سرویس تئاتر هنرآنلاین: رویکرد تجربی به اشکال متنوع نمایشها و پرفورمنسهایی که ُالگوهای قبلی داشتهاند و سعی در تغییر دادن برخی از شاخصههای ساختاری و اجرایی آنها، این قابلیت و ظرفیت را دارد که در مراحل و اجراهای بعد عملا و مستقل به خلق یک نمایش یا پرفورمنس نو و بدیع بیانجامند. ارزشگذاری چنین اجراهایی بیشتر به خاطر بدعت و جسارتی است که اغلب به حوزه متن (یا طرح) و اجرا ارتباط پیدا میکند.
نمایش "جاودانگی" با طراحی و کارگردانی نیما دهقان که هم اکنون در سالن سمندریان از مجموعه سالنهای ایرانشهر (خانه هنرمندان) اجرا میشود، یکی از این اجراهای مورد نظر است. این نمایش کوتاه و بدون کلام که از نظر ساختار و اجرا "مونو پرفورمنس" محسوب میشود، براساس شکلدهی پازلگونه مفهومی هفت سازه حجمی که همگی شکل مکعب مستطیل دارند و تاحدی چمدان را هم تداعی میکنند، به طور تدریجی شکل میگیرد و اغلب هم شکل عوض میکند. این شکلگیریهای معین، اساسا حالات و موقعیتهایی را نشان میدهد که تک بازیگر آن حین طی طریق و سفری در زمان با آنها مواجهه میشود. این "مونو پرفورمنس" (پرفورمنسی که فقط یک بازیگر دارد) ترکیبی است از پانتومیم (اجرایی بدون کلام که عمدهتأ دکور و ابزار صحنه ندارد) و "نمایش بدون کلام " (که با استفاده ازکاربری ابزار و ادوات اجرا میشود).
موقعیتها و شکلدهیهای روی صحنه متنوع و غیرقابل پیش بینیاند؛ لذا اجرا حالتی پازلگونه و معمایی دارد. تک بازیگر مونوپرفورمنس "جاودانگی" در اصل یک "بازیگر- مجری" به حساب میآید. حرکات و حالات او از طریق تصاویر ویدیوئی بر روی پرده سراسری و انتهایی صحنه نشان داده میشود. این تصاویر به تصاویر تلویزیون مداربستهای که از بالا گرفته شده باشند، بیشباهت نیست. دراین تصاویر گاهی حرکات و حالات "بازیگر - مجری" با زاویهای متفاوت نشان داده میشود: این شگرد و شیوه اجرا تکراری است و قبلا در بخشهای خارجی جشنوارهها مختلف نشان داده شده است.
مهمترین خصوصیت اولیه پرفورمنسهای مبتنی بر پانتومیم آن است که حرکات، حالات و موقعیتهای بدون کلام درخدمت یک "روایت غیرشفاهی" قرار میگیرد. اگر چنین روایتی شکل نگیرد، اجرا از نظر "بیان بدنی" الکن تلقی میشود.
"بازیگر - مجری" این پرفورمنس در اجرای یک سری دستورالعملهای خاص و از پیش تعیین شده و نیز تطبیق دادن توازن و هماهنگی حرکات و موقعیتهایش با آنچه در تصویر مجازی ویدیویی میگذرد، موفق است: البته این امکان هم وجود دارد که یک پخش هم زمان تصویری با زاویهای متفاوت باشد و بازیگر هیچ دخالتی در شکلگیری تصویر مجازی نداشته باشد و او روی صحنه صرفا به کمک سازههای مکعب مستطیل شکل، برای خود موقعیتسازی کند. میتوان گفت که او تاحدی به طور غیر مستقیم و نیابتی کارگردان و طراح صحنههای حضور خودش است.
در "جاودانگی" با طراحی و کارگردانی نیما دهقان نگرههای گرافیکی و کاریکاتوری هم وجود دارد؛ تصاویرگرافیکی به شکل خلاقانهای با تصویر "بازیگر- مجری" مونتاژ و ترکیب شدهاند. ضمنا در صحنه پایانی که او با سازههای حجمی قایقی میسازد و در آن قرار میگیرد، تماشاگر به طور همزمان تصویر قایق و خود او را بر روی دیواره انتهائی صحنه در قالب تصویری ویدیویی میبیند که در آن تصویر صحنه حقیقی و ناقصی که بر کف صحنه شکل گرفته، کامل شده است؛ یعنی تماشاگر قایق را روی امواج آب میبیند.
مونوپرفورمنس "جاودانگی" از لحاظ بصری و تأکید بر توازن، ریتم و بهرهگیری از موسیقی یکسان و غیریکسان برای حفظ ضربآهنگ اجرا و نشان دادن روند پیشرفت نسبی موضوعی "گمانهای"، مونوپرفورمنسی نسبتا تجربی است و اجرایش ُالگوی اول چنین ژانری به حساب میآید. این اجرا مبتنی بر روایتهای فاصلهدار و متفاوت است، اما با کنار هم گذاشتن همه آنها باز روایت مضموندار کاملی شکل نمیگیرد و نهایتا معنای "جاودانگی" هم برای مخاطب به تعریف کامل صحنهای و بصری درنمیآید؛ باوجود این، به دلیل خاص بودن اجرا و تلاش طراح و کارگردان در تلفیق و ترکیب عناصر بصری گرافیکی، کاریکاتوری، صحنهای و نیز انتخاب یک شیوه اجرایی نسبتا نامتعارف، اجرایی زیبا و ابتکاری به شمار میرود که در آن تماشاگر با "مونتاژ و کاربری کاملتری" از فیلم (سینما) و نمایش روبهروست.
حسن پارسائی