سرویس تئاتر هنرآنلاین: گاهی برخی از نمایشنامهها و متون نمایشی، بسیار معطوف و وابسته به یک اجرای معین و دقیقاند و این ویژگی را دارند که در اجرای متفاوتی از آنها، وجوه تماتیکشان پارادوکسیکال و متناقض از کار درآید و نتیجهای کاملا متضاد بدهند و حتی "ژانر" شان ترکیبی شود و یا اساسا تغییر نماید.
نمایش "دوباره اون آهنگو بزن، سام" به نویسندگی "وودی آلن" و طراحی و کارگردانی داوود بنیاردلان، به روابط چند سویه و شبه عاشقانه زنان و مردانی میپردازد که گرچه به تناسب وضعیت فرهنگی و اجتماعی جامعه غربی، روابطی عادی و حتی اخلاقی هم تلقی میگردد، اما وودی آلن در متن نمایش از تناقضات چنین روابطی برای کمیک کردن نمایش بهره گرفته تا به کمک "هجویه" و "کمدی کلامی"، از "موضوع بسیار جدی روابط عاشقانه" نهایتا اثری با ژانر "کمدی درام هجوآمیز روابط عاشقانه" خلق نماید؛ باید یادآور شد اگر هنگام اجرا از جنبه هجوآمیز و انتقادی موضوع مورد نظر کاسته شود و بخشهای مربوط به کمدیهای دیگر برجستهتر و محوریترجلوه نمایند، وجه "درام گونه" اجرا از نظر موضوعی پارادوکسیکال میشود و در نمایش تناسب و توازن تماتیک و ترکیبی دو ژانر "درام" و "کمدی" به هم میریزد و از لحاظ محتوایی عملا نتیجهای متضاد و مغایر میدهد؛ یعنی همه روابط متناقض مورد نظر تا حد زیادی به روابط مطلوب، لذتبخش و وجاهتدار اجتماعی که در ظاهر شاکلهای کمیک دارند، تبدیل میشوند؛ در نتیجه، نمایش به جای آن که وجوه کمیکاش را در رابطه با جنبههای انتقاد آمیز، هنجارگریز و دافعهزای اجتماعی نشان بدهد، آشکارا و صرفا به یک "کمدی درام" معمولی تبدیل میشود و تناقضات و چند سویگی روابط عاشقانه و حتی غیراخلاقی بودن آنها، تا حدی وجاهت جدی پارادوکسیکالی پیدا میکنند و در ذهن و احساس تماشاگران عملا به عنوان "آداب اجتماعی و فرهنگی مدرن و مرتبتدار"، تثبیت میشوند.
یکی از عوارض آسیبرسان چنین اجراهایی آن است که دقیقا در تضاد و تقابل با داشتههای فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی جامعهای که نمایش در آن اجرا میشود، قرار میگیرد و به جای آن که حاوی تحلیلی هنرمندانه از اوضاع اجتماعی "جامعه مبداء یاجامعه اول" باشد، پیامآور نوعی تجددطلبی، مدنیت و مدرن بودن کذایی میشود و عنان اخلاقی از دل و ذهن تماشاگران "جامعه دوم " بر میدارد، طوری که در دل و ذهنشان غبطه میخورند که چرا تا این اندازه آزاد، بیمهار و متمدن نیستند. البته ممکن هم است که متن نمایش در جاهایی دستکاری و ذهنکاری شده باشد و عارضه فوق به چنین ترفندی ارتباط پیدا کند.
هنگام اجرای نمایش "دوباره آهنگو بزن، سام" به نویسندگی وودی آلن و طراحی و کارگردانی داوود بنی اردلان، تماشاگران، چنان با شور و اشتیاق شیفته روابط نسبتا نامتعارف عاشقانه میشوند که واکنشهای مثبت از خود بروز میدهند و همه چیز را بسیار مطلوب و خواستنی تلقی میکنند. علت آن هم روشن است: "کمدی درام هجوآمیز و انتقادی" وودی آلن، در این اجرا عملا به یک "کمدی درام" معمولی غیرانتقادی تبدیل شده و به شکلی وجاهتدار، طلب شدنی و خواستنی به نمایش درآمدهاند.
طراحی صحنه ساده است و کارکرد "تصاویر فیلم کازابلانکا " که به طریق تصاویر ویدیوئی پخش میشود و ارتباط دادن عملی و تصویری "همفری بوگارد" به نمایش - حتی اگر در متن اصلی "وودی آلن" هم به آن اشاره شده باشد - هیچگونه کاربری مرتبط و دراماتیکی با نمایش ندارد. استفاده از سازهها و ابزار متحرک که به طور همزمان از کارکرد "المانی" هم برخوردارند، هوشمندانه و نمایشی است. میزانسنها اغلب "خطی"اند و بازیگران در یک خط کنار هم و یا گاهی حالت ایستاده دارند. درکل و صرفنظر از مقوله بازیگری، کارگردانی نمایش به طورنسبی خوب و نمایشی از کار درآمده است.
کاربرد نور "رها "و نور "موضعی" هم به اجرا کمک کرده است. موسیقی هم با مضمون متفاوتی که بنیاردلان از متن نمایشی "وودی آلن" ارائه میدهد، همخوانی دارد. طراحی لباس پرسوناژ مرد محوری نمایش و نیز لباس " بهاره رهنما " هیچ تناسبی با نقش شان ندارد.
در این نمایش بخشی از مقوله بازیگری کارکرد متناقضی پیدا کرده است: امیر مهدی ژاله به عنوان بازیگر اصلی و بهاره رهنما بیشترین آسیب را به مضمون و ژانر نمایش زدهاند و بخش قابل توجهی از متناقض و متضاد شدن درونمایه و افزونی وجهه "درام گونه" اجرا، به شیوه و نوع بازی آنان برمیگردد. امیر مهدی ژاله یک آدم ساده، خجالتی و کمی دست و پا چلفتی را به نمایش میگذارد، در حالی که باید تاحدی هم خُل و چل و لابلای روابط آزاد عاشقانه، دست و پاگیر، مزاحم و اضافی به نظر آید. بازی بهاره رهنما نشانگر ظاهر و باطن یک زن کم سواد و عامی است که آشکارا آمادگی هر انحرافی را دارد، در حالی که نقش او باید شخصیت پیچیده زنی را به نمایش بگذارد که در ظاهر، جدی و متشخص و در درون متناقض و سر به هوا باشد. جلوه بازی و شاکله حضور این دو بازیگر برای تماشاگران هیچ رفتار هجوآمیز و انتقادی معینی را که به تحلیل روابط چند سویه آنها بینجامد، نشان نمیدهد؛ در عوض، عملشان (نه خودشان) متجددانه و تا حدی "مرتبت دار" جلوه میکند. باید یادآور شد که این عارضه در وهله نخست به انتخاب غلط این دو بازیگر برای ایفای نقشهای مورد نظر ارتباط دارد و دو بازیگر دیگر، بازیهایشان متناسب با نقشهایشان است.
حسن پارسائی