سرویس تئاتر هنرآنلاین: موقعیتهای بطئی، کشدار و فاقد کنش دراماتیک، معمولأ فقط درصورتی کارکرد و کاربرد نمایشی دارند که در پس موقعیت در تعلیق ماندهشان، دادهها و داشتههای فلسفی و یا یک نگره عمیق اجتماعی یا سیاسی وجود داشته باشد، وگرنه نوعی تلف کردن وقت خود و دیگران است؛ این مقوله الزامأ حقیقتی را هم دربردارد: هر موضوع، هرموقعیت و هر حادثهای برای دنیای نمایش مناسب نیست.
نمایش "زنانی که به ُبزها خیره شدهاند" با نویسندگی، طراحی، کارگردانی و بازی ایوب آقاخانی که هم اکنون در سالن ناظرزاده کرمانی از مجموعه سالنهای ایرانشهر (خانه هنرمندان) اجرا میشود، نمونهای مثال زدنی برای اثبات این موضوع است.
این اثر به علت آن که عمیقأ وارد لایههای درونی و تحلیلی موضوع و موقعیت نمیشود و همه داشتههای موضوعی آن در سطح میگذرد و نیز چون ساختار دراماتیکی ندارد که مبتنی بر روابط علت و معلولی غایتمند، حادثهزا و مهیجی باشد، اساسأ "پرفورمنسی گزارهای" به حساب میآید و همه معنایش همان "روی صحنه اجرا شدن" آن است.
زنی که از شوهرش جدا شده و در حال حاضر شوهر هم دارد، درحال رانندگی در جاده شمال است و به رشت میرود. او از آغاز تا پایان در این جاده شلوغ رانندگی میکند و در همان حال با شوهر سابقش و نیز معاون اداری شرکت ساختمانیاش حرف میزند. واقعیت آن است که این زن الزامأ باید در همان ابتدا تصادف کند و بمیرد، اما او مدت یک ساعت و اندی پشت ُرل با تلفن همراهش حرف میزند و همزمان واکنشهای عصبی شدیدی هم دارد، اما به خاطر میل نویسنده که کارگردان اجرا هم است، به طورساختگی و باورناپذیری حتی بعد از تصادف هم زنده میماند تا هی حرف بزند و "ظرف پرفورمنس" از "جنس حرف" پر شود.
هرسه بازیگر، یعنی بهاره رهنما، ایوب آقاخانی و نگار فروزنده بازیهای "درجائی" و بیتحرکی دارند و باید گفت که بازی هیچ کدامشان نمایشی و درخور روی صحنه نیست و جذابیتی ندارد؛ اساسأ حضورشان نوعی "وانموده سازی" تصنعی برای خود مدیوم نمایش است؛ یعنی چنین وانمود میشود که آنچه روی صحنه جریان دارد، از جنس نمایش است، که البته و صد البته چنین نیست.
آوردن واژه " ُبزها" در عنوان و در متن برخلاف آنچه در ادبیات داستانی و نمایشی از آن به مثابه "تمثیلی از میل مفرط جنسی" یاد شده و میشود، کاربری تشبیهی پیدا کرده و تعبیری صرفأ اختیاری است. دیالوگها در این پرفورمنس عملأ برای ُپرکردن حجم نوشتاری متن کاربُرد دارد؛ در مواردی هم متناقضاند و همزمان مابه ازاءهای دراماتورژی شده معنائی آنها، زیاد و حتی مرتبط نیست: "تو باید ماشین رو جنس مخالف در نظر بگیری"، "رانندگان همجنسگرا رانندگان بهتریاند"، "رفتن تو مثل بودنت منو عذاب میده"، "دم مرگ آدمو فیلسوف میکند"، "زندگی مثل یک قمارخونه است"، "من یه مدت طولانیه که از خودم خوشم نمیآد"، "تو ُتوی ُکما هم آروغ روشنفکری میزنی" و ...
گفتار جنبی که با صدای ناصر طهماسب پخش می شود، نوعی تکرار مضمون، توضیح بدیهیات و ترفندی کاملا اضافی و تحمیل شده بر اجراست. موقعیت و آدمها هم توجیهپذیر نیستند و استفاده از موسیقی خارجی هم شرایط را بدتر کرده است، چون آن هم ارتباطی موضوعی یا ساختاری و حتی کنایی و تلویحی با اجرا ندارد.
برخی از توضیحاتی که نویسنده متن، عامدانه در پایان به مخاطب میدهد، اساسا باید در همان آغاز اجرا اطلاعدهی شود، مثلا اشاره " ُگزارهوار" به این موضوع که زن سابق مرد (ایوب آقاخانی) با یک مهندس ازدواج کرده، خیلی دیر و کمی مانده به پایان به اطلاع مخاطب میرسد؛ علت آن هم این است که پرفورمنس مورد نظر، موضوع یا ُخرده موضوعهای ُکنشزا و تعلیقآمیزی ندارد و اگر این موضوع در آغاز مطرح میشد، آن وقت ضرورتی برای چانهزنیهای طولانی باقی نمیماند و اجرا ادامه پیدا نمیکرد؛ به این دلیل غیرموجه و نیز به سبب آن که هیچ ُکنشزایی دراماتیکی در اجرا وجود ندارد، پرفورمنس "زنانی که به ُبزها خیره شدهاند " به نویسندگی، طراحی و کار گردانی ایوب آقاخانی از لحاظ موضوع و ساختار متن و اجرا ویژگیهای قابل اعتنایی ندارد. میزانسنها تأویل و داشتههای دراماتیک خاصی ارائه نمیدهند و صرفأ بر مبنای یک طراحی ساده و سهل الاجرا شکلدهی شدهاند. همه اینها و نیز گزارهای بودن موضوع، سبب شده اجرا کسلکننده، بیفراز و فرود و حتی فاقد هرگونه غایتمندی موضوعی و نمایشی باشد.
حسن پارسائی