سرویس تئاتر هنرآنلاین: "باد شیشه را میلرزاند" به دلیل در هم تنیدگی ایسمها است که ما را برای درک بهتر آن دچار چالش فکری میکند و از آنجا که در نقد باید تکلیف یک اثر هنری مشخص شود؛ به ناچار درگیر شدن با مکتبها و سبکها لازمه بحث و تامل خواهد بود.
سوررئالیستی است به این دلیل که در آن خیلی از اتفاقات همانند یک امر واقع در جهان نیست چنانچه پرت شدن بطری آب، لولههای سوراخ شده و آب چکان، چنانچه باز و بسته شدن درها، وزیدن باد، چاقو خوردن آقای کریمی، و مانند اینها که شاید دلیلش هم مصرف مواد توهمزا باشد چنین امکانی را فراهم میکند هیچ چیز مبنای واقعی نداشته باشد و چون کابوسی ما را تحتالشعاع خود قرار دهد. این هم منطقا با چهارچوب کار همخوانی دارد.
اکسپرسیونیستی است چون ذهنیت بر عینیت چیره شده است؛ اینکه آقای کریمی و شاهد را مصطفی کوشکی و روشنک و دختر فراری را شهره رعایتی بازی میکنند و زمان و مکانها در هم تنیده میشود، اینها میتواند مبنای ذهنی داشته باشد و اینها گزارههایی است که به بیانی ذهنی نزدیکتر است و شاید از منظر ذهن" شهروز" با بازی شهروز دل افکار عینیت مییابد و شاید هم چندین ذهن در هم تنیده از همۀ این افراد بستر اتفاقات و روایتگریها را ممکن کرده باشد. به هر حال این ذهنیتها در هم تنیده است.
رئالیستی است که در آن یک زن در روزهای نزدیک به زایمان که نیازمند توجه و محبت است با بیتفاوتی مردش دارد حال و روزش خراب میشود و مردش با رفیق فابریکش اوضاع را بدتر میکنند چون با مصرف مواد توهمزا و حضور یک دختر فراری نباید که حال خوشی داشته باشند و زن هم بدبینانه انگار که مردش را چون سایهای دنبال میکند و این تعیقب و گریز روابط عادی آنها را تحتالشعاع قرار میدهد. این برهم ریختگی ذهنی و پریشانی و افسردگی سرنوشت همگان را رقم خواهد زد. اما اینها همان دردهای اجتماعی است که این روزها در جامعه به وفور شاهدش هستیم. چنانچه آن دختر جوانی که با تهدیدهای جنسی پدرش مواجه شده است؛ باز هم یک درد اجتماعی است که این روزها شاید بیشتر با چنین معضلاتی همراه شده باشیم. به هر روی رئالیسم هم بسترساز است و نگاه جامعهنگر هم در آن نمود یافته است و ما با دردهای عمومی بیشتر درگیر خواهیم شد. در این دو حالت هم زن و هم دختر فرقی نمیکند در شرایط نامعمول و غیرعادی تحت ستم هستند. بدیهی است که در جامعه مرد سالار همچنان این ستمکشیها وجود دارد.
مهدی کوشکی متن "باد شیشه را میلرزاند" نسبت به اجرای قبلیاش در سال 85 بازنویسی کرده و آن را تبدیل به متن در خور تاملی کرده است و هدف از آن پرداختن به زن است. زنی که باید از همه سو با تهدیدها و بیتفاوتیهایی مواجه شود بی آنکه بخواهد از این مدار ستمکشی بیرون بیاید. یعنی صورت مساله مطرح میشود و راه حلی در آن ارائه نمیشود. شاید این صورت مساله در برخی جاها در حال پاک شدن باشد اما هنوز هم در بسیاری از نقاط این نوع روابط اشتباه حاکم بر جامعه است و زن هنوز هم قابلیت زجرکشیدن را دارد. باید که با نوشتن و پرداختن به چنین مقولاتی، فرهنگ غلط جامعه را اصلاح کرد چون در اینجا نابرابریها با اصول انسانی همخوانی ندارد. هدف از تئاتر هم حل و فصل این مسائل و پرداختن به دغدغههای اجتماعی است.
مصطفی کوشکی و هستی حسینی کارگردانان نمایش "باد شیشه را میلرزاند" از زیباییشناسی غفلت نکردهاند و راه سختتری را برای ارائه اثر در نظر گرفتهاند. بخشی از این سختی به طراحی صحنه و بخشی دیگر به بازیگری مرتبط است.
در طراحی صحنه در یک ردیف چندین در به هم متصل میبینیم و بر فراز سقف هم لولههای پلاستیکی که در دو جای آن سوراخ و آب چکان خواهیم دید. اینها بیانگر چندین مکان هستند. خانه شهروز، خانه شاهد، خانه کریمی و موتورخانه که تمامی رویدادها در این مکانها و البته زمانهای جدا از هم اتفاق میافتد. این سیالیت فضاست که نگاه ما را جستجوگرایانهتر این سو و آن سو میبرد. در عین حال حس میشود که این دکور باید از دو سو در دیوارهایی محصور میشد و تمرکز را بر ما تحمیل میکرد و ما بیشتر متوجه این اتفاقات و فضاسازیها میشدیم چون الان نشانههای سالن تئاتر مانع از بروز دقت در آن خواهد شد. این همان کادربندی تابلوی نقاشی را یادآوری میکند که در نبودن کادر و قاب نقاشی شکل قالب و تاثیرگذار را نخواهد یافت!
بازیگران باید به شکل پیچیدهای از عهده نقش آفرینی و تعویض نقش برمیآمدند. یعنی هم در لحظه گویای نقشی میبودند و بعد بلافاصله نقش دیگر را ایفا میکردند که باید در فیگور و ژست و همچنین لحن و حالتهای بدنی چنین چیزی نمود مییافت. مصطفی کوشکی هم شاهد جوان است و هم آقای کریمی میانسال که هر دو را به گونهای جزیی از هم تفکیک میکند. شهره رعایتی هم بدنش را برای دو نقش زن با جزییات تغییر میدهد. او هم در شرایط سختی باید بازی کند. باید زیر آب برود و در وان آب غوطه بخورد و باید که با حالتی از فیگورهای سخت زن نزدیک به زایمان را بازی کند و بگوید که بدن یک دختر فراری و تهدید شده چگونه خواهد بود که در بیرون از خانهاش هم همچنان این تهدیدها میتواند حضور داشته باشد و این انقباض بدنی را موجب خواهد شد. به هر حال تحقیر زن در هر دو موقعیت اتفاق افتاده است و این دردی است مزمن و درونی که در فیگورهای بدن تاثیرگذار است و از آن انبساط و نشاط بدن رنگ باخته است. اینها مواردی است که در بازی شهره رعایتی موج میزند و بر ما تاثیر میگذارد چون شاهد ستمکشی او (زن-بازیگر) خواهیم بود. شهروز دل افکار هم با آنکه یک نقش بازی میکند اما او برای در این پیچیدگیها رفت و آمد کند و برای همین تفکیک لحظات و زمان شکستن کارش را مشکل کرده و با تمرینها به قاعده و به اندازه توانستهاند از این مهم گذر کنند و بازیهای روان و یکدستی را به تماشا درآورند.
رضا آشفته