سرویس تئاتر هنرآنلاین: نمایش "خدای کشتار" در واقع نمایشی کمدی و تراژیک است که میتواند فرزند خلف ابزورد نویسان قرن بیستم باشد که در توجه و التفات به پیرنگ میخواهد ماهیت دوبارهای به ساختار کلاسیک ببخشد که در آن خط داستانی داشتن سبب ساز ارتباط اندیشمندانه با کار شود. یعنی هم حال و هوای ابزورد را بر ما یادآوری میکند و هم نظرگاهی ساختارمند دارد که بر خلاف یونسکو و بکت در اتکای به چهارچوب و ساختار میخواهد که ما دچار چالش فکری شویم اما باز هم نمیخواهد مستقیم چیزی را عیان کند و همچنین پایان را باز میگذارد که این چالش بنابر ذوق و تفکر افراد جهت دهی شود و اصلا در آن نسخهای معین پیچیده نخواهد شد.
موقعیت در ظاهر متمدمانه و چیدمان صحنه منظم است اما در واقع لحظه به لحظه این نظم برهم خواهد ریخت و این آدمهای متمدن تبدیل به آدمهای بیچاک و دهان، و حتی هیولا خواهند شد که بیرحمانه و بیشرمانه مقابل هم صفآرایی خواهند کرد. وجه کمیک و طنز آن به روابط به ظاهر شیرین آنها ربط پیدا میکند اما در واقع اینها خشونت پنهان خود را آشکار میکنند و زهر تلخی خواهند شد بر این شیرینی ظاهری که حتی مهمانان و میزبانان در این نوشگاه قهوه و میدان آشتی و صلح سرو کردهاند.
یکی از جاذبههای اصلی تماشای نمایش "خدای کشتار" بازی بازیگران آن هست چون اینها دارند 4 چهره جدی و بعضا عبوس را به تماشا میگذارند اما تماشاگران در لحظاتی قاه قاه میخندند؛ یعنی اینان به چه چیز خندهداری میخندند که نه در متن یاسمینا رضا فرانسوی به آن پرداخته شده و نه نحوه بازی و شخصیتپردازی بازیگران و هدایتگری کارگردان چنین مینماید.
در واقع تماشاگران خود را در متن و اجرا میبینند و همذاتپنداری با آن شخصیتهاست که اسباب خنده بسیار میشود. در این نمایش 4 شخصیت به موازات هم دارند حرکت میکنند که از جنگ و بلوای پسرهای یازده سالهیشان به صلح و آشتی برسند. آلن (نوید محمدزاده) و همسرش، آنت (مارال بنی آدم) والدین برنو که ضارب است و با چوبدستی بر دهان فردیناندو کوفته و او را برای چند روزی بد شکل کرده و دندان درد و عصبکشی را بر فردیناندو وارد کرده است، به خانه میشل (علی سرابی) و ورونیک (ستاره پسیانی) میآیند! میخواهند گپ و گفتی بزنند هم برای آشنایی و هم آشتی دادن بچههایشان و میخواهند در ظاهر امر، متمدنانه رفتار کنند. بازیگران به ناچار باید خوب رفتار کنند و جدی باشند و حتی عبوس هم باشند تا لحظاتی که شربت سکنجبیل (نوشیدنی) میخورند و در آن حالت مستی و گیجی روی واقعی خود را از آن حالت متظاهرانه بیرون میآورند و تبدیل به موجواتی غریب و حتی با افراط در این رفتارهای زشت و پلشت چون هیولا مینمایند و دیگر هیچگونه قبح و شرمی را در رفتار و گفتارشان رعایت نمیکنند. اینان افراد قشر متوسط هستند یقینا تحصیلات عالیه دارند. حتی آلن وکیل است و ورونیک نویسنده است اما اینان نیز چندان التفاتی به موقعیت و شخصیتشان ندارند و با شعلهور شدن عصبانیتهایشان رفتار هسیتریک و دیوانگی از خود آشکار میکنند. میشل عمده فروش اثاث خانگی است و آنت هم در امور مالی فعالیت میکند، اینان هم در رفتار خشن و مسخرگی و پرت و پلا گفتن دست آندو را خواهند بست و در این میان هر چهار بازیگر همچنان جدی و عبوس هستند هر چند در لحظات مستی آنت مدام گریه میکند و آنت مدام میخندد. او حتی موبایل آلن را در آب تنگ ماهی میاندازد که برای همیشه دست از این تلفنهای مدام بردارد.
نوید محمدزاده بسیار جدی است و قانونمند بودن را در ظاهر امر رعایت میکند اما زبان تیز و نیشداری دارد که بیرحمانه از قانونی نانوشتهای میگوید که زادگاهش حیات وحش است و آنکه زورش بیشتر است پیروزمندانهتر زندگی خواهد کرد. ورونیک نویسنده و روشنفکر حقوق بشری است و درباره آفریقا و خشونت و جنگ آن قاره سیاه صاحب نظر و کتاب است، اما در کنترل وارد بر خانهاش از سوی والدین پسربچه ضارب کم میآورد! ستاره پسیانی هم جدیت دارد و اصلا کمدین نیست و حتی نوید محمدزاده که در بیشتر نمایشها بازیاش کمیک است، در اینجا عبوس و خیلی دلشکسته و ملالآور بازی میکند اما در تمام لحظات اسباب خنده بازار است و انگار که دارد لودگی میکند ولی یک لحظه هم چنین نیست. او حتی در ابتدا خرناس میکشد و چند بار تکرار میشود، این رفتارش و آنت هم بارها با آروغ و بعد هم تهوع و حال بر هم زنی فضا را مشمئز میکند اما او نیز عامل خنده است. علی سرابی هم به چنین و... بنابراین در این میان اتفاقاتی هست که شبیه به زندگی واقعی تماشاگران است و اینکه همه ما دچار عصبانیت و رفتار هیستریک میشویم، عامل اساسی خندیدن است.
میشود این جولانگاه گروتسکوار را هم با تاکید در بازی و هم با اشارات و نشانههایی در طراحی صحنه و فضاسازی و انجام برخی از میزانسنها به تماشا نشست. با آنکه این اجرا از تماشای همین کار به کارگردانی علیرضا کوشک جلالی قابل تاملتر است و در آن وجوه تراژیک هم متبلور است اما همچنان میشود در نظر گرفت که باید خط و خطوط تراژیک پر رنگتر شود و باید که مقاومتی در برابر خندههای بیدلیل تماشاگران باشد و اگر نباید حس میشود باز هم وجوه تلخ این نمایش موثر نیفتاده است وگرنه باید که گرفته و دلگیر و حتی گریان تماشای "خدای کشتار" را تمام کرد.
به هر تقدیر علی سرابی گام موثری را برداشته است و این متمرکز شدن بر کاری است که امروز بسیاری از ما را در جهان تحتالشعاع خود قرار داده است و این هم دلیل و برهانی است برای اینکه جهان به ظاهر پیشرفته و متمدن را آمادهتر از جهان عقبمانده و به ظاهر خشن، برای انجام هر نوع خشونتی دانست. اینکه انسان ظاهرش را درست کند دلیلی بر باطن آرام و قرار یافته نیست و چه بسا همین جنگها و خشونتها هم با دسیسه استعمارگران در حال انجام است که هر چهل سال یکبار گزارش آشکاری از این امراض سری و ضد بشریشان منتشر خواهند کرد که حتما بخشی از آن برای چپاول سرمایههای متنوع کشورهای بیچاره و عقب نگه داشته شده است!!
"خدای کشتار" پر از رمز و راز است و به زیبایی رمزگشایی میکند از جهان بزرگ و نیرومندی که در نظمی پوشالی، خود حقیقیاش را پنهان کرده است و این واقعیت دردناکی است که در دو خانواده مثال زدنی عیان خواهد شد وگرنه این نوع رفتارها حتی در دهات کشورهای عقب نگه داشته شده نیز نخواهد افتاد چون اخلاق سنتی و رفتارهای انسانی مانع از توسعه یک رفتار زشت و واشدن دملهای چرکین خواهد شد. نتیجه آنکه؛ جهان شکل واژگون به خود گرفته و دسیسهگران متمدن هستند و آسیب دیدگان و قربانیان بازنده این خوی حیوانی هستند.
رضا آشفته