سرویس تئاتر هنرآنلاین: سر جاناتان میلز آهنگساز شناخته شده و مدیر فستیوال ادینبرگ، متولد استرالیا و ساکن انگلیس است. در دهه ۹۰ میلادی در دانشکده معماری دانشگاه RMIT ملبورن استرالیا به تدریس طراحی آکوستیک مشغول بود. اپراهای او جوایز متعددی را دریافت کردهاند و هماکنون در ارکستر و آنسامبل مجلسی فعالیت میکند. او مدیر فستیوالهای موسیقی و چندهنری بسیاری در شهرهای گوناگون استرالیا و انگلیس بوده است و از سال ۲۰۰۷ تاکنون مدیر فستیوال ادینبورگ است.
او هم اکنون استاد میهمان دانشگاه ادینبرگ و دانشگاه ناپیر ادینبرگ، عضو جامعه سلطنتی ادینبورگ و صاحب کرسی در گروه رایزنی هنری شورای فرهنگی بریتانیا است. او اخیراً از سوی دولت استرالیا به عنوان مشاور بنیاد فرهنگی هنری سده استرالیا منصوب شده است. سر جاناتان میلز برای دستاوردهای هنریاش از سوی دولتهای استرالیا، بریتانیا، فرانسه، لهستان و کره جنوبی مورد تقدیر قرار گرفته است.
یون-چئول کیم رئیس انجمن جهانی منتقدان تئاتر و مدیر تئاتر ملی کره و دریافت کننده نشان افتخار فرهنگی کره و نیز استاد دانشگاه تئاتر، دانشگاه ملی هنرهای کره و سردبیر نشریه انجمن جهانی منتقدان تئاتر که تا به حال ده کتاب منتشر کرده و دو بار نیز برنده جایزه منتقد سال بوده است. گفتو گویی با جانتان میلز داشته که در ادامه میخوانید.
درباره نقش نقد تئاتر در قرن ۲۱ چه فکر میکنید؟
جاناتان میلز: ما باید حکایت را از تحلیل جدا کنیم. فکر میکنم بیان این مطلب بسیار مهم است. یکی از تبعات نامطلوب اینترنت این بوده است که با هر منبع اطلاعاتی به شکل یکسان برخورد میشود. این بدین معناست که با افرادی که به دنبال دردسرسازی هستند و آنارشیستی رفتار میکنند، یا کسانی که آگاهند و تحصیلکرده هستند، یکسان برخورد میشود. برای صداهایشان ارزش یکسان قائل میشوند. از نظر من این اولین مطلب مهم است. این موضوع در بستری که فرهنگ در آن ساخته میشود در حال پذیرفته شدن است.
دومین مطلب که بر اساس آنچه پیشتر گفتم، حتی مهمتر است این است که من فکر میکنم منتقدان بیش از اندازه بر اساس فرضیات ناقص درباره اینکه اثر مربوطه چه میخواسته انجام دهد قضاوت سیاه و سفید میکنند. من با بسیاری از منتقدان که درک مقصود کار برایشان دشوار است، همدردی میکنم. اما فکر میکنم امروزه نقش منتقد باید بیشتر جامعهشناسانه باشد. باید بستر و قصدی که در پس هر کار هنری نهفته است را درک کرد.
به همین علت من اغلب نقدهایی میخوانم که میگویند: "من از این کار خوشم نمیآید چون با این بستر موافق نیستم." اما در واقع آنها تلاش نمیکنند که زمینه و بستر کار را بپذیرند و صریح بگویم، بیشتر اوقات نقدشان نوشتهای واکنشی است. "من بستر این نمایش را درک نمیکنم"،"فکر میکنم بد است"،"چیزی نیست که به آن عادت داشتم"… چند سال پیش در یک فستیوال بارها با چنین برخوردهایی روبرو شدیم؛ مردم ساکت بودند، یعنی عمداً نسبت به یک فرم مشخص اجرای موسیقی بیتوجه بودند: موسیقی قدیمی نواخته شده با سازهای قدیم، یا سازهایی که از روی سازهای قدیمی ساخته شده بود. آنها میگفتند: "به نظر متفاوت میرسد"، چون در سازهای مختلف صداهای مختلفی میسازد. اما در واقع شما باید درباره سازها بدانید.
تناقض همینجاست: تمام اینها مربوط به یک تناقض بسیار بسیار پیچیده است. در زمانی که بیش از هر زمان نیاز به ترجمه زمینه و بستر کار داریم، فرصتهای در حال گذری برای منتقدان جدی وجود دارد. روزنامهها این موضوع را پوشش نمیدهند و محافل اینترنتی به خاطر طبیعت بیانسجامشان زمان و یا منابع لازم برای این کار را ندارند. بنابراین در دورانی که دنیای ما در حال پیچیدهتر شدن است و بیش از پیش نیازمند اشکال مشخصی از ترجمه است، این اتفاق نمیافتد.
نقش منتقدان نیز کاهش یافته است، چرا که نه حمایت رسانه سنتی (غیرشنیداری) برای تحقق این موضوع وجود دارد و نه در رسانه جدید که چنین امکانی در آن وجود دارد، تمایلی برای درک چگونگی یافتن یک مدل تجاری یا حتی یک تراکنش ساده وجود دارد. فکر میکنم از نظر آینده نقد، در حال حرکت به سوی یک چالش و یک مسئلهی بغرنج هستیم. از این رو منتقدان بسیاری در تونل زمان حبس شدهاند.
ما در آغاز یک انقلاب هستیم. مفاهیم به شکلی اساسی تغییر کردهاند. ما در لحظهای قرار داریم که میبایست درک بیشتری از بستر در حال گسترشی که هنر در آن ساخته میشود داشته باشیم. ما با افرادی روبرو هستیم که به قلمروهای آشنای خود فرار میکنند، پنهان میشوند و داخل مرزهای خود میمانند، زیرا این برایشان بیش از اندازه دشوار است. آنها به دور تکه کوچکی از دنیا که برایشان آشنا و قابل فهم است حصار میکشند. مشکل اینجاست که این دیگر دنیایی نیست که در آن زندگی میکنیم.
به عنوان مدیر فستیوال، آیا پیشنهادی برای منتقدان دارید؟
به همین سادگی: من اغلب نقدهایی بر این فستیوال دریافت میکنم که تنها بر اساس تحلیل برنامه تئاتر، برنامه رقص، یا برنامه موسیقی یا اپرا است. باید تاکید کنم که این فستیوال در واقع فقط فستیوال موسیقی یا رقص یا تئاتر یا اپرا نیست. پس اگر تنها بر یک ژانر متمرکز باشند، تمام آن را از دست دادهاند. با این حال هنوز مردم برای نقد آن به سراغ متخصص آن حیطه مشخص می روند. پس چرا متخصص فستیوال نداریم؟ کسانی که بدانند چگونه تمامی ژانرهای مختلف اجرا میشوند، کسانی که فستیوالها را نقد میکنند، بر خلاف آن دسته از کمپانیهای عتیقهای که از قرن ۱۹ به یادگار ماندهاند و در حقیقت دردسری بزرگ هستند. فستیوالها خوب عمل میکنند، اما این جاهای دیگر نه.
فکر میکنید منتقدان چگونه میتوانند به جامعه تئاتری یا جامعه هنری کمک کنند تا الهامبخش باش د؟
در واقع من فکر میکنم که منتقدان در هنرهای نمایشی و فرهنگ هنرهای تجسمی امروز نقشی اساسی و مهم که روز به روز مهمتر میشود دارند. منتقدان مجبورند که در عرصهای کاملاً چالشبرانگیز حرکت کنند. منظورم منتقدان غیرآکادمیک است. نقد آکادمیک بسیار ارزشمند و مهم است، اما میتواند بسیار نادرست هم باشد. میتواند بدیهیات [ناگفته] درباره کار هنری را در بر گیرد، چرا که آنها گمانهزنی نیز میکنند و در آن لحظه حتی میتوان گفت که آکادمیکها در دورترین نقطه از ذهن هنرمند قرار دارند.
من فکر میکنم در این زمان باید منابع بیشتری در اختیار منتقد واقعی گذاشته شود تا در میان ژانرهای مختلف پژوهش کند و اطمینان حاصل شود که از پس این کار برمیآید. یک منتقد امروز باید بیشتر درباره بستری که همواره در حال تغییر و تحول است بداند. چالش همینجاست.
افرادی هستند که چنین منابعی به آنها داده نشده است. و با وجود کوچکتر شدن گستره الگویی اقتصادی که سابقاً به روزنامهنگاران و منتقدان حقوق پرداخت میکرد و از سوی دیگر کاهش منابع آکادمیک و رشد چشمگیر شبکههای اجتماعی… این به این معناست که دیگر هیچ تفاوتی میان صحبت یک فرد دربارهی قسمتی از یک سریال با صحبت از نمایش شکسپیر نیست؛ همه با هم برابرند. آنگاه ما هم باید این را بپذیریم. ما باید نقش منتقدان را پیدا کنیم. شاید تنها لازم باشد بر روی منتقدان و هنرمندان منتقد سرمایهگذاری کنیم. باید الگوی حمایتی دیگری پیدا کنیم، چه تحصیلات دانشگاهی باشد، چه دورههای روزنامهنگاری، نقد ادبی، تئوری فرهنگی و … . ما به افرادی نیز نیاز داریم که آمادهاند بار قضاوت را از دوش روند دقیق چنین پژوهشی بردارند.
اولین سوالی که یک منتقد باید از خودش بپرسد، اغلب آخرین سوال است. اولین سوال این است که: شرایطی که هنرمند برای خود قرار داده است چیست؟ چالشی که این اثر یا قطعه به وجود آورده است چیست؟ نوع منطق درونی در کارکرد یا مکانیسم این اثر کدام است؟ اگر بتوان این را دریافت، کمک بزرگی به رمزگشایی از آن است. به نظر من تنها در این زمان است که شما در جایگاهی قرار میگیرید که میتوانید درباره موفقیت یا عدم موفقیتش بر اساس اینکه شرایط قرار داده شده توسط هنرمند چه بوده است، قضاوت کنید. زیرا صد سال پیش، بستر پذیرفته شده و مورد توافقی وجود داشت که میان همه مشترک بود. اما این روزها هیچ بستر مشترکی میان اشکال هنری، نسلها و فرهنگها وجود ندارد. یک منتقد حساس و باهوش باید جهانی باشد نه چندفرهنگی، بلکه جهانی که این تفاوتها را با آغوش باز بپذیرد و بتواند این تفاوتها را ترجمه کند: تفاوت در ژانرها، نسلها، بسترها و شرایط.
منبع: نشریه انجمن جهانی منتقدان تئاتر به قلم: یون چئول کیم (رئیس انجمن جهانی منتقدان تئاتر و مدیر تئاتر ملی کره) مترجم: شیرین میرزانژاد (گروه تئاتر اگزیت)