سرویس تئاتر هنرآنلاین : لوون هفتوان را بسیاری به واسطه بازیگری و ایفای نقش در فیلم "پرویز" میشناسند؛ فیلمی به کارگردانی مجید برزگر که هفتوان در آن نقش پیر پسری رانده شده از خانه را ایفا میکند. حالا دیگر "لوون هفتوان" پس از سالها حضور در عرصه بازیگری، آنقدر هنرمند شناختهشدهای است که هر فعالیت تازه او کنجکاوی بسیاری را در میان هوادارانش ایجاد میکند تا به تماشای اثر جدید این بازیگر بنشینند. این هنرمند فارغالتحصیل هنرهای نمایشی است و در سالهای اقامتاش در خارج از ایران آثار بسیاری را به صحنه برده است.
هفتوان همیشه دغدغه کار تئاتر داشته است و فعالیت در این حوزه از جذابیت بسیاری برای او برخوردار بوده است به گونهای که علاقمند است کار در عرصه کارگردانی تئاتر را ادامه دهد و روزی نمایشنامه دلخواهش یعنی "پدران و پسران" را به صحنه ببرد. او این روزها قصد دارد نمایشی با عنوان "بازی یالتا" را با نقش آفرینی وحید رهبانی، شادی کرم رودی و مانی منادیزاده را در سالن "کنش معاصر" به صحنه ببرد. بر این اساس گفت و گویی با این هنرمند داشتیم که همراه با مجید برزگر کارگردان شناخته شده فیلم "پرویز" به هنرآنلاین آمده بودند:
همیشه دوست دارم تئاتر کار کنم
برایان فریل نمایشنامهنویس شناخته شدهای در ایران نیست و تنها یکی از آثار او پیش از این به صحنه رفته است. این متن از چه ویژگیهایی برخوردار بود که شما را به عنوان کارگردان مجاب کرد تا به آن بپردازید؟
لوون هفتوان: از آغاز کارم به عنوان فعال تئاتری به داستانهای آنتوان چخوف علاقه داشتم. داستان کوتاه "بانو با سگ ملوس" را خوانده بودم و آن را بسیار دوست داشتم. 9 سال پیش زمانی که در تورنتو بودم مجموعه آثار برایان فریل نویسنده ایرلندی را مطالعه میکردم و به این کار برخوردم. متنی که برداشتی از داستان "بانو و سگ ملوس" چخوف بود. برداشت این نویسنده برایم جذاب بود. داستان چخوف بارها توسط کارگردانهای مختلف سینمایی و نمایشی مورد توجه قرار گرفته است از جمله آنها آربی آوانسیان بود هنرمندی که اولینبار قبل از انقلاب برداشتی از این کار به زبان ارمنی داشت و مدتی بعد در کشور فرانسه به زبان فرانسوی اجرا شد. همینطور کارگردانهای مختلف دیگر، اجراهایی داشتند که هیچ کدام شبیه یکدیگر نیستند زیرا هر یک برداشت و نگاه خاص خود را دارند. فریل به فضای ذهنی من نزدیک است. او فاصله بین رویا و واقعیت را کنکاش میکند، اینکه آنچه ما تخیل میکنیم تا چه اندازه واقعی است؟ این فضایی است که من از آن در کارهای دیگرم در کانادا هم بهره بردهام. در واقع با این نگرش بوده که ما کجائیم؟ آنچه در اطراف ماست تا چه اندازه واقعی است؟ فریل در این نمایشنامه علاوه بر اینکه ساختار داستان چخوف را نگه داشته، بعد تخیل را به متن اضافه کرده است و این مسئله برایم بسیار جذاب است.
این نویسنده ایرلندی در ایران کمتر شناخته شده است، تنها کاری که از او اجرا شده نمایش "مالی سویینی" بود. چند سال قبل نمایشنامه "برگردانها" از او ترجمه شده و یکی از فیلمهایی که بر اساس یکی از آثارش ساخته شده یعنی "رقص در لوگانزا" موجود است که مریل استریپ در آن بازی میکند. متاسفانه این نویسنده چند ماه قبل از دنیا رفت. یکی از تخصصهای او شناخت ادبیات روسی است. او برداشتی از داستان "پدران و پسران" تورگنیوف دارد که نمایشنامه بسیار خوبی است. دوست داشتم دو سال قبل آن را اجرا کنم، اما کار حجیمی است و 15 کاراکتر دارد و امکانات بیشتری میطلبد.
شما "بازی یالتا" را قبلا در تورنتو اجرا کرده بودید؟
لوون هفتوان: بله. این متن را 8 سال پیش به زبان انگلیسی به شکل محیطی اجرا کردم. بازیگران ما در فضایی قدیمی و در مکانهای مختلف مانند کافه، مغازه و... راه میرفتند و نمایش را اجرا میکردند. تماشاچیان همراه آنها در خیابان میگشتند. این نمایش خیابانی به این مفهوم معمول نبود که در گوشهای از خیابان اجرا شود، از نقطهای شروع میشد و در جایی دیگر خاتمه مییافت. به عنوان مثال یکی از صحنههای پایانی نمایشنامه در ایستگاه قطار میگذرد، ما به شکلی تنظیم کرده بودیم که زمانی که بازیگران به آن نقطه میرسند قطاری از آنجا رد شود. من فارغالتحصیل هنرهای زیبا، رشته نمایش هستم. بعد حدود 20 سال که به ایران بازگشتم، خیلی دوست داشتم کار کنم. ایدههای مختلفی هم برای آن داشتم مانند "پدران پسران" و... که هیچ کدام عملی نشد. تصمیم گرفتم کاری کوچکتر انجام بدهم. بر این اساس وحید رهبانی "بازی یالتا" را ترجمه و تمریناتمان را به شکل فشرده آغاز کردیم. امیدوارم این نمایش به خوبی دیده شود.
چرا در ایران به شکل محیطی کار را اجرا نکردید؟
لوون هفتوان: قصه در فضای توریستی در اروپا اتفاق میافتد. در ایران به این مفهوم چیزی نداریم. در تورنتو فضای مشابهی وجود داشت و این امکان را به ما میداد. با اجازه شهرداری توانستیم آدمها را در آن فضا حرکت بدهیم. امکان این مسئله را در تهران نمیدیدم، ممکن است روزی متن دیگری که فضای ایرانی دارد در بازار اجرا کنم. قصه، شخصیتها و فضا همه اروپاییاند و نمیخواستم به آن دست بزنم. از سوی دیگر نمیخواستم کاری که قبلا انجام دادهام را دوباره تکرار کنم. فریل نمایشنامه را برای صحنه نوشته است. آن کار یک تجربه بود و این اثر تجربهای دیگر که در آن با متن و نویسنده بیشتر درگیرم. البته امکان بازتولید هم وجود نداشت.
در صحبتهایتان از علاقمندی به مرز میان تخیل و واقعیت اشاره کردید. این علاقمندی از کجا ریشه میگیرد؟ همچنین به تصویر کشیدن این مسئله در سینما به نسبت تئاتر بسیار امکانپذیرتر است، شما برای ایجاد چنین روندی چگونه عمل کردید؟
لوون هفتوان: شاید این مسئله از کودکیام ریشه میگیرد. من در خانواده ارمنی بزرگ شدم. بنابراین یک جهان بیرونی و یک جهان خانواده داشتم. چیزی در مورد تفاوت فرهنگی به آن شکل نمیدانستم و شاید این باعث درگیر شدن من بوده است، یا مسئله زبان، اینکه کدام یک واقعی است؟ شاید مسئله مهاجرت باشد. زندگیام در دو سال اول مهاجرت به دو بخش تقسیم شده بود، شبها خواب میدیدم در تهرانم و صبح میدیدم وسط کوپنهاکم. نصفه روز آنجا بودم و نصفه روز دیگر جای دیگر. از طرف دیگر، تئاتر ایجاد جهان خیالی است. بازیگر و کارگردان جهانی ذهنی را شکل میدهند. جایی آقای تقوایی صحبت میکردند و میگفت: "همه چیز واقعیت است، حتی خواب آدم هم واقعیت است." فکر میکنم خواب میبینم. اصلا نمایشی کار کردم که اسم آن "خواب میبینم آیا؟" بود، داستان کابوس یک زوج.
در اجرا هم سعی میکنم فضای مینیمالی داشته باشم که جای این تخیل را به من و مخاطبانم بدهد، در اجراهایم تلاش دارم از جهان واقعی فاصله داشته باشم و خیل مخاطبم بتواند به راحتی بین فضاهای متفاوت سیر کند. اجراهایی بوده که متن رئالیستی داشته و من آنها را از دکور خالی کردم تا جهان آن را بازسازی کنم. این یکی از دغدغههای همیشگی من است. نمایشنامه "بازی یالتا" این ویژگی را دارد و این امکان را به من میدهد. نویسنده میگوید: " دو صندلی، یه کاناپه شاید." نمایش در فضاهای متفاوت سیر میکند، لحظهای در کافه است، لحظهای دیگر پای آبشار، هتل و... حتی در میانه نمایش جایی است که هیچجا نیست و گفتار درونی آنهاست. در واقع یکی از جذابیتهای کار این است که اسم نمایش بازی است چیزی که دوست داشتم به جای نمایش به کار ببریم. جوهره نمایش بازی و تخیل کردن است. شاید بهتر بگویم بازینامه.
سالن تازه تاسیس "کنش معاصر" محل اجرای شما است. اجرا در این سالن با توجه به اینکه با اجرای شما کار خود را به شکل رسمی آغاز میکند و هنوز ناشناخته است، ریسک به شمار نمیرود؟ چرا محل دیگری را برای اجرایتان انتخاب نکردید؟
لوون هفتوان: تعدد گروههای نمایشی بسیار زیاد است و تالارهای نمایشی که ما پیش از این داشتیم پاسخگوی این نیاز نیستند. از زمانی که تصمیم به اجرا در ایران گرفتم، سعی کردم در سالن شناخته شدهتر و با امکانات بهتر کار کنم، اما معمولا به کسی که از خارج میآید جا نمیدهند و میگویند اولویت با دیگران است. به آنها حق میدهم، برای همین سراغ سالن جدید رفتم که طبیعتا خطرات خاص خود را دارد. "کنش معاصر" سالن جدیدی است که شاید مخاطبان خاص خود را نداشته باشد، اما اجرا در آن برای من چالش تازه است.
آیا فعالیتتان در تئاتر ادامه خواهد داشت و از این پس بیشتر شما را در تئاتر خواهیم دید؟
لوون هفتوان: من در کانادا هم کار تئاتر میکنم. تابستان گذشته نمایشی به عنوان تهیهکننده و بازیگر در این کشور داشتم. همیشه دوست دارم تئاتر کار کنم، انجام یک کار سینمایی زمان کمتری از من میگیرد. نمیخواهم سوپراستار سینما باشم و در هر فیلمی بازی کنم. اگر سالی یا دوسالی یک کار هم انجام بدهم، راضیام. مشکل آنست که در ایران ساکن نیستم و متاسفانه قانونمندی خاصی هم ندارد. برای انجام کاری یک سال زمان میگذارید و تدارک میبینید و به ناگاه میبینید نمیشود. این در حالیست که خارج از ایران برنامهریزی دقیقتری وجود دارد و من میتوانم به طور مشخص هر سال کار داشته باشم البته از حمایتهای دولتی هم بهرهمندم. اینجا تا لحظه آخر نمیدانم چه اتفاقی ممکن است رخ بدهد. در کار کردن عادتهای آن سمت را دارم، مانند اینکه باید از همان روز اول پیش پرداخت قسمتی از دستمزد بازیگران را به آنها بدهم تا بتوانند با خیال راحت سر کار حاضر شوند. کار کردن در ایران نیازمند آن است که برایاش وقت و هزینه زیادی گذاشت. بیشتر عمرم خارج از ایران زندگی کردهام و شرایطم به گونهای نیست که اکنون بخواهم بازگردم و کار کنم. امیدوارم روزی بتوانم "پدران و پسران" را در ایران اجرا کنم.
پوستر نمایش شما توسط آقای آغداشلو طراحی شده است. این اتفاق بعد از سالها از سمت این هنرمند شناخته شده رخ داده و بسیار با اهمیت است.
لوون هفتوان: بله آقای آغداشلو لطف کردند و طرح پوستر نمایش را طراحی کردند. او گاهی به کانادا سفر میکند، در یکی از این سفرها طرحی برای پوستر این نمایش برای اجرا در کانادا زدند و اجازه استفاده از آن را برای اجرای تهران هم به ما دادند. شاید اگر با ادبیات کلاسیک روسی آشنا باشید، متوجه نزدیکی این طرح با فضای آنها میشوید. قلبی که در کار نهفته شده، طراحی خطی و رنگهای به کار گرفته شده بسیار دوست داشتنی و ظریف است. بسیاری از هنرمندان تلاش میکنند پوستر کارهایشان شوکهکننده باشد و این مسئله تبدیل به یکی از ویژگیهای نمایش معاصر ایران شده است. در اجرا هم تلاش میکنند شوک بدهند. من موافق این موضوع نیستم. در کار ما هم قرار نیست اتفاق خاصی بیفتد. آمدیم لذت ببریم.
پوسترهای تئاتر از سینما پیشروتراند
نظر شما درباره پوستر این نمایش چیست؟
مجید برزگر: صفحهبندی و مراحل فنی این پوستر را برعهده داشتم. سعی کردیم واضح باشد، کنجکاوی تماشاگران را به دنبال داشته و اشاره مستقیم نکند. پوستر قرار نبود تبدیل به یک اثر هنری شود. به طور کلی، بر خلاف سینما پوسترهای تئاتر پیشروتراند. ما آن میزان تماشاگر وسیع را نمیخواهیم، فکر میکنم با آزادی عمل بیشتری کار میکنند و به نظرم هنرمندانهتراند. در سینما مناسباتی وجود دارد و هدف قرار دادن بخش عمدهای از جامعه مدنظر است، اما تئاتر برای بخش محدودی است که آزادی عمل بیشتری دارد.