیستند. دنبال کردن یک مگس هنوز ژستی اجتماعی نیست، اما دنبال کردن یک سگ ممکن است باشد، مثلاً: اگر درگیری همیشگی مرد بدلباسی را با سگ‌های نگهبان نشان دهد. در جایی که سر خوردن و افتادن به معنای شرمندگی است، تلاش یک فرد برای حفظ تعادل بر سطحی لغزنده منجر به ژست اجتماعی خواهد شد.

پس اینجا ترکیبی از درونی و بیرونی داریم. رفتار درونی و بروز بیرونی؟ جهت اطمینان می‌پرسم، منظور شما این نیست که بازیگر سرد و بی‌روح باشد؟

برشت: تغییری که از بازیگر خواسته می‌شود عملیاتی سرد و مکانیکی نیست: در هنر هیچ چیز سرد و مکانیکی نیست و این تغییر هم تغییری هنری است. نمی‌تواند به وقوع بپیوندد مگر اینکه ارتباطی واقعی با مخاطب جدیدش و نیز دغدغه‌ای مشتاقانه برای رشد و پیشرفت بشری داشته باشد.

آقای میرهولد، استدلال من این است که مرکزیت کار تئاتر شما در واقع شکلی از موسیقی است...

میرهولد: بازیگری ملودی است و کارگردانی هارمونی. ترمینولوژی موسیقی به ما کمک شایانی می‌کند. این طور فکر نمی‌کنید؟ آیا تابه‌حال فکر کرده‌اید که چرا در حین اجرای حرکات آکروباتیک در سیرک‌ها همیشه موسیقی پخش می‌شود؟ ممکن است بگویید: خوب، برای ایجاد حال‌وهوای بهتر و فضای جشن و شادی. در آن صورت این پاسخی سطحی خواهد بود. کارکنان سیرک برای پشتیبانی ریتمیک به موسیقی به عنوان کمکی در حفظ زمانبندی نیاز دارند. این در مقیاسی مشخص درباره‌ تئاتر هم صدق می‌کند. بازیگری با اتکا به زمینه‌ ریتمیک موسیقی دقتش را به دست می‌آورد. کندی یا تندی یک بازی به کل طبیعت نمایش را تغییر می‌دهد. اگر آثار "موریس مترلینک" (۱۹۴۹ - ۱۸۶۲) را با سرعت اجرا کنید، تبدیل به نمایش‌های "موزیک‌هال" می‌شود و و اگر کارهای "موزیک‌هال" را آهسته اجرا کنید، کم‌کم احساس می‌کنید سمبلیک‌اند. [م: موزیک‌هال نوعی از نمایش‌های تفریحی پرطرفدار انگلستان در سال‌های ۱۸۵۰ میلادی بود که ترکیبی از رقص، آواز، کمدی، آکروبات و… بود. این نمایش‌ها به خاطر محل اجرای آن به موزیک‌هال مشهور شدند.]

برای رسیدن به این هدف شما بازیگرانتان را به شیوه‌ای که آن را "بیومکانیک" می‌نامید پرورش دادید. می‌توانید به طور خلاصه درباره‌اش توضیح دهید؟

میرهولد: قانون اولیه‌ بیومکانیک بسیار ساده است: تمام بدن در هر یک از حرکات ما مشارکت می‌کند. مابقی، جزئیات، تمرین و اتود است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که شما در تمرین از کلمه رد کردن یا طرد کردن (چشم‌پوشی) ــ از معادل‌های کلمه‌ Otkaz در زبان روسی ــ بسیار استفاده می‌کردید. مفهوم موسیقی را به عنوان پیش‌درآمد متوجه می‌شوم. این مفهوم را دیگر چگونه می‌توان توضیح داد؟

میرهولد: برای تیر انداختن اول باید طناب کمان را کشید.

پس برای انجام هر کاری اول باید آماده شد. طناب کمان را قبل از تیراندازی باید کشید، قبل از ضربه زدن به توپ، چوب بیس‌بال را باید به عقب برد و کارهایی از این قبیل. بسیار صریح و مستقیم به نظر می‌رسد. کم‌کم به پایان وقت‌مان نزدیک می‌شویم و می‌دانم حرف‌های بیشتری برای گفتن دارید. اما برای به پایان رساندن این صحبت، آیا حرفی هست که بخواهید مردم بدانند؟

میرهولد: وقتی که صفحه‌ آگهی‌های ترحیم روزنامه را می‌بینم و یادداشت‌های گوناگونی درباره‌ افراد مشهوری را می‌خوانم که شانس آشنایی شخصی با آنها را داشته‌ام، همیشه غافلگیر می‌شوم: آیا آنها این‌طور یا آن‌طور بودند؟ خاطرم هست یک بار در یک گشت در لهستان من و وِرا کمیسارژِفسکایا (بازیگر و دراماتورژ روس، ۱۹۱۰ ـ ۱۸۶۴) یک روزِ تمام با هم می‌خندیدیم. یادم هست که با آنتون چخوف (۱۹۰۴ ـ ۱۸۶۰) هم همیشه می‌خندیدیم.

بعد از مرگم اگر جایی خاطره‌ای درباره‌ من خواندید که [میرهولد] متکبر و مغرور و پرافاده بود و حقیقتی ابدی را بازگو می‌کرد، التماس می‌کنم اعلام کنید که این‌ها همه دروغ محض است، که من همیشه آدمی خندان بودم![می‌خندد.]

برشت: تئاتری که در آن نشود خندید، تئاتری است که باید به ریشش خندید! آدم‌های جدی مسخره‌اند.

[ترجمه از آلمانی به انگلیسی: آلما لا، ادوارد براون، و جان ویلت. تمام نقل‌قول‌ها از میرهولد و برشت در منابع منتشر شده توسط این مترجمان قابل دسترسی‌اند و ساخته و پرداخته‌ی نویسنده نیستند!]

درباره نویسنده:

نیتن توماس بازیگر، کارگردان، آهنگساز و پیانیست است. او دارای مدرک دکترای تئاتر و عضو هیئت علمی کالج آلورنیا و نیز از نویسندگان ارشد مجله‌ صحنه چهار است.

منبع: مجله‌ صحنه چهار (ویژه‌نامه‌ چشم‌انداز هنر) مترجم: شیرین میرزانژاد (گروه تئاتر اگزیت) ویراستار: یوریک کریم‌مسیحی