سرویس تئاتر هنرآنلاین: رابرت آلفولدی (بازیگر و کارگردان) از سال ۲۰۰۸، در حالیکه تنها ۴۱ سال داشت، تا سال ۲۰۱۳ مدیر تئاتر ملی مجارستان بود. دوران او در پی پیروزی حزب فیدِز در انتخابات سال ۲۰۱۰ تغییراتی اساسی را به خود دید. این مسئله آلفولدی را به جدال سیاسی و رسانهای پایان ناپذیری واداشت. با این حال این دوره برای تئاتر ملی به خاطر رپرتوار و گروهش دوره موفقیتهای شگفتآور بود. نمایشهای کلاسیک در کنار نمایشهای مدرن و آثار جدید مجار به روی صحنه میرفت و کارگردانان از طیف گستردهای از نظر شیوه کاری و دیدگاه هنری انتخاب میشدند. تماشاچیان تمام شب در مقابل گیشه صف میکشیدند و تصاویر جمعیت در اینترنت به سرعت در همه جا پخش میشد. گروه تئاتر و اجراها از سوی منتقدان و نیز مراجع صالح مورد استقبال قرار میگرفت.
او پس از پایان دوره مدیریتش در تئاتر ملی، تئاترهای بسیاری را در داخل و خارج از مجارستان کارگردانی کرده است. او در فصل اخیر، "مرگ دانتون" را کارگردانی و پس از آن "قفس نادانیها" را کارگردانی کرده است. استعداد هنری او صریح و مشهود است؛ ایدهآل هنریاش ترکیببندی تئاتری چشمنواز، رسا، حساس از نظر اجتماعی، انتقادی و در عین حال پرطرفدار و قابل هضم است.
جودیت چاسکی منتقد آزاد تئاتر در هفتهنامه "ماگیار نارانچ" و سردبیر وبسایت نقد "رِویزور" که دانشیار و صاحب کرسی در دپارتمان تئاتر دانشگاه کاپوسوار است گفتوگویی با رابرت آلفولدی داشته که در ادامه میخوانید.
ما با هم رابطهای شخصی داریم، هرچند این برای منتقدان و افراد تئاتری غیرمعمول یا غیر طبیعی نیست. یادتان هست که برای اولین بار چطور این ارتباط شکل گرفت؟
رابرت آلفولدی: البته که یادم هست. شما مقالهای دربارهی "تاجر ونیزی" من نوشتید. گفتید که استعداد تفسیر مجدد شکسپیر در آن وجود نداشت اما برای مخاطبان تئاتر بازاری پر زرق و برق اما توخالی جذابیت داشت.
من جور دیگری به یاد دارم. من تنها از این که در پایان آن نمایش "شایلاک" را کشتید خوشم نیامده بود، چون حس میکردم در نمایش دست بردهاید.
رابرت آلفولدی: به هر حال، من در یک مصاحبه گفتم که شما باید حرفه دیگری را انتخاب میکردید. بعد شما برایم یک ایمیل فرستادید. بعد…
…بعد شاید با هم نشستیم و قهوه خوردیم. بعد از آن را میتوانیم دوستی بنامیم.
رابرت آلفولدی: دوستی یک فضای شخصی است؛ در وجه حرفهای هیچ رفاقتی وجود ندارد. شما سختگیرترین و گاه خشنترین منتقد من هستید.
بعد با هم یک کتاب تالیف کردیم: یادگار طلسم پنجساله شما به عنوان مدیر تئاتر ملی. من پرترهای از این تئاتر را با اطلاعات و مصاحبههای بسیار نوشتم و شما نظرات خود را درباره آن نوشتید.
رابرت الفولدی: بله. کار سخت و رضایتبخشی بود. فصل آخر بود؛ همه ما میدانستیم که این آخر کار است. آنجا بود که باید درباره همه اینها دوباره فکر میکردم تا آنچه انجام داده بودیم و دستاوردهایمان را ارزیابی و جمعبندی کنم.
درباره نقد تئاتر به طور کلی چه فکر میکنید؟
رابرت آلفولدی: به طور کلی؟ هیچ. به طور مشخص؟ بسیار. نقد تئاتر هر نوعی از نقد امروز در مجارستان در وضعیت بسیار دشواری قرار دارد. دورههایی مساعد برای منتقدان وجود داشته است، اما امروز اینگونه نیست. با این حال فکر میکنم نقد بخشی اساسی از هنر تئاتر و تولید تئاتر است. نه تنها به خاطر اینکه نوعی از آشناسازی مخاطب است، بلکه به این دلیل که ما تئاتریها بدون آن نمیتوانیم کار کنیم.
اگر شما واقعاً فکر میکنید که بدون نقد تئاتر نمیتوانید به کار خود ادامه دهید، چه نوعی از نقد تئاتر مورد نظرتان است؟
رابرت آلفولدی: قدم اول ساده است: مقاله باید درباره خود اجرا صحبت کند و نه درباره دیدگاه منتقد. من علاقهای به تفسیر آنها از نمایش مورد بحث ندارم. من علاقه دارم بدانم درباره نمایشی که به روی صحنه بردهام چه فکر میکنند.
آیا میتوانیم نامش را تنها همدلی بگذاریم؟
رابرت آلفولدی: به نوعی بله. اما همدلی آنها نه باید با من باشد و نه با بازیگران، بلکه با خود اجرا. آنها باید زبان، شیوه و چهارچوب کار را بپذیرند. تحلیل باید در قالب چهارچوب کار ارائه شود. این ممکن است پیشپاافتاده و معمولی به نظر برسد، اما در عمل به این وضوح نیست. نقد همیشه درباره اجرا در یک شب مشخص است.
آیا نقد شکلی از بازسازی نوشتاری نمایش است؟ آیا این وظیفه منتقد است؟
رابرت آلفولدی: تنها مسئله پذیرش است، نه دوست داشتن، تایید کردن یا تشویق کردن. جالب است: اگر من ببینم که منتقد نمایش را فهمیده است و زبانش را پذیرفته است، و تنها بر روی آنچه دیده است تمرکز کرده باشد، حتی اگر از آن خوشش نیامده باشد یا حتی از آن متنفر باشد به هیچ وجه رنجیده خاطر نمیشوم. مسئله شخصی نیست مسئله درباره یک اثر هنری است. تقابل دیدگاهها و سلیقههاست، همین. این آدم را نمیرنجاند.
درباره وضعیت فعلی منتقدان مجار چه فکر میکنید؟ کار ما اخیراً سخت شده است: ما به طور همزمان باید هم نقد کنیم و هم حمایت.
رابرت آلفولدی: من فکر میکنم منتقدان ما سردرگم و بیعلاقه هستند. تئاتر به عنوان یک حرفه، به عنوان نوعی از هنر، در وضعیت بسیار دشواری به سر میبرد. همبستگی حرفهای، همدلی و تشویق بیش از پیش مورد نیاز است تا مجموعههای سیاسی فعلی را خنثی کرده و تئاتر را به جایگاه پیشین خود به عنوان هنری با بستر سیاسی بازگرداند. من نمیگویم که این کار باید توسط منتقدان به تنهایی صورت گیرد، اما همکاران چندانی را هم نمیبینم که در این راستا کاری انجام دهند. امروز میبینیم که تنها کاری که تئاترها و بسیاری از منتقدان میکنند کمابیش دامن زدن به شرایط است.
این یعنی چه؟
رابرت آلفولدی: مقالات سرراست و بیپرده و دیدگاههای رسا، واضح و بدون ابهام وجود ندارند. دائم میخوانیم "از طرف دیگر"، "از طرف دیگر". میدانم که ما باید درباره مسائل زیباییشناسی گرایشهای گوناگون هنری در تئاتر معاصر مجارستان صحبت کنیم. اما برای این کار باید صبر کنیم تا زمان بهتری فرابرسد. در حال حاضر تمرکز بر روی موضوعی با جنبه وجودی است: چطور میتوانیم اسباب بقای تئاتر را فراهم کنیم؟ به آیندهای دور فکر کنید: چه نوع تئاتری را در آنجا میبینید؟ چه نوع نقد تئاتری را میبینید؟
من آنقدر دور را نمیبینم. من میبینم که نقد همانند مسائل فرهنگی به طور کلی، در انتهای فهرست رسانهها قرار داده شده است، پس ما فضای چندانی برای ابراز دیدگاههایمان نداریم.
رابرت آلفولدی: چطور میتوانید در عصر اینترنت چنین چیزی بگویید؟ هر کس میتواند هر نوعی از عقیده را ابراز کند و همواره مخاطب عامی هم وجود خواهد داشت که آن را بخواند. شما منتقدان تئاتر باید صدایی قویتر و بلندتر ایجاد کنید تا به مخاطب کمک کنید آنچه ارزش یافتن دارد را بیابد.
شما چه نوع نقد تئاتر را میپسندید؟ در حال حاضر تمایلات قوی تئوریک و نیز مقالات پرطرفدار و بازاری وجود دارند.
رابرت آلفولدی: در فعالیت روزمره، من انتظار نقدهایی را دارم که به راهنمایی مخاطب کمک کند. خود من طبیعتاً به بحثهای تئوریک علاقمندم در دوران صلح و آرامش. اما واضح بگویم، امروز دوران جنگ است. من انتظار دارم منتقدان و نقدهایشان برای من مانند منطقه پشت جبهه باشند، هر چقدر هم که انتظار زیادی باشد.
منبع: نشریه انجمن جهانی منتقدان تئاتر به قلم: جودیت چاسکی مترجم: شیرین میرزانژاد (گروه تئاتر اگزیت)