به گزارش هنرآنلاین : اکبر زنجانپور بعد از جشنواره سی و پنجم تئاتر فجر "باغ آلبالو" را به صحنه خواهد برد. این بازیگر و کارگردان پیشکسوت تئاتر در گفتوگو با "اعتماد" از اجرای این اثر در اسفندماه امسال در تالار وحدت خبر داد: هر چند از مولیر، اونیل، ایبسن و دیگران هم کار روی صحنه بردهام، خب راستش عاشق چخوف هستم، اما در مورد چخوف خب پیشتر سال ٦٦ هم "باغ آلبالو" را کار کردم. اما یک شب و نیم کار کردم و در شب دوم موشک به نزدیکی تالار وحدت اصابت کرد و اجرا قطع شد. یعنی من این اثر را کار کردهام اما چون ناکام ماند تصمیم گرفتم دوباره آن را به صحنه ببرم.
در حالی که دراماتورژی، بازنویسی و برداشت از آثار کلاسیک تئاتر این روزها فضای تئاتر را فرا گرفته است، زنجانپور معتقد است بسیاری از این کارها نوآوری نیست: آنها مثلا نوآوری میکنند! نوآوری که ربطی به نویسنده ندارد! من اجرایی را از یک نویسنده بزرگ دیدم و شاخ درآوردم! مگر میشود کاری که مسالهاش تنهایی است، سوءتفاهم و شوربختی است به شکلی مفرح اجرا شود؟! اجرا کنید اما دیگر آن نویسنده نیست. یعنی این اصلا نوآوری نیست. حقیقت این است که چنین رویکردی به آثار کلاسیک ادبیات نمایشی جهان معمولا قرار است نوعی مدرن بودن باشد. اما اکبر زنجانپور نظر دیگری دارد: شاید به اسم مدرن بودن انجام شود اما مدرن نیستند. شما از طریق یک متن شناخته شده میتوانید تصورات و برداشت خودتان را در شرایط گوناگون کشف کنید و به مخاطب ارایه بدهید، اما نمیتوانید از خودتان حرف دربیاورید. به نظرم بعضیها دچار سوءتفاهم هستند؛ کارهایی میکنند به اسم نوآوری. او اما تاکید میکند که نوآوری ضرورت هنر است: نوآوری بسیار چیز خوبی است. اگر نوآوری نداشته باشیم که دیگر هنرمند نیستیم. در علم هم اگر اینشتین به دو دوتا چهارتا شک نمیکرد به نسبیت نمیرسید. حالا دیگر هنر که جای خود دارد. در هنر اساسا باید مدرن و نوآور باشید. اما نمیتوانید هرچه دلتان میخواهد بگویید. اگر این نوآوری است من اینطور نوآوری نمیکنم.
زنجانپور میگوید در اجرای خودش از "باغ آلبالو" اثر تحسین شده چخوف، بیآنکه بخواهد، روح زمانهاش وجود خواهد داشت و نیازی نیست که برای ایجاد آن دست به هر کاری زد: «شاید فضای امروزی باشد که هست اما نمیشود از متنی که اواخر قرن ١٩ نوشته شده الگوبرداری کرد؛ در شرایطی که هیچکدام از مظاهر تکنولوژی درست نشده بود. من الان چه بخواهم چه نخواهم زمانه خودم را در اجرایم خواهم داشت. اما خودم دنبالش نمیروم بلکه خودش هست. در واقع دست من نیست.
اما از نکات جالبی که زنجانپور در مورد اجرای خود به آن اشاره میکند حضور پررنگ طبیعت و دغدغههای محیط زیستی است. مسالهای که نهتنها جهان امروز بلکه در سطحی بومی مساله بحرانی کشور ما نیز به شمار میرود. خودش میگوید میخواهد نشان دهد که قطع درختان مرگ انسانهاست. «در اجرای جدیدی که میخواهم از باغ آلبالو ارایه بدهم، در آخر پرده دوم که لوپاخین باغ را خریده و دارد درختها را قطع میکند، در متن گفته شده که صداهایی از باغ میآید، خب کاری که من میخواهم بکنم این است که قطع شدن این درختها را با مرگ انسانها پیوند بزنم. فکر میکنم این میتواند نوآوری باشد. هر چند نوآوران جدید میگویند اصلا درختی قطع نشود! خب اگر درختان قطع نشود که دیگر «باغ آلبالو»ی چخوف نیست.» او معتقد است باید احترام طبیعت را نگه داریم زیرا او نیازمند محبت ما نیست بلکه تنها به ما محبت میکند: «ما این پیوند میان مرگ انسانها و قطع درختان را به شکل فیگوراتیو و دکوراتیو خواهیم داشت. چون فکر میکنم هر درختی که قطع شود یک انسان دارد میمیرد. چون کشاورزها جانشان به درختهایشان بسته است. حالا هر چقدر انسان بخواهد بگوید من خودم میتوانم بدون طبیعت زندگی کنم این یک امر محال است. طبیعت مادر همه ما است. باید به طبیعت نگاه محبتآمیز داشت. نه؟! او دارد به ما محبت میکند. محبت از طرف ما غلط است. ما باید به طبیعت احترام بگذاریم و کرنش کنیم. دوست داریم این در صحنه نمایش "باغ آلبالو" باشد. » زنجانپور برجسته کردن محیط زیست را در این نمایش نوعی ادای احترام میداند: «این حرف زمانه ما است، حالا چخوف آن موقع گفته است، ما هم ادای میکنیم به حرفهای او. در واقع ادای دین میکنیم به انسان امروز. به انسانی که خوشبختی مساله او است. ما یکبار به دنیا میآییم و در این یکبار باید خوشبخت و سعادتنمد زندگی کنیم.»جایگاه چخوف در حوزه ادبیات جایگاهی خدشهناپذیر و تثبیتشده است. او نویسندهای است که هر ساله ٥ اثر نمایشی او در همه جای جهان به شیوههای مختلف به صحنه میرود. اما از نگاه اکبر زنجانپور ویژگی منحصر به فرد چخوف چیست که چنین جایگاهی به او بخشیده است؟: «چخوف نصیحت نمیکند. راه خوشبختی را نشان نمیدهد. بلکه همهچیز را جلوی چشم میگذارد و میگوید کدامش را انتخاب خواهی کرد؟! مسالهاش این است و در همه نمایشهایش مکان یک باغ است و هر بار دارد برای این باغ اتفاقی میافتد. دوره سقوط فئودالیسم و دوره صنعتی شدن است که ارزشهای انسانی را با خودش نابود میکند و صاحبان این باغها، کسانی که مقصرند اصلا متوجه نیستند با ندانمکاریها و بیمسوولیتیهایشان چه به سر رعیتهای خودشان میآورند. فقط فکر این هستند که بحث هنری داشته باشند، دور هم بچرخند. فقط حرف بزنند. یک کار بیهوده! رفتار مرفهین بیدرد.» او دوبار تاکید میکند که چخوف بهشدت منتقد کسانی است که فقط حرف میزنند: «در داستانهای چخوف همیشه یکسری آدم دور هم جمع میشوند و درباره مسائل زندگی با هم حرف میزنند. عملگرا نیستند. ارزش چخوف در این است که دست آدمهایی را که فقط حرف میزنند به سادگی رو میکند، دریغ و افسوس میخورد که چرا این گونه است.
اما بازیگر و کارگردانی که چندین دهه از عمرش را صرف هنر تئاتر کرده و این هنر را در مسیر زمان دیده و زیسته، امروز تئاتر ما را چگونه میبیند. پاسخ او تاملبرانگیز است: در زمان جوانی ما پیگیری وجود داشت برای اینکه درست کار کنیم. ممکن بود درست کار نکنیم اما قصدمان این بود. قصدمان این بود که شرافت کار را حفظ کنیم و دلمان برای صحنه بتپد. اما امروز بدبختی تئاتر در این است که همه فکر میکنند کارشان را بلد هستند. هیچ کس دنبال کشف چیزی نیست. بلکه دنبال این است که «اسمم را کجا نوشتید، چقدر پول باید بگیرم. مسالهاش با تئاتر و حقیقت تئاتر که یک هنر معترض و بالنده است همینهاست. تئاتر محل این برخوردها نیست که انگار همه کارشان را بلدند.
به گفته اکبر زنجانپور قرار است بعد از جشنواره تئاتر فجر نمایش "باغ آلبالو" آنتوان چخوف در تالار وحدت به صحنه برود. احتمال دارد این نمایش در جشنواره تئاتر فجر هم دو اجرا داشته باشد و بعد از آن اجراهای عمومی خود را آغاز کند اما هنوز در این باره صحبتی نشده است.