سرویس تئاتر هنرآنلاین: توسل به تکرار داستانگونههای کلیشهای نمایشهای "لاله زاری" نه تنها کمکی به این نوع نمایش ایرانی نمیکند، بلکه به تدریج جذابیتهای این نمایش را از چشم و دل تماشاگران بیرون میبرد و عملا دافعهزا میشود و حتی نشان میدهد که نویسنده به زعم خودش عمدهتا بر خنداندن احتمالی تماشاگران و سرگرم کردن نسبی آنان تأکید داشته و چه بسا که در این مورد هم چندان موفق نبوده است.
نمایش "شش و بش" به نویسندگی محمد چرمشیر و کارگردانی سید جواد روشن از لحاظ داستانی دقیقا بر تکرار چنین کلیشههایی شکل گرفته است و در مواردی حتی، حوادث داستانگونه متن را در محدوده همان تعریفها باورپذیر جلوه نمیدهد و پر از شلوغی و شتابزدگی است. خط داستانگونه نمایش به دو حاجی بازاری میپردازد که یکی از آنها میخواهد مغازه یا حجره حاجی دیگر را بخرد و او نمیفروشد، اما در پایان نمایش این معامله، در قبال شوهر کردن دخترحاجی اول به پسر حاجی دوم، سرمیگیرد و درکل نمایش مثل بسیاری از نمایشهای لاله زاری با ازدواجی که قبلا برای محقق شدنش موانعی وجود داشته، به پایان میرسد.
حوادثی که محمد چرمشیر بین آغاز و پایان نمایش شکل میدهد، همگی عمدی است و ذهن او پشت ذهن همه پرسوناژ و آمیخته با حوادث است و البته این نویسنده اشتباهاتی هم مرتکب میشود: مثلا در صحنهای که پسر حاجی دوم تصادفا توسط پدر خودش به عنوان دزد دستگیر شده، بازیگری که نقش "گزمه" را بازی میکند و در فاصله یک متری دزد ایستاده، با اشاره به او که به رغم پوشیده شدن فقط سر و صورت، بقیه بدن و لباسهای مردانهاش عملا نشانگر مرد بودن او هستند، میگوید: "می خوام بدونم دزده دختره یا پسره". ضمن آن که پدر دزد هم که خودش او را دستگیر کرده، پسرش را حتی از روی صدا و اقرارهایش که گواه نسبت فرزندی او هستند، نمیشناسد و مضافا این که "رئیس نظمیه" هم که همه پرسوناژها لباس و صدایش را میشناسند، به صرف آن که فقط بالاپوش شنل مانندش را به تن ندارد و سرو صورتش هم درکیسه پنهان است، باز به همین شیوه دستگیر و ناشناس میماند و هرچه خودش صراحتا اقرار میکند که رئیس نظمیه است، دیگران به حرفش گوش نمیدهند و عملا ثابت میشود که نویسنده همه این ترفندهای غلط را صرفا و عمدا برای ایجاد موقعیتهای ظاهرا خندهدار تدارک دیده است و توجهی به باورپذیر شدن آنها نداشته و مخاطبان تئاتر را هم دست کم گرفته است.
حوادث نمایش کسی را نمیخنداند و فقط از لحاظ "طنز کلامی" تا حدی به تماشاگران نشاط میبخشد. این نمایش مثل همه نمایشهای لاله زاری شامل طنزکلامی، تأکید برلهجههای خاص، تغییر حالات ناگهانی، غافلگیری، اشتباهات ( باور ناپزیر)، و موقعیتهای مبتنی برتعقیب و گریزهای کوتاه، مخفی شدن و ... است.
بازی بازیگران نقصی ندارد و اگر بازیهایشان چندان در دل و ذهن تماشاگران نمینشیند، به علت نارسائیهای متن و کمیکنمائی کمرنگ حوادث و موقعیتهای مورد نظر است. کاربری موسیقی سنتی و فولکلوریک با آن که زیاد هم نیست، اما بیشتر از خود نمایش فرحبخش و شادیافزاست. ضمنأ تنها عنصری که در این نمایش کاربری کامل نمایشی پیدا کرده است، استفاده خوب کارگردان از دکور نمایهای و یک لایهای بدون پرسپکتیو صحنه است: گاهی بازیگران با فاصلههای معین در پشت قسمتهایی از آن با وانمود کردن به این که در خانههای معینی هستند، پنجرهها را به فضای صحنه باز میکنند و با بازیگرانی که ظاهرأ در فضای بیرونیاند، دیالوگهایی برقرار میکنند.
بخشهای زیادی از نمایش از لحاظ متن و اجرا، متکی بر وانمودهسازیاند؛ یعنی پرسوناژها در موقعیتهای نسبتا داستانی نمایش برای همدیگر وانمودههای شخصی و رفتاری عامدانهای دارند که معمولا به حادثهای کوچک و مقطعی شکل میدهد؛ همه آن بخشهایی که در آنها حاجی بازاری دو نفر را اشتباها به عنوان دزد میگیرد، تماما مبتنی بر وانمودهسازیاند. در این نمایش پرسوناژها زیادند و حوادث هم اغلب شبیه همدیگرند و چنانچه ضعفهای متن را هم به اینها اضافه کنیم، به این نتیجه میرسیم که کارگردانی و اجرای این گونه متنها معمولا تاحدی دشوار است.
صحنهای که باز مبتی بر وانمودهسازی است و در آن یکی از حاجی بازاریها کنار پرسوناژ دیگر، روبه تماشاگران و در جلو صحنه مینشینند و با حالات، حرکات و دیالوگ وانمود میکنند که سوار درشکهاند، خیلی خوب و کمیک اجرا میشود.
نمایش "شش و بش" به نویسندگی محمد چرمشیر و کارگردانی سید جواد روشن هم اکنون در تماشاخانه سنگلج در حال اجراست. این نمایش جزو نمایشهای لاله زاری است و به علت حوادث زیاد و نسبتأ تکراریاش و نیز شلوغیهای عامدانهاش، داستانی "شیر ُتو شیر" دارد . با همه اینها نمیتوان اهمیت نسبی این اجرا را از لحاظ کارگردانی و بازیگری نادیده گرفت.